Ενα ταξίδι γεμάτο ανάμεικτα συναισθήματα στο μοναστήρι Αποστόλου Ανδρέα Καρπασίας

Η περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου παραμένει αιχμάλωτη μέσα στα συρματοπλέγματα του Αττίλα για 43 χρόνια. Πού ξανακούστηκε, μια πόλη ολόκληρη να βρίσκεται φυλακισμένη; Κανένας δεν συγκινείται.

Από το ένθετο «Περιοδικό» του Εθνικού Κήρυκα,

του Νεόφυτου Κυριάκου.

Για πολλούς Ελληνοκύπριους η μετάβαση στο μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα, στην ακριτική Καρπασία, στο ανατολικότερο άκρο της Κύπρου, εξακολουθεί να αποτελεί ένα τάμα.

Και μάλιστα ανεκπλήρωτο για αρκετούς, που μετά την εισβολή και κατοχή, δεν αντέχουν να κάνουν το μεγάλο ταξίδι και να περάσουν από μέρη σκλαβωμένα για να φτάσουν στο κατεχόμενο μοναστήρι το οποίο ακόμη στενάζει κάτω από την μπότα του Τούρκου κατακτητή. Η δημοσιογραφική αποστολή μας αναγκάζει ωστόσο να το τολμήσουμε.

H διαδρομή από τη Λευκωσία προς το σκλαβωμένο μοναστήρι διαρκεί γύρω στις δυόμισι με τρεις ώρες. Και είναι γεμάτη συναισθήματα ανάμεικτα με νοσταλγία για να δεις μέρη αγαπημένα, αλλά και θυμό και θλίψη για το θέαμα που αντικρίζει κανείς και φέρει τη σφραγίδα ενός βάρβαρου κατακτητή.

Ο αυτοκινητόδρομος που συνδέει το κατεχόμενο τμήμα της Λευκωσίας με την Αμμόχωστο ανακατασκευάστηκε από τους Τούρκους και είναι ένας σχετικά καλός δρόμος σε ευθεία γραμμή. Δεξιά και αριστερά διακρίνονται κατεχόμενα ελληνικά χωριά των οποίων έχουν αλλάξει εντελώς τα ονόματα. Oλα είναι στα τούρκικα, τίποτε στα αγγλικά και ένας που δεν γνώριζε αυτά τα χωριά πριν από το 1974 είναι αδύνατο να ξεχωρίσει πού ακριβώς βρίσκεται. Είναι η Μια Μηλιά, η Βώνη, το Παλαίκυθρο, το Εξω Μετόχι, η Τύμπου, η Αγκαστίνα, ο Γαιδουράς, ο Μαραθόβουνος.

To ιστορικό μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα που κινδύνευε με κατάρρευση ανακαινίστηκε πρόσφατα με πρωτοβουλία και βοήθεια των Ηνωμένων Εθνών. Τόπος προκυνήματος για όλους τους Ελληνοκύπριους.

Κύριο χαρακτηριστικό όλων, οι ρημαγμένες εκκλησιές μας. Αποκομμένοι σταυροί από τα καμπαναριά και λεηλασία. Και σε κάθε χωριό ένα καινούριο τζαμί με ψηλούς μιναρέδες.

Επίσης, τα περισσότερα από τα σπίτια που διακρίνει ο επισκέπτης σε αυτά τα χωριά είναι τα ίδια που άφησαν Ελληνοκύπριοι εκτοπισμένοι και διαμοιράστηκαν από το κατοχικό καθεστώς σε Τουρκοκύπριους και έποικους. Ελάχιστες είναι οι καινούριες κατοικίες που έχουν ανεγερθεί.

Το σκηνικό αλλάζει πλησιάζοντας την Αμμόχωστο και κατά μήκος του νέου επίσης δρόμου προς Τρίκωμο και Μπογάζι. Φοβερή ανάπτυξη κατά μήκος της παραλίας. Μοντέρνες κατοικίες και διαμερίσματα, που διατίθενται κυρίως σε ξένους, Αγγλους, Γερμανούς, Ρώσους αλλά και Τούρκους από την Τουρκία. Η συντριπτική πλειοψηφία των νέων κατοικιών έχει ανεγερθεί σε ελληνοκυπριακής ιδιοκτησίας γη, γεγονός που κάνει ακόμη πιο περίπλοκο το ενδεχόμενο επιστροφής τους.

Τα κυπριακά γαϊδούρια κυκλοφορούν ελεύθερα στην Καρπασία και γύρω από το μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Τουριστική ατραξιόν.

Φτάνουμε στο Μπογάζι και σταθμός για ολιγόλεπτη ξεκούραση. Το λιμανάκι καλά διατηρημένο και τα κέντρα εκεί σφύζουν από κίνηση, ανάμεσα τους και πολλοί Ελληνοκύπριοι προσκυνητές που βρίσκονται καθ’ οδόν προς τον Απόστολο Ανδρέα. Το Μπογάζι, άλλωστε, αποτελούσε ανέκαθεν σταθμό, λόγω της θέσης του, πριν πάρουμε την τελική ευθεία για την «ουρά» της Κύπρου, τη χερσόνησο της Καρπασίας  που οδηγεί στον Απόστολο Ανδρέα.

Μόλις αφήνει κανείς το Μπογάζι διακρίνει τις πινακίδες που μας πληροφορούν ότι στα δεξιά είναι η Βοκολίδα την οποία οι σφετεριστές μετονόμασαν σε Bafra. Ενα χωριό πάνω σε μια σπάνιας ομορφιάς αμμώδη παραλία που εκμεταλλεύονται τουριστικά, αφού στο σημείο έχει ανεγερθεί ένα τεράστιο πεντάστερο ξενοδοχείο-καζίνο από τουρκική εταιρεία αλλά και πολλές εξοχικές κατοικίες κατά μήκος της ακρογιαλιάς.

Η Χρυσή Αμμουδιά ή παραλία των χελώνων στην Καρπασία, λίγο πριν τον Απόστολο Ανδρέα με τα κρυστάλλινα νερά, θεωρείται η καλύτερη όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στην Ευρώπη σύμφωνα με τους «Τάιμς» του Λονδίνου. Ευτυχώς είναι προστατευόμενη από την UNESCO λόγω εκκόλαψης των χελωνών και δεν αξιοποιήθηκε τουριστικά.

Αγνώριστα τα χωριά

Από τα πρώτα χωριά που συναντά κανείς στη συνέχεια είναι η Κώμα του Γυαλού, που ξεχωρίζει ακόμη και με το «τουρκικό» όνομα που της έδωσαν οι κατακτητές. Τα υπόλοιπα αγνώριστα. Καταλαβαίνουμε πού βρισκόμαστε μόνο με τη βοήθεια χάρτη στον οποία αναγράφονται και τα τουρκικά τοπωνύμια, καθώς δεν υπάρχει ούτε ίχνος από τις παλαιότερες ονομασίες αυτών των χωριών.

Τη μεγαλύτερη προσβολή έχει δεχθεί η Γαλάτεια που μετονομάστηκε σε… Μεχμετσίκ, για να τιμήσουν οι Τούρκοι τους πεσόντες καταδρομείς τους που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της εισβολής του 1974. Παντού σημαίες και αγάλματα να προκαλούν τα αισθήματα. Ο δρόμος που μας οδηγεί καλός, βελτιώθηκε πρόσφατα.

Περνάμε έξω από το Λεονάρισσο, το Βασίλι, τη Λυθράγκωμη στην οποία ανήκει και η ιστορική εκκλησία της Παναγίας Κανακαριάς, τα φημισμένα βυζαντινά ψηφιδωτά της οποίας είχαν λεηλατηθεί από Τούρκους αρχαιοκάπηλους και μετά από δικαστικούς αγώνες δεκαετιών επέστρεψαν πρόσφατα στην Κύπρο από τις ΗΠΑ όπου είχαν πωληθεί. Ο δρόμος περνά στη συνέχεια μέσα από ένα μεγαλύτερο χωριό, τον Αγιο Αντρόνικο, και καταλήγει στο ακόμα μεγαλύτερο, τη Γιαλούσα. Στα δεξιά είναι και η Αγία Τριάδα. Ολα αυτά τα χωριά κατοικούνται από Τουρκοκύπριους και έποικους.

Στη Γιαλούσα, οι Τούρκοι έχουν κατασκευάσει μια τεράστια μαρίνα, χωρητικότητας μέχρι 300 γιοτ, με κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων. Στη γύρω περιοχή έχουν ανεγερθεί και εξοχικές κατοικίες, σημάδι ότι δεν έχουν πρόθεση να την επιστρέψουν στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους.

Μετά τη Γιαλούσα ο Αγιος Θύρσος (Θέρισσος) με τα καταγάλανα νερά. Η θέα της εκκλησίας με το σταυρό, κτισμένη πάνω στη θάλασσα, μας προκαλεί να σταματήσουμε, αλλά η απογοήτευση για την άθλια κατάστασή της στο εσωτερικό είναι μεγάλη. Τα εικονίσματα είναι με… αυτοκόλλητο χαρτί, προφανώς γιατί τοποθετήθηκαν αργότερα όταν οι εικόνες είχαν κλαπεί. Κατεστραμμένα και τα καθίσματα ενώ οι γύψοι πέφτουν από τους τοίχους.

Προς το Ριζοκάρπασο

Νέος, ακόμη καλύτερος ο δρόμος, που έχει πρόσφατα κατασκευαστεί μας οδηγεί από τον Αγιο Θύρσο στο Ριζοκάρπασο, το μεγάλο χωριό στο οποίο διαβιούν ακόμη 350 περίπου Ελληνοκύπριοι εγκλωβισμένοι. Μην νομίσει κανείς ότι θα δει ελληνικές ή κυπριακές σημαίες πουθενά. Δεν υπάρχουν ούτε στα ελληνικά σχολεία (δημοτικό, γυμνάσιο), ούτε στην εκκλησία, ούτε στο ελληνικό καφενείο, για προφανείς λόγους.

Παντού κυριαρχούν και εδώ οι τουρκικές σημαίες, ένα στοιχείο που το συναντά κανείς, παντού άλλωστε και είναι στα χαρακτηριστικά των Τούρκων. Η σημαία είναι ταυτισμένη με την ύπαρξή τους. Λίγες ελληνικές επιγραφές υπάρχουν σε κάποια εστιατόρια και καταστήματα. «Κέντρο ο Αλμυρόκαμπος» διαβάζουμε έξω από ένα παραθαλάσσιο εστιατόριο στο οποίο είναι σταθμευμένα και πολλά αυτοκίνητα με ελληνοκυπριακές πινακίδες.

Ο Παπαζαχαρίας, ιερέας του Αποστόλου Ανδρέα είναι εκεί καθημερινά, άγρυπνος φρουρός της μονής και για να εξυπηρετεί τους πιστούς που την επισκέπτονται.

«Πάγωσε» ο χρόνος

Ο δρόμος από το Ριζοκάρπασο μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα, μια διαδρομή μισής περίπου ώρας, είναι σε άθλια κατάσταση. Είναι στην ουσία ο ίδιος που αφήσαμε το 1974, με τη διαφορά ότι γέμισε λακκούβες. Εδώ ο χρόνος σταμάτησε τότε. Το τοπίο όμως είναι πανέμορφο, ίσως γιατί έμεινε έτσι αυθεντικό, όπως ήταν. Στο δρόμο αυτό αλλά και στα βουνά και τα χωράφια που προσπερνούμε διακρίνουμε άγρια γαϊδούρια.

«Είναι οι μόνοι αυθεντικοί Κύπριοι, δεν υπάρχει έθνος Κυπρίων αλλά Τούρκοι και Ελληνες» είχε πει κάποτε ο ολετήρας Ραούφ Ντενκτάς όταν του είπαν πως η Κύπρος θα πρέπει να επιστρέψει στους Κύπριους κατοίκους της.

Οι Τούρκοι, και αυτό είναι θετικό, δημιούργησαν ένα πάρκο προστασίας αυτών των γαϊδουριών όπου βόσκουν ελεύθερα λίγο πριν το μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα και αποτελούν τουριστική ατραξιόν. Θετικό είναι επίσης και το γεγονός ότι δεν αλλοίωσαν την παραλία των χελώνων, την Χρυσή Αμμουδιά όπως είναι γνωστή, για την οποία οι «Τάιμς» του Λονδίνου είχαν γράψει κάποτε ότι είναι η καλύτερη στην Ευρώπη.

Η παραλία, που απέχει τρία περίπου χιλιόμετρα πριν από τον Απόστολο Ανδρέα, είναι προστατευόμενη της UNESCO και είναι όντως πανέμορφη με ψιλή κόκκινη άμμο και νερά κρυστάλλινα. Ελάχιστοι είναι οι επισκέπτες που τη χαίρονται, οι περισσότεροι ξένοι, λόγω κυρίως της μεγάλης απόστασης που θα πρέπει να διανύσει κάποιος για να μεταβεί εκεί.

Ικανοποίηση

Φθάνοντας στο μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα η ικανοποίηση είναι μεγάλη γιατί διαπιστώνει κανείς πως η αναστήλωση που έγινε πρόσφατα από το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP)., απέτρεψε την κατάρρευση.

Η εκκλησία δεν κινδυνεύει πλέον και είναι εκεί ένα μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς που θα συνεχίσει να αποτελεί το σύμβολο της πίστης αρκετών γενεών Κυπρίων και πολλών Χριστιανών ανά τον κόσμο. Η ικανοποίηση είναι ζωγραφισμένη και στο πρόσωπο του εγκλωβισμένου ιερέα Παπαζαχαρία, ο οποίος έχει ταυτίσει τη ζωή του με το ιστορικό μοναστήρι. Καθημερινά είναι εκεί για όλες τις θρησκευτικές τελετές, για να εξυπηρετεί τους πιστούς, αλλά και για να απαντά στα ερωτήματα των επισκεπτών που τον συναντούν.

Η εκκλησία του Αγίου Θύρσου στην Καρπασία με τις πρόχειρες εικόνες από πλαστικό χαρτί και το λεηλατημένο εσωτερικό. Ντροπή.

Η επιστροφή

Ο δρόμος της επιστροφής διαρκεί λιγότερο χρόνο, καθώς η διαδρομή γίνεται από τα ίδια μέρη και δεν υπάρχει η ίδια αγωνία του πρώτου συναπαντήματος. Φθάνοντας μετά από μιάμιση περίπου ώρα στην Αμμόχωστο δεν αντέχουμε στον πειρασμό να μην μπούμε στην πόλη και να αντικρύσουμε ξανά το γνωστό από τις φωτογραφίες και τα βίντεο θέαμα που ραγίζει τις καρδιές και πληγώνει τις ψυχές κάθε Ελληνα.

Την πόλη που για 43 χρόνια οι Τούρκοι συνεχίζουν να κρατούν αιχμάλωτη μέσα στα συρματοπλέγματα. Κι εδώ, μετά από το σημείο του συρματοπλέγματος που αιχμαλωτίζει τα Βαρώσια, ο χρόνος έχει σταματήσει στο 1974. Εξω από αυτό σφύζει από ζωή, η παραλία είναι γεμάτη λουομένους, οι οποίοι δεν δείχνουν να ενοχλούνται από το θέαμα της ερειπωμένης δίπλα τους πόλης με τα μισογκρειμισμένα και λεηλατημένα κτίρια.

Διερωτάσαι, πού είναι οι ισχυροί του κόσμου; Δεν υπάρχει κανένας για να συγκινηθεί μπροστά στην τεράστια αυτή αδικία και να βάλει ένα τέλος στο μαρτύριο που για τόσες δεκαετίες συνεχίζουν να ζούν όσοι απέμειναν από τους εκτοπισμένους Αμμοχωστιανούς; Να βλέπουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους από απόσταση αναπνοής αλλά να μην μπορούν ούτε καν να τα επισκεφθούν; Αραγε θα έρθει κάποτε η λύτρωση ή άδικα όλοι περιμένουμε;

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *