Ετσι γλύτωσε το Αεροδρόμιο της Λευκωσίας στην Κύπρο από τα χέρια των Τούρκων

Από το ένθετο «Περιοδικό» του Εθνικού Κήρυκα,

του Γεωργίου Τζιώρτζιου.

Τη μαρτυρία του για την ανεπιτυχή προσπάθεια των Τούρκων εισβολέων, τον Ιούλιο του 1974, για κατάληψη του Διεθνούς Αεροδρομίου Λευκωσίας, καταθέτει στο «Περιοδικό» του «Εθνικού Κήρυκα» ο Γιαννάκης Πελεκάνος.

Εκείνο το τραγικό καλοκαίρι, ως επιστρατευμένος έφεδρος ανθυπολοχαγός, βρισκόταν στο αεροδρόμιο Λευκωσίας συμμετέχοντας μαζί με άλλους έφεδρους και κληρωτούς στρατιώτες στις μάχες για την απώθηση των Τούρκων που κατέβαλλαν λυσσαλέες προσπάθειες για την κατάληψή του.

Ο Γιαννάκης Πελεκάνος αναφέρεται, επίσης, στις προετοιμασίες που έγιναν για την υποδοχή στο αεροδρόμιο αεροπλάνων της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, που θα μετέφεραν στρατιωτικές ενισχύσεις.

Μιλά για τη μεγάλη χαρά που ένιωσαν όταν είδαν τα αεροπλάνα να προσγειώνονται στο αεροδρόμιο αλλά και για την απέραντη θλίψη που ένιωσαν όταν πληροφορήθηκαν ότι ένα απ’ αυτά τα αεροπλάνα που μετέφεραν τις ενισχύσεις καταρρίφθηκε από Ελληνες φαντάρους που τα εξέλαβαν ως τουρκικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η αναφορά του κ. Πελεκάνου στην παράδοση του Διεθνούς Αεροδρομίου Λευκωσίας στα Ηνωμένα Εθνη.

Tο αεροπλάνο των Κυπριακών Αερογραμμών που παρέμεινε εγκλωβισμένο στο αεροδρόμιο.

«Το βράδυ θα έρθουν ελληνικά αεροπλάνα»

Από αργά το απόγευμα της 21ης Ιουλίου η μονάδα στην οποία υπηρετούσε ο Γ. Πελεκάνος βρισκόταν στο κεντρικό κτίριο του αεροδρομίου. «Πήραμε διαταγή να ‘καθαρίσουμε’ τον διάδρομο προσγείωσης από διάφορα εμπόδια που είχαμε διασκορπίσει από τις πρώτες ώρες της τουρκικής εισβολής για να παρεμποδίσουμε την προσγείωση εχθρικών αεροπλάνων, γιατί, όπως μας λέχθηκε: ‘Το βράδυ θα έρθουν Ελληνικά αεροπλάνα!’», λέει. Και προσθέτει:

«Δεν το πιστεύαμε! Είναι δυνατόν; αναρωτιόμαστε. Για δυο μέρες η τουρκική αεροπορία μας βομβάρδιζε και μας πολυβολούσε. Τα δικά μας αντιαεροπορικά πολυβόλα, ακόμα και εμείς με τον ατομικό μας οπλισμό, ανταποδίδαμε τα πυρά. Θυμάμαι χαρακτηριστικά, όταν μία βόμβα που έριξαν τα τουρκικά αεροπλάνα, κτύπησε σταθμευμένο αεροπλάνο των Κυπριακών Αερογραμμών και το μοίρασε στα δύο. Λίγο πιο κάτω, στην περιοχή του Κιόνελι, βλέπαμε κατά διαστήματα Τούρκους αλεξιπτωτιστές να πέφτουν από μεταγωγικά αεροσκάφη. Αναμέναμε από στιγμή σε στιγμή να δεχθούμε την επίθεσή τους για να καταλάβουν και να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το αεροδρόμιο. Για δυο μέρες και δυο νύχτες δεν κλείσαμε μάτι. Ημασταν συνεχώς σε επιφυλακή.

Ο Γιαννάκης Πελεκάνος σήμερα, στην εφεδρεία των Καταδρομών.

Και όμως, ήταν πραγματικότητα! Αργά το βράδυ ακούσαμε τον βόμβο των πρώτων αεροπλάνων που πλησίαζαν. Δεν ήμασταν σίγουροι αν ήταν δικά μας ή τούρκικα. Το δάκτυλό μας βρισκόταν στην σκανδάλη. Πραγματικά όμως, ήταν δικά μας Ελληνικά μεταγωγικά Νοράτλας τα οποία ξεκινώντας από την Κρήτη και πετώντας σε πολύ χαμηλό ύψος από την θάλασσα για να μην εντοπισθούν, μετέφεραν την Α΄ Μοίρα Καταδρομών να συμπαραταχθεί με τις δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς που αγωνίζονταν για προάσπιση της προδομένης Πατρίδας».

Η χαρά που μετατράπηκε σε θλίψη

«Η χαρά και ο ενθουσιασμός που νοιώσαμε όλοι εκείνη τη στιγμή ήταν απερίγραπτη και έμεινε χαραγμένη στη μνήμη μου για πάντα. Τα αεροπλάνα προσγειώνονταν το ένα μετά το άλλο με διαφορά κάποιας ώρας μεταξύ τους, τροχοδρομούσαν, οι καταδρομείς πηδούσαν έξω και έπαιρναν θέσεις μάχης, ξεφόρτωναν και έφευγαν αμέσως.

Δυστυχώς, λόγω ασυνεννοησίας και της χαώδους κατάστασης που επικρατούσε τότε, κάποια αντιαεροπορικά μας πολυβολεία στην περίμετρο του αεροδρομίου δεν είχαν ειδοποιηθεί για την επικείμενη άφιξη των ελληνικών αεροπλάνων και κτύπησαν τα προσεγγίζοντα σκάφη με αποτέλεσμα ένα από αυτά να καταρριφθεί στην περιοχή Μακεδονίτισσας με 31 νεκρούς (επέζησε μόνο ένας) και άλλα τρία, εκ των οποίων το ένα με άλλους δύο νεκρούς, να υποστούν ζημιές σε βαθμό που δεν μπορούσαν να απογειωθούν και μάς δόθηκε διαταγή να τα κάψουμε για να μην φανεί ότι ήρθε βοήθεια από Ελλάδα! Είναι αυτά που ξεθάβονται σήμερα στην περιοχή. Οι αφιχθέντες καταδρομείς επιβιβάστηκαν σε οχήματα που τους περίμεναν και μεταφέρθηκαν, εξ’ όσων μάθαμε αργότερα, στην περιοχή της Ιερατικής Σχολής».

Θαυμασμός για τους Ελληνες καταδρομείς

«Νωρίς το πρωί της 23ης Ιουλίου, όταν πλέον οι Τούρκοι πλησίαζαν απειλητικά το αεροδρόμιο από την πλευρά του Κιόνελι και ετοιμάζονταν να εξαπολύσουν επίθεση για την κατάληψή του, οι Ελληνες καταδρομείς επανήλθαν στο Αεροδρόμιο, ενισχύοντας έτσι σημαντικά την άμυνά του.

«Ηταν τότε που θαύμασα την οργάνωση, την πειθαρχία και την αποφασιστικότητά τους! Οπλισμένοι από την κορυφή ως τα νύχια, οι αξιωματικοί (ορισμένοι εκ των οποίων είχαν υπηρετήσει στην Κύπρο) έδιναν οδηγίες στους ομαδάρχες και οι ομαδάρχες στους στρατιώτες τους. Υπήρχε μια πρωτόγνωρη κινητοποίηση και σε λίγο χρονικό διάστημα, μαζί με τη δική μας συμβολή, στο κτίριο του αεροδρομίου και τα πέριξ αυτού κτίρια, οργανώθηκαν θέσεις μάχης, πολυβολεία, αντιαρματικές ενέδρες στις προσβάσεις, ελεύθεροι σκοπευτές στις ταράτσες και ό,τι άλλο χρειαζόταν για την αντιμετώπιση της επίθεσης των Τούρκων η οποία πράγματι δεν άργησε να εκδηλωθεί. Ομως, το κτίριο του αεροδρομίου ήταν αστακός! Ηταν τόσο καλά επανδρωμένο και οχυρωμένο που ήταν πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να καταληφθεί υπό τις παρούσες συνθήκες», περιγράφει.

Σύμφωνα με τον κ. Πελεκάνο: «Η ανταλλαγή πυρών διήρκεσε περί την μία με μιάμιση ώρα, αν θυμάμαι καλά. Εγιναν σφοδρές συγκρούσεις, όχι εκ του συστάδην. Εξ’ όσων αντιληφθήκαμε οι επιτιθέμενοι Τούρκοι πρέπει να είχαν πολλές απώλειες. Εμείς, μόνο τραυματισμούς. Σε κάποια στιγμή επενέβησαν τα Ηνωμένα Εθνη και έγιναν διαπραγματεύσεις στο επίπεδο της πολιτικής ηγεσίας, όπου τελικά συμφωνήθηκε η παράδοση του αεροδρομίου στα Ηνωμένα Εθνη. Ολοι μας απογοητευθήκαμε γιατί δεν θέλαμε να φύγουμε αλλά να παραμείνουμε να το υπερασπιστούμε γιατί αισθανόμασταν ισχυροί και ικανοί να το κρατήσουμε. Ομως οι διαταγές είναι διαταγές και έτσι, τελικά, το παραδώσαμε στα Ηνωμένα Εθνη, υπό τον έλεγχο των οποίων παραμένει μέχρι σήμερα».

Το Αεροδρόμιο Λευκωσίας παραμένει μέχρι σήμερα υπό τον έλεγχο της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών

Σε νέα αποστολή, στον Πενταδάκτυλο

Αποχωρώντας από το αεροδρόμιο το απόγευμα της 23ης Ιουλίου, η μονάδα στην οποία υπηρετούσε ο Πελεκάνος στρατοπέδευσε στην περιοχή Αθαλάσσας, στη Λευκωσία. Από εκεί τους μετέφεραν στην περιοχή Κλεπίνης στον Πενταδάκτυλο, πάνω από την Κυθρέα, όπου εντάχθηκαν στη δύναμη του 346 Τάγματος Πεζικού με τομέα ευθύνης από το Φρούριο Βουφαβέντο προς το χωριό Κλεπίνη στα βόρεια παράλια. Ο Σταθμός Διοικήσεως του συγκεκριμένου τάγματος βρισκόταν ακριβώς στην κορυφογραμμή απέναντι από τις βουνοκορφές του Πενταδακτύλου.

Εκεί τους βρίσκει η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής, στις 14 Αυγούστου.

«Παραμονή της έναρξης της δεύτερης φάσης της εισβολής όλα έδειχναν ότι θα δεχόμασταν επίθεση. Οι συνομιλίες στη Γενεύη κατέρρευσαν και τα παρατηρητήριά μας, μάς ενημέρωναν ότι εντόπιζαν ασυνήθιστη κινητοποίηση των Τούρκων απέναντί μας στην περιοχή του Βουφαβέντο. Παίρναμε και εμείς τα μέτρα μας», λέει.

Κατάρρευση της αμυντικής γραμμής και υποχώρηση

Νωρίς το πρωί της 14ης Αυγούστου ακούστηκαν οι πρώτες εκρήξεις, που σηματοδότησαν την έναρξη της δεύτερης φάσης της εισβολής. Η περιγραφή του κ. Πελεκάνου, ιδιαίτερα γλαφυρή:«Καπνοί άρχισαν να φαίνονται στην περιοχή της Μιας Μηλιάς. Τουρκικά μαχητικά πέρασαν δυο-τρεις φορές από πάνω μας και μας πολυβόλησαν. Τα δικά μας αντιαεροπορικά ανταπέδωσαν. Στα προκεχωρημένα φυλάκιά μας έγινε ανταλλαγή πυρών με τους απέναντι τούρκους.

Μετά από λίγες ώρες βλέπουμε κάποιους στρατιώτες να πλησιάζουν από τον χωματόδρομο που ερχόταν από τον Αγιο Χρυσόστομο. Ηταν δικοί μας. Μάς πληροφορούν ότι η γραμμή άμυνας στη Μια Μηλιά κατέρρευσε και έφευγαν για να σωθούν. Μετά από λίγη ώρα μάς καλεί ο Διοικητής και μάς λέει ότι πήρε διαταγή, το τάγμα να συμπτυχθεί και να αρχίσουμε την διαδικασία σύμπτυξης. Τα μαζεύουμε και κατεβαίνουμε στον δρόμο. Βλέπω μια τεράστια φάλαγγα από ογδόντα περίπου αυτοκίνητα φορτωμένα στρατιώτες, οπλισμό και πυρομαχικά.

Ολο το Τακτικό Συγκρότημα της περιοχής βρισκόταν εκεί, έτοιμο για αναχώρηση. Οπως αντιληφθήκαμε αργότερα, η σύμπτυξη ήταν απαραίτητη τακτική κίνηση γιατί υπήρχε κίνδυνος εγκλωβισμού των δικών μας δυνάμεων στον Πενταδάκτυλο, εφ’ όσον τα τουρκικά στρατεύματα προήλαυναν ήδη στην πεδιάδα της Μεσαορίας κατευθυνόμενα προς Αμμόχωστο.

Αναχωρούμε προς Χαλεύκα διαμέσου ενός δασικού χωματόδρομου στη βόρεια πλευρά της οροσειράς. Βρισκόμουν συνοδηγός σε ένα επιταγμένο φορτηγό αυτοκίνητο γεμάτο πυρομαχικά. Δεν υπήρχε καμία αντιαεροπορική κάλυψη. Φοβόμουν να μην μας εντοπίσει η τουρκική αεροπορία. Κοίταζα συνεχώς τον ουρανό».

Επίθεση από την τουρκική αεροπορία

«Βρισκόμασταν κάπου κοντά στο Αρμενομονάστηρο. Ξαφνικά, ένα τουρκικό μαχητικό ερχόμενο από την πλευρά της Λευκωσίας περνά από πάνω μας και κατευθύνεται βόρεια προς την θάλασσα. ‘Αυτός μας είδε’, λέω στον οδηγό του αυτοκινήτου. Παρακολουθούμε το αεροπλάνο να κάνει ένα μεγάλο κύκλο πάνω από την θάλασσα και να στρέφεται προς εμάς. Ο επικεφαλής της φάλαγγας δίδει διαταγή να σταματήσουμε και να καλυφθούμε. Ο κόσμος όλος τρέχει να καλυφθεί. Φωνάζω να απομακρυνθούν από το δικό μου αυτοκίνητο λόγω του κινδύνου με τα πυρομαχικά. Ολα αυτά συμβαίνουν σε δευτερόλεπτα.

Το αεροπλάνο κάνει βουτιά προς εμάς και αρχίζει να πολυβολεί, ανταποδίδουμε τα πυρά με τα ατομικά μας όπλα, μάς ρίχνει και δύο βόμβες ναπάλμ οι οποίες ευτυχώς πέφτουν περίπου 150 μ. πιο πάνω από το δρόμο. Το δάσος παίρνει φωτιά. Παραμένουμε για λίγα λεπτά καλυμμένοι φοβούμενοι επιστροφή του. Γίνεται έλεγχος. Δεν υπάρχουν απώλειες. Ξεκινάμε. Δεν προλαβαίνουμε να διανύσουμε περί τα 200-300 μέτρα και βλέπουμε άλλο αεροπλάνο, προφανώς ειδοποιημένο από το πρώτο, να έρχεται κατά πάνω μας από την πλευρά της θάλασσας.

Σταματάμε και πάλι και τρέχουμε να καλυφθούμε. Είχα βάλει στο μάτι ένα χοντρό κορμό πεύκου και τρέχω για κάλυψη προς τα εκεί. Όπως τρέχω η ριπή του πολυβόλου του αεροπλάνου περνά κάπου 2-3 μέτρα παράλληλα με την πορεία μου. Πέφτω πίσω από τον πεύκο, κάνω τον σταυρό μου. Σώθηκα! Παραμένουμε στις θέσεις μας για λίγα λεπτά. Δίδεται και πάλιν διαταγή να ξεκινήσουμε. Γίνεται έλεγχος. Καμία απώλεια!

Ξεκινάμε, περνάμε από Χαλεύκα και συνεχίζουμε προς τα χωριά Τρυπημένη, Μελούντα. Σ’ όλη την διαδρομή κοιτάζουμε προς τον ουρανό για εχθρικά αεροπλάνα. Ευτυχώς δεν μας εντοπίζουν άλλα. Φτάνουμε στη διάβαση Μερσινίκκι. Απ’ εκεί στρίβουμε νότια, προς τα κάτω, προς την πεδιάδα, περνούμε από τα χωριά Λευκόνοικο, Πραστειό, Μακράσυκα και φθάνουμε έξω από την Αχνα. Από εκεί ξεκινά έδαφος βρετανικών βάσεων!

Οι απαιτήσεις των Βρετανών

Η στρατιωτική φάλαγγα με τις δυνάμεις της Εθνοφρουράς που υποχωρούσαν, κατευθυνόμενες σε σημείο ανασυγκρότησης, στο χωριό Μαζωτός της Λάρνακας. Όμως, οι Βρετανοί στρατιώτες είχαν στήσει μπλόκο και απαιτούσαν την παράδοση του οπλισμού των υποχωρούντων δυνάμεων, ως προϋπόθεση για τη διέλευσή τους από το έδαφος των Βάσεων.

Μπροστά στην επίμονη άρνησή μας να παραδώσουμε τον οπλισμό μας οι Βρετανοί στρατιώτες υποχωρούν και έτσι λίγο πριν βραδιάσει η φάλαγγα ξεκινά, περνούμε διαμέσου των Βάσεων, διασχίζουμε την Λάρνακα και το τάγμα μας καταλήγει σε περιοχή κοντά στο χωριό Μαζωτός όπου στρατοπεδεύουμε», καταλήγει ο Γιαννάκης Πελεκάνος.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *