Αποκλειστική συνέντευξη του Δρ. Νικόλα Χρηστάκη στον «Ε.Κ.»

Ο κ. Νικόλας Χρηστάκης κατά το 7ο Ετήσιο Συνέδριο για την Κοινωφελή Δράση του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος τον Ιούνιο του 2018 στο ΚΠΙΣΝ. Φωτογραφία: Εθνικός Κήρυξ.

Με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη, από την πλευρά της μητέρας του και την Κρήτη από του πατέρα του, ο Δρ. Νικόλας Χρηστάκης (Dr. Nicholas A. Christakis) αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 21ου αιώνα.

Επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Yale, συγγραφέας και ερευνητής, ο κ. Χρηστάκης μίλησε στον «Εθνικό Κήρυκα» για τις έρευνές του, τη διάδοση ψευδών ειδήσεων στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την φυγή των Ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό, τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την Ομογένεια, αλλά και τα μελλοντικά του σχέδια.

Προσιτός και φιλικός, αποτελεί ένα παράδειγμα επιστήμονα αριστοτελικής λογικής, δίχως ίχνος έπαρσης, αλλά με δυνατές δόσεις σωκρατικής ειρωνείας.

«Εθνικός Κήρυκας»: Πρόσφατα σάς αποδόθηκε ο τίτλος του «Sterling Professorship» του Γέιλ. Πείτε μου λίγο περισσότερα γι’ αυτή τη θέση και τι σημαίνει για εσάς.

Νικόλας Χρηστάκης: Ιστορικά, υπάρχουν μόνον 40 καθηγητές σε αυτή τη θέση στο Γέιλ. Αισθάνομαι ιδιαίτερη τιμή για τον διορισμό μου στη συγκεκριμένη θέση. Αποτελεί ίσως και το επιστέγασμα από πλευράς του Πανεπιστημίου ως προς την χρόνια και συνεχή διεπιστημονική έρευνα την οποία διεξάγουμε με τους συνεργάτες μου.

«Ε.Κ.»: Το βιβλίο που σας έκανε ευρέως γνωστό έκανε λόγο για την δύναμη των κοινωνικών δικτύων. Μπορεί αυτή σας η θεωρία να εφαρμοστεί στην μετάδοση της ψευδούς πληροφορίας («fake news») και τα ΜΜΕ στη σημερινή ακμάζουσα εποχή των σελίδων κοινωνικής δικτύωσης;

Ν. Χρηστάκης: Βεβαίως! Αυτή τη στιγμή κάνουμε διάφορα πειράματα και έρευνες στο εργαστήριό μου ακριβώς πάνω σε αυτό το θέμα, πως κυκλοφορεί δηλαδή η αλήθεια και το ψέμα. Στα αγγλικά έχουμε μία έκφραση που λέει «a lie can travel halfway around the world, while the truth is putting on its shoes» (το ψέμα έχει ταξιδέψει ήδη τον μισό κόσμο, όσο η αλήθεια βάζει ακόμη τα παπούτσια της). Το θέμα με τις ψευδείς ειδήσεις είναι πως η αλήθεια μερικές φορές είναι βαρετή, ενώ το ψέμα ακούγεται υπέροχο. Η ταχύτητα με την οποία διαδίδονται τα ψέματα στο διαδίκτυο, ή ακόμη και στη διαπροσωπική επικοινωνία, είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή της διάδοσης της αλήθειας.

Στα κοινωνικά δίκτυα ή στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης , υπάρχει ένας διαγωνισμός ταχύτητας μεταξύ της διάδοσης αληθινών και ψευδών ειδήσεων. Στο εργαστήριο αυτό το αποκαλούμε «dueling contagion» (μονομαχία της μετάδοσης) . Δύο πράγματα μονομαχούν το ένα με το άλλο και πολλές φορές δεν είναι εύκολο να καταλάβεις ποιο θα νικήσει. Τα ψέματα ωστόσο έχουν πιο πολλές πιθανότητες δυστυχώς. Στο εργαστήριο κάνουμε κάποια πειράματα τα οποία με τη βοήθεια λογισμικών μας δίνουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε προσωρινούς, τεχνητούς κοινωνικούς χώρους στους οποίους συμμετέχουν πραγματικοί άνθρωποι. Καλούμε ανθρώπους από όλο τον κόσμο να πάρουν μέρος στο πρόγραμμά μας για μία ώρα, τους τοποθετούμε σε αυτούς τους τεχνητούς κοινωνικούς χώρους και τους ζητάμε να μεταδώσουν αληθείς και ψευδείς πληροφορίες ο ένας στον άλλον. Έτσι μπορούμε να εξετάσουμε και ερευνήσουμε σε αυτό το περιβάλλον το τι συμβαίνει.

Θα ήθελα να τονίσω ότι η χροιά μια είδησης, εάν είναι καλή ή κακή δηλαδή, είναι διαφορετική από την ποιότητα μίας είδησης, εάν δηλαδή είναι αληθινή ή ψεύτικη. Αλλά και τα δυο παίζουν τον ρόλο τους στη διάδοση των ειδήσεων μέσω των κοινωνικών δικτύων. Μεγάλη σημασία στην είδηση έχει αυτό που μας τραβάει την προσοχή όμως. Οι δημοσιογράφοι στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν την έκφραση «if it bleeds, it leads», με άλλα λόγια το αίμα, η βία και το ψέμα πουλάνε περισσότερο στα ΜΜΕ.

«Ε.Κ.»: Πείτε μου μερικά πράγματα για το «brain drain» που βιώνει τελευταία η Ελλάδα λόγω κρίσης. Εχει αυξηθεί ο αριθμός Ελλήνων φοιτητών-ερευνητών που κάνουν αιτήσεις σε πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού;

Ν. Χρηστάκης: Τα τελευταία χρόνια έχω παρατηρήσει ότι ένα μεγάλο κύμα λαμπρών μυαλών φεύγει από την Ελλάδα, ψάχνει ευκαιρίες σε αμερικανικά πανεπιστήμια. Πολλές φορές προσεγγίζουν και εμένα προσωπικά.

Εχει δημιουργηθεί μάλιστα και μία κοινότητα νέων Ελλήνων στο Γέιλ. Εχω έναν συνάδελφο, ηλεκτρολόγο μηχανικό, ο οποίος μάλιστα είναι ο πρόεδρος του τμήματος των ηλεκτρολόγων μηχανικών, τον Λέανδρο Τασιούλα, και με βάση εμάς τους δύο έχει δημιουργηθεί μια ελληνική κοινότητα. Επίσης έχω έναν πολύ καλό Ελληνα φοιτητή στο τμήμα μου, τον Γιώργο Ιωσηφίδη, ο οποίος μόλις μετακόμισε στην Ιρλανδία.

Πέρα βέβαια από αυτούς τους δύο υπάρχουν πολλοί ακόμα. Οι αιτήσεις που δεχόμαστε είναι τόσες πολλές, που ο χρόνος δεν επαρκεί για να απαντήσουμε.

Τρομερή εντύπωση μου κάνει το γεγονός ότι πολλοί νέοι στην Ελλάδα μεταναστεύουν στην επαρχία, σε μέρη όπου ζούσαν οι παππούδες τους. Έχω έναν παιδικό φίλο στο Πόρτο Ράφτι, όπου είχε σπίτι ο παππούς μου, από τον οποίο μαθαίνω αυτές τις ιστορίες για την εσωτερική μετανάστευση των νέων ανθρώπων. Αυτό όμως ίσως και να αποτελεί και το αντίδοτο στην κρίση. Το σπίτι υπάρχει ήδη, δεν χρειάζονται πολλά χρήματα για την ανακατασκευή του, το κόστος ζωής είναι χαμηλό και ταιριάζει με τον ελληνικό τρόπο ζωής. Οπότε γιατί να μεταναστεύσουν έξω ενώ υπάρχει και αυτή η επιλογή για ορισμένους;

Η κατηφόρα της ελληνικής οικονομίας και κυρίως τα ποσοστά ανεργίας των νέων στην Ελλάδα είναι τεράστια, οπότε αυτό δεν μου προκαλεί εντύπωση. Αυτό όμως που έχει ενδιαφέρον είναι πως πριν από 15 χρόνια πολλά «καλά» μυαλά επέστρεφαν στην Ελλάδα, αλλά τώρα συμβαίνει το αντίστροφο.

Είναι απίστευτο το πώς έχει αλλάξει προς το χειρότερο η εικόνα της Ελλάδας την τελευταία δεκαετία. Υπάρχει όμως ελπίδα! Και όπως λέει και ο στίχος του Ρίτσου «τη ρωμιοσύνη μην την κλαις».

«Ε.Κ.»: Μιλήστε μου λίγο για τον ελεύθερο λόγο στα πανεπιστήμια και πώς εσείς προσπαθείτε να τον επιτύχετε.

Ν. Χρηστάκης: Ο πυρήνας κάθε σύγχρονης δημοκρατίας είναι το δικαίωμα στον ελεύθερο και ανοιχτό διάλογο. Για να έχουμε το δικαίωμα στην αλήθεια και να ενεργούμε βάσει αυτής πρέπει να μπορούμε να μιλάμε ελεύθερα και ανοιχτά. Αυτός είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της Ευρώπη από τον Διαφωτισμό και μετά. Η ελεύθερη έκφραση και λόγος και είναι βασικά στοιχεία για την σωστή λειτουργία της αλλά και για την σωστή λειτουργία κάθε πανεπιστημίου το οποίο «υπηρετεί» τη γνώση.

Στα ελληνικά πανεπιστήμια όμως, όπως και στα αμερικανικά, υπάρχουν πολλά θέματα «ταμπού» και νομίζω πως αυτό δεν βοηθάει τον ελεύθερο διάλογο και την ηθική του. Αν οι ιδέες μας είναι σωστές και ισχυρές, τότε θα έπρεπε να μπορούμε να νικήσουμε σε μία μάχη ιδεών και όχι να επιδιώκουμε την σιωπή του αντιπάλου. Η πειθώ πρέπει να είναι αυτή που θα μας χαρίσει τη νίκη.

«Ε.Κ.»: Θέλετε να μου πείτε και λίγα λόγια για το συμβάν του 2015 με κάποιους φοιτητές στο Γέιλ; Ηρθε πρόσφατα ξανά στην επιφάνεια μετά τον διορισμό σας στην «Sterling Professorship».

Ν. Χρηστάκης: Αυτά είναι απλώς παιχνίδια των ΜΜΕ, προτιμώ να με γνωρίζει ο κόσμος μέσα από την επιστήμη μου.

«Ε.Κ.»: Τα περιοδικά «Time» και «Foreign Policy» σας έχουν συμπεριλάβει στις λίστες τους με τους επιδραστικότερους ανθρώπους, ήταν μεγάλη η αίσθηση ευθύνης;

Ν. Χρηστάκης: Να σου πω την αλήθεια, δεν ένιωσα τόσο μεγάλη ευθύνη όσο έκπληξη. Μακάρι να μπορούσα να είμαι επιδραστικός με τα ίδια μου τα παιδιά και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους.

«Ε.Κ.»: Ποια η σύνδεσή σας με την Ελλάδα;

Ν. Χρηστάκης: Και οι δύο μου γονείς είναι Ελληνες. Κάποτε μπορούσα να μιλήσω Ελληνικά με μεγαλύτερη ευχέρεια. Ωστόσο, το πρόβλημά μου τώρα που είμαι 56 είναι ότι δεν έρχομαι αρκετά συχνά στην Ελλάδα για να τα εξασκώ. Επιδιώκω να έρχομαι κάθε δυο χρόνια. Εχω συγγενείς εδώ, έχω ξαδέρφια και φυσικά τον πατέρα μου, που ζει στην Κρήτη και πλέον είναι 80 χρόνων. Εχει επιστρέψει πια μόνιμα από την Αμερική που ζούσε.

«Ε.Κ.»: Ποια η σύνδεσή σας με την Ομογένεια;

Ν. Χρηστάκης: Εχω αρκετούς φίλους Ελληνες, αλλά δεν έχω τις τυπικές σχέσεις με την Ομογένεια όπως θα τις χαρακτήριζε κάποιος. Η καταγωγή μου είναι σημαντική για μένα, αλλά δεν είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή μου και την καθημερινότητά μου. Η γυναίκα μου είναι Αμερικανίδα, οπότε σε ένα ποσοστό 80-20 αισθάνομαι κι εγώ Αμερικανός.

«Ε.Κ.»: Πρόσφατα συμμετείχατε στο 7o Συνέδριο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος για την Κοινωφελή Δράση. Ποιες οι εντυπώσεις σας τόσο από το συνέδριο όσο και από την οργάνωση;

Ν. Χρηστάκης: Φανταστικά. Μου έκανε τεράστια εντύπωση! Οχι μόνο το κτίριο και το συνέδριο, αλλά οι ομιλίες και οι προσκεκλημένοι, είναι μια αξιέπαινη προσπάθεια.

Το τελευταίο βιβλίο του Νικόλα Χρηστάκη που θα κυκλοφορήσειτον Μάρτιο στην Ελλάδα. / Amazon

«Ε.Κ.»: Ποια τα μελλοντικά σας σχέδια πάνω στη έρευνα;

Ν. Χρηστάκης: «Τρέχουμε» διάφορα ερευνητικά σχέδια με το εργαστήριό μου. Εδραιώσαμε μια μονάδα έρευνας που μελετά αποκλειστικά τη βιολογία των κοινωνικών δικτύων, γιατί δηλαδή οι άνθρωποι ερωτεύονται, γιατί έλκονται φιλικά ή ερωτικά. Ερευνούμε το πώς τα γονίδια και τα βακτήριά μας παίζουν ρόλο σε αυτό. «Τρέχουμε» επίσης ένα πρόγραμμα που αφορά την δημόσια υγεία σε διάφορες χώρες του κόσμου, όπως η Ονδούρα, η Ινδία, η Ουγκάντα. Κάνουμε εκτενείς έρευνες που χρηματοδοτούνται από το ίδρυμα «Bill & Melinda Gates», οι οποίες μελετούν τον τρόπο αλλαγής συμπεριφοράς των συστημάτων υγείας σε μεγάλες κλίμακες.

Τέλος κυκλοφορεί και το καινούριο μου βιβλίο «Blueprint, the evolutionary origins of a good society» από τις εκδόσεις «Κάτοπτρο» στα Ελληνικά τον προσεχή Μάρτιο. Θα επισκεφθώ ξανά την Ελλάδα του χρόνου τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο στο πλαίσιο μιας σειράς διαλέξεων που θα δώσω για την συγκεκριμένη έκδοση.

Θέλω να σου πω και μια αστεία ιστορία από την τελευταία φορά που ήρθα στην Ελλάδα για την προώθηση του προηγουμένου βιβλίου μου. Είχε οριστεί λοιπόν μία συνάντηση τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια. Ο κύριος Παπούλιας δεν μιλούσε λέξη αγγλικά, γι αυτό ξεκίνησα να μιλάω ελληνικά με τον πατέρα μου για πολύ καιρό έτσι ώστε να σιγουρευτώ πως δεν θα κάνω κάποιο λάθος.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *