Πόρισμα καθηγητή Κ. Συνολάκη για το Μάτι: Παντελής έλλειψη σχεδίου εκτάκτων καταστάσεων

Ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών, Κώστας Συνολάκης. Φωτογραφία: EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ.

Τα συμπεράσματά της για τις ευθύνες σχετικά με την εθνική τραγωδία στο Μάτι που στοίχισε μέχρι στιγμής τη ζωή σε 99 άτομα, παρουσίασε ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών, Κώστας Συνολάκης, μετά από έρευνα που έκανε η επιτροπή που είχε συγκροτήσει με αίτημα του προέδρου της ΝΔ, Κυριάκου Μητσοτάκη.

Το βασικό συμπέρασμα της επιστημονικής ομάδας υπό τον κ. Συνολάκη -η οποία στηρίχθηκε και σε διεθνή μοντέλα προσομοίωσης αντιμετώπισης πυρκαγιών- είναι ότι «θα είχαν σίγουρα χαθεί λιγότερες ζωές ή ακόμη δεν θα είχαμε θρηνήσει θύματα αν είχε γίνει έγκαιρη προειδοποίηση των κατοίκων να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους».

Ξεκινώντας από τα πραγματικά στοιχεία της πυρκαγιάς και κάνοντας προσομοιώσεις με διεθνώς παραδεκτά μοντέλα ο κ. Συνολάκης κατά την παρουσίασή του, στην οποία παρίσταται και ο πρόεδρος της ΝΔ Κ. Μητσοτάκης, ανέφερε:

“Το μεγάλο λάθος ήταν ότι δεν δόθηκε εντολή εκκένωσης, αν είχε δοθεί η εντολή εκκένωσης θα είχαμε σώσει πάρα πολλούς ανθρώπους…Στις 4.49 της 23ης Ιουλίου γίνεται η αναγγελία της πυρκαγιάς, στις 5.00 εκτρέπεται ένα ελικόπτερο από την Κινέττα, 6.20 οι φλόγες διασχίζουν την Μαραθώνος και 6.40 οι φλόγες φθάνουν στην θάλασσα. Από την αναγγελία της πυρκαγιάς μέχρι να φθάσει στην θάλασσα είναι δύο ώρες…

Έχεις λοιπόν την ενημέρωση ότι σε μιάμισι ώρα η φωτιά θα φθάσει στο Μάτι, τι κάνεις; Πολλοί άνθρωποι δεν πίστευαν ότι η φωτιά θα περάσει την Μαραθώνος και θα φθάσει στο Μάτι. Τι πρέπει να κάνεις: Παίρνεις την απόφαση για οργάνωμένη απομάκρυση και ακολούθως ενημερώνεις το κοινό για την εκκένωση…

Οι διεθνείς έρευνες έχουν δείξει ότι το 20% των κατοίκων φεύγει μόνο του, το 60% περιμένει οδηγίες και το 20% δεν φεύγει ποτέ. Εν τέλει αν είχε δοθεί εγκαίρως η οδηγία εκκένωσης τότε με βάση την δυνατότητα της λεωφόρου Μαραθώνος θα μπορούσαν περίπου 10.000 κάτοικοι να έχουν απομακρυνθεί…

Ο αριθμός θα είχε αυξηθεί εάν είχαν επιχειρήσει τα πυροσβεστικά μέσα ώστε να καθυστερήσουν την πυρκαγιά προς την λεωφόρο Μαραθώνος και βεβαίως οι αστυνομικές αρχές να είχαν ρυθμίσει την κυκλοφορία και να μην διοχέτευαν την κίνηση των οχημάτων μέσα από το Μάτι”.

Δήλωση Κυριάκου μετά την παρουσίαση

«Θα ήθελα πραγματικά, όσο το δυνατόν περισσότεροι συμπολίτες μας να δουν αυτήν την παρουσίαση στο διαδίκτυο. Όχι τόσο για να αποδώσουμε ευθύνες -αυτή εξάλλου είναι μια δουλειά την οποία κάνει η Δικαιοσύνη, και είμαι σίγουρος ότι θα την κάνει πολύ καλά και θα λάβει υπ’ όψιν της και αυτό το εξαιρετικά κρίσιμο υλικό. Όσο για να δούμε τι πρέπει να κάνουμε επιτέλους για να μην ξανασυμβεί ποτέ ξανά μια τέτοια τραγωδία.

Αν κάτι, νομίζω, συγκρατεί οποιοσδήποτε παρακολούθησε αυτή την παρουσίαση, είναι η τεράστια απόσταση που μας χωρίζει από το πώς είναι οργανωμένο σήμερα το κράτος και πώς στην κυριολεξία πηγαίνουμε στην τύχη για να αντιμετωπίσουμε τέτοιες καταστροφές και το τι πρέπει να γίνει για να μπορέσουμε επιτέλους με επαγγελματισμό, με σοβαροτητα να εξασφαλίσουμε αυτό που είναι το πιο σημαντικό για κάθε κράτος: την προστασία της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης περιουσίας».

ΝΔ: Τέσσερα ερωτήματα για το Μάτι, από το πόρισμα της επιτροπής Συνολάκη

Η ΝΔ επισημαίνει ότι αν και η έρευνα, στην οποία μεταξύ άλλων μετείχαν και αναγνωρισμένοι επιστήμονες των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, «δεν είχε ασφαλώς στόχο να εντοπίσει, πόσο μάλλον να προσωποποιήσει τις ευθύνες για την εθνική τραγωδία, καθώς αυτό είναι έργο και αρμοδιότητα της Ελληνικής Δικαιοσύνης», εντούτοις προκύπτουν μία σειρά ερωτήματα “στα οποία οφείλει να απαντήσει η κυβέρνηση καθώς στην πολιτική δεν αρκεί να αναλαμβάνεις θεωρητικά τις ευθύνες σου, ούτε να κρύβεσαι από τα εύλογα ερωτήματα που έχουν οι πολίτες”. Τα ερωτήματα:

-Γιατί ο βαθμός επικινδυνότητας στην Ανατολική Αττική για πρόκληση πυρκαγιάς ήταν στο 4 και όχι 5, όταν ήταν γνωστό από την προηγούμενη μέρα ότι στην περιοχή θα έπνεαν δυτικοί άνεμοι 7 μποφόρ;

-Γιατί τα πυροσβεστικά αεροσκάφη έφτασαν στην περιοχή αφού η φωτιά είχε περάσει τη Λεωφόρο Μαραθώνος;

-Γιατί δεν αξιολογήθηκε εγκαίρως η βεβαιότητα ότι θα απειληθούν κατοικημένες περιοχές; Και κυρίως

-Γιατί δεν ειδοποιήθηκαν οι κάτοικοι να εκκενώσουν το Μάτι, όταν από το πόρισμα προκύπτει ότι υπήρχε χρόνος να σωθούν ακόμη και πεζή;

Ο κ. Συνολάκης επισήμανε ότι υπήρξε παντελής απουσία σχεδίου αντιμετώπισης εκτάκτων καταστάσεων και δεν δόθηκε εντολή εκκένωσης και δεν χρησιμοποιήθηκαν τα πολλά ηλεκτρονικά μέσα ειδοποίησης των πολιτών. Η οργανμωμένη απομάκρυνση των πολιτών με αυτοκίνητα θα μπορούσε να έχει γίνει μέσα σε δύο ώρες. Αν τα πυροσβεστικά μέσα που επιχειρούσαν στην Κινέττα είχαν επέμβει στο Μάτι τότε θα υπήρχε καθυστέρηση της πυρκαγιάς και περισσότερος χρόνος για την εκκένωση.

Περίληψη από τα συμπεράσματα της μελέτης 

Προσομοίωση πυρκαγιάς και εκκένωσης

Κώστας Συνολάκης

Καθηγητής Φυσικών Καταστροφών, Πολυτεχνείο Κρήτης

Πρόεδρος, Τάξη Θετικών Επιστημών, Ακαδημία Αθηνών

 

Νίκος Καλλιγέρης, University of California, Los Angeles

Bασίλης Σκαναβής και Κωστής Δουλιγέρης, University of Southern California

Ιφιγένεια Γιανουκάκου-Λεονστίνη, Πολυτεχνείο Κρήτης

Haizhong Wang, Ali Mostafizi, Oregon Staτe University

Tomoyuki Takabatake, Waseda University, Japan

Η πυρκαγιά της Ανατολικής Αττικής της 23ης Ιουλίου ήταν ένα ακραίο φαινόμενο που, ωστόσο, δεν δικαιολογεί την απουσία σχεδιασμού και προετοιμασίας του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Η παρούσα μελέτη δεν φιλοδοξεί να υποκαταστήσει ένα πλήρες σχέδιο οργανωμένης απομάκρυνσης πληθυσμού, αλλά να εξετάσει εναλλακτικούς τρόπους δράσης που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη ενός τέτοιου σχεδιασμού. Εξετάζεται πώς τα μοντέλα προσομοίωσης πυρκαγιάς θα μπορούσαν να βοηθήσουν και να επιταχύνουν τη λήψη ορθών αποφάσεων, και ακολούθως διερευνάται ο σχεδιασμός των κατάλληλων ενεργειών για την οργανωμένη απομάκρυνση του πληθυσμού περιοχές υψηλού κινδύνου με βάση τα αποτελέσματα της προσομοίωσης.

Αρχικά, έγιναν προσομοιώσεις της εξάπλωσης της δασικής πυρκαγιάς στην περιοχή της εθνικής τραγωδίας με το πρόγραμμα FARSITE υπό διάφορα σενάρια μετεωρολογικών συνθηκών. Σενάρια δηλαδή που προφανώς θα μπορούσαν και θα έπρεπε να έχουν εξετασθεί στο Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας ή ακόμη και να προϋπήρχαν ως πρότυπα μοντέλα για τη λήψη άμεσων αποφάσεων.

Οι προσομοιώσεις επιβεβαίωσαν ότι η πυρκαγιά έφτασε στη Λεωφόρο Μαραθώνος σε περίπου μιάμιση ώρα μετά τη έναρξή της. Γεγονός που θα μπορούσε άλλωστε να προβλεφθεί και χωρίς τα μοντέλα προσομοίωσης. Και αυτό καθώς με ισχυρούς ανέμους της τάξεως των 7 μποφώρ η φωτιά είναι γνωστό ότι κινείται με περίπου 5 km/h και επομένως ήταν εφικτό να προβλεφθεί ότι θα έφτανε στη Μαραθώνος σε μιάμιση ώρα, δεδομένου ότι ο δρόμος αυτός  απέχει 7,5 χιλιόμετρα από το σημείο της εκδήλωσής της.

Η προσομοίωση διαφόρων τακτικών εναέριας αναχαίτισης του πύρινου μετώπου απέδειξε επίσης ότι ο συνδυασμός ρίψεων νερού από αεροσκάφη τύπου CL-215 και CL-415 θα μπορούσε να επιβραδύνει την εξέλιξη της φωτιά για τουλάχιστον μία ώρα, επιτρέποντας την ασφαλή απομάκρυνση όλων των κατοίκων είτε πεζή, είτε ακόμη και με αυτοκίνητα.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκαν διάφορα εναλλακτικά μοντέλα για την εκτίμηση του χρόνου που θα απαιτείτο για την εκκένωση της περιοχής.

Το μοντέλο (agent-based model Artisoc4.0) του Πανεπιστημίου Waseda της Ιαπωνίας που έλαβε υπόψιν του όλους τους παράγοντες και τις συνθήκες της περιοχής, έδειξε ότι η απομάκρυνση των κατοίκων της περιοχής πεζή προς την ακτή θα μπορούσε να είχε ολοκληρωθεί κατ ελάχιστον μέσα σε 57 λεπτά μετά από έγκαιρη ειδοποίηση. Επιπλέον, προσομοιώσεις με το μοντέλο NETLOGO του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Όρεγκον (Εικόνα 1) έδειξαν ότι η πεζή εκκένωση της περιοχής προς τις ακτές το αργότερο σε 83 λεπτά θα είχε επιτευχθεί, χωρίς να κινδυνεύσει κανείς από την πυρκαγιά, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι είχε δοθεί έγκαιρη εντολή στους κατοίκους.

Στην περίπτωση της πυρκαγιάς της 23ης Ιουλίου στο Μάτι, χαρακτηριστική είναι η λανθασμένη εκτίμηση του αρχικού μεγέθους της φωτιάς, όπως και η καθυστερημένη αξιολόγηση και αντιμετώπιση της, καθώς οι περισσότεροι πυροσβεστικοί πόροι επιχειρούσαν στο ήδη υπάρχον μέτωπο στα Γεράνεια Όρη (Κινέτα). Οι ισχυροί άνεμοι συνέδραμαν στην ταχύτατη εξάπλωση της πυρκαγιάς.

Ωστόσο, η βοήθεια από εναέρια μέσα ήταν ελάχιστη. Ένα ελικόπτερο Ericksson S-64 επιχείρησε λίγες ρίψεις 45 λεπτά μετά την έναρξή της πυρκαγιάς και μόνον για 30 λεπτά, καθώς χρειάστηκε να προσγειωθεί για ανεφοδιασμό καυσίμων. Επίσης τα τρία CL-415 που εντάχθηκαν στις προσπάθειες έφτασαν στην περιοχή 1 ώρα και 45 λεπτά μετά την έναρξη της φωτιάς, αλλά λόγω των ισχυρών ανέμων και του καπνού οι ρίψεις τους αστόχησαν, και μετά σταμάτησαν να επιχειρούν. Όπως άλλωστε υπογραμμίσθηκε και αυτές οι ρίψεις θα ήταν αναποτελεσματικές, καθώς η φωτιά είχε ήδη περάσει σε μιάμιση ώρα από την εκδήλωσή της τη Λεωφόρο Μαραθώνος.

Προσομοίωσης της εκκένωσης από to OSU και USC. Οι γαλάζιες γραμμές είναι οι κάτοικοι που έχουν ειδοποιηθεί και κατευθύνονται πεζή προς τη θάλασσα. Στην δεύτερη απεικόνιση όλοι έχουν προλάβει να σωθούν.

Επιπλέον, η έρευνα μας κατέδειξε ότι δεν υπάρχουν κατάλληλα σχέδια αντιμετώπισης καταστροφικών περιστατικών και εκκένωσης, ενώ σε τοπικό επίπεδο ο εν λόγω σχεδιασμός είναι επί της ουσίας ανύπαρκτος. Ασαφές και προβληματικό είναι και το πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που έχουν όλοι εμπλεκόμενοι φορείς τόσο σε εθνική όσο και σε τοπική κλίμακα. Καθίσταται συνεπώς αδήριτη η ανάγκη συγκρότησης ενός νέου και ολοκληρωμένου σχεδίου για τη διαχείριση έκτακτων καταστάσεων, τόσο σε εθνικό όσο και τοπικό επίπεδο.

Επιβάλλεται επίσης η βελτίωση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων πρώτης προσβολής δασικών πυρκαγιών. Η αναβάθμιση του στόλου πυροσβεστικών αεροσκαφών, η αυξημένη ετοιμότητα ή/και εναέρια επιτήρηση από πυροσβεστικά αεροσκάφη τις ημέρες υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς,  η εγκατάσταση συστήματος με βιντεοκάμερες ασφαλείας σε περιοχές υψηλού κινδύνου, καθώς και η βελτίωση της συνεργασίας και επικοινωνίας των εμπλεκόμενων φορέων, θα συμβάλλουν στην όσο το δυνατόν ταχύτερη επέμβαση για την αντιμετώπιση κάθε πυρκαγιάς  στα πρώτα κρίσιμα λεπτά.

Απαραίτητος είναι όμως και ο σχεδιασμός ειδοποίησης των πολιτών, που υπάρχει ήδη σε πολλές χώρες του κόσμου.  Τρία μέτρα μπορούν να συμβάλλουν άμεσα προς αυτή την κατεύθυνση.

  • Πρώτον, η υπογραφή μνημονίων συνεργασίας με ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, ώστε να μεταδίδουν άμεσα και αδιαμεσολάβητα τα μηνύματα που προέρχονται από την πολιτική προστασία σε στιγμές κρίσης.
  • Δεύτερον, η διαμόρφωση βιβλιοθήκης μηνυμάτων ανά περιοχή, προκειμένου η Πολιτική Προστασία να μπορεί να στείλει ακόμη και εξειδικευμένες οδηγίες στους πολίτες για τον τρόπο να προφυλαχθούν.
  • Τρίτον, η αξιοποίηση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, με σκοπό την επέκταση του συστήματος της έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών με πολλαπλά μέσα (κινητά τηλέφωνα, διαδίκτυο κλπ).

Πρέπει, τέλος, να σημειωθεί ότι χρήσιμη είναι και η αξιοποίηση των μοντέλων προσομοίωσης που χρησιμοποιούν πολλά κράτη τα οποία αντιμετωπίζουν συχνά κρίσεις φυσικών φαινομένων. Και αυτό διότι τα μοντέλα αυτά βοηθούν τόσο στην πρόληψη, όσο κυρίως στην ετοιμότητα και την άμεση ανταπόκριση των δομών της Πολιτικής Προστασίας. Για παράδειγμα, πριν από την έναρξη οποιασδήποτε πυρκαγιάς, οι προσομοιώσεις τόσο του  φαινομένου, όσο και της διαδικασίας εκκένωσης, μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη κριτηρίων αξιολόγησης καιρικών συνθηκών και κινδύνου πυρκαγιάς, στην κατάρτιση σχεδίων κινητοποίησης πόρων (επίγειων & εναέριων), και τη δημιουργία κριτηρίων λήψης απόφασης για την οργανωμένη απομάκρυνση των πολιτών. Ωστόσο, τα κριτήρια αυτά θα παραμείνουν θεωρητικά αν δεν ενταχθούν σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης, και αν δεν καταστούν υποχρεωτικές οι ασκήσεις ετοιμότητας και εκκενώσεων σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Εξυπακούεται, τέλος, ότι θα πρέπει να αλλάξει στη χώρα μας και το μοντέλο των ασκήσεων ετοιμότητας, καθώς στα σύγχρονα κράτη αυτές δεν έχουν, βέβαια, το χαρακτήρα των επετειακών γιορτών, αλλά σχεδιάζονται με τρόπο που οι δομές να δοκιμάζονται στα όρια τους και συχνά να αποτυγχάνουν, προκειμένου να αποκαλύπτονται οι αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού και εκ των υστέρων να διορθώνονται.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *