Σημαντική ανακάλυψη Πανεπιστημίου Κρήτης στη Φαρμακολογία

ΑΘΗΝΑ. (Γραφείο Εθνικού Κήρυκα). Ενα μικρό «θαύμα» συντελείται στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, από την ερευνητική ομάδα του καθηγητή Φαρμακολογίας, Αχιλλέα Γραβάνη, που όσο περνάει ο καιρός θα μεγαλώνει. Και το «θαύμα» αυτό όχι μόνο αφορά την ανακάλυψη ουσιών που μπορούν να οδηγήσουν σε φάρμακα για νευροεκφυλιστικές ασθένειες, αλλά και το γεγονός ότι η εμπορική τους εκμετάλλευση θα προσδώσει και σημαντικά έσοδα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει το τι μπορούν να πετύχουν πανεπιστημιακά ερευνητικά κέντρα της χώρας εφόσον κινηθούν μεθοδικά, γεγονός που επισημαίνει και ο κ. καθηγητής στη συζήτηση που είχε με τον «Εθνικό Κήρυκα» για το μέλλον της Ελλάδας.
Πριν αφήσουμε τον καθηγητή Αχιλλέα Γραβάνη να μας εξηγήσει αναλυτικά την ανακάλυψή του, αξίζει να πούμε ότι η ερευνητική του ομάδα συνέλαβε την ιδέα, σκέφτηκε τον τρόπο, προχώρησε στην έρευνα και παρήγαγε αποκλειστικά με τις δικές της δυνάμεις συνθετικές ουσίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στον εγκέφαλο για την αποτροπή νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.
Οταν το πέτυχε αυτό, τότε δημοσίευσε τα ερευνητικά αποτελέσματα σε εγκυρότατα επιστημονικά περιοδικά και μετά με μεθοδικότητα διάλεξε τους συνεργάτες και τους χρηματοδότες, μέσα από εταιρεία εκμετάλλευσης πνευματικών δικαιωμάτων που δημιούργησε το ίδιο το εκπαιδευτικό ίδρυμα, ώστε κερδισμένο να βγει το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ).
Ο λόγος όμως στον κ. καθηγητή, τον μόνο αρμόδιο να μας εξηγήσει την ανακάλυψη:
gravanis1
«Ευελπιστούμε και φιλοδοξούμε να μετατρέψουμε σε φάρμακα την σειρά των συνθετικών μας ουσιών μέσα στην επόμενη διετία. Πρόκειται για μία σειρά ουσιών, που έχουν συντεθεί στην Ελλάδα σε συνεργασία  με το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και οι οποίες έχουν δοκιμαστεί σε πειραματικά μοντέλα ανθρώπινων νευοεκφυλιστικών νόσων, όπως είναι η Σκλήρυνση Κατά Πλάκας, ή η Διαβητική Ωχροπάθεια (δηλ. καταστροφή του αμφιβληστορειδούς στους διαβητικούς). Επίσης, πολύ πρόσφατα συνεργαζόμαστε με την Ενωση ατόμων με ALS (αμυοατροφική πλευρική σκλήρυνση, που συχνά ονομάζεται νόσος του Lou Gehrig, από το διάσημο παίκτη του μπέιζμπολ που πέθανε από την νόσο το 1941 και από την οποία πάσχει επίσης ο φυσικός Stephen Hawking), την ALS Worldwide (ALSWW), η οποία δημιουργήθηκε από οικογένειες ασθενών με την νόσο στην Αμερική. Η ALSWW είδε τις δημοσιεύσεις μας και ενδιαφέρθηκαν να συνεργαστούν μαζί μας μήπως οι συνθετικές μας ουσίες έχουν επίδραση και στη νόσο του κινητικού νευρώνα. Η νόσος δυστυχώς είναι θανατηφόρος και δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή θεραπεία, ούτε καν συμπτωματική.
»Προς το παρόν έχουμε ξεκαθαρίσει την αποτελεσματικότητα των ουσιών σε μοντέλα που σχετίζονται με την σκλήρυνση κατά πλάκας (EAE mice, Cuprizone mice), σε μοντέλα που σχετίζονται με τη διαβητική ωχροπάθεια και δοκιμάζουμε τώρα σε συνεργασία με το Τμήμα Νευρολογίας-Νευροεπιστήμης στο Massachusetts General Hospital πειραματικά μοντέλα για τη νόσο του κινητικού νευρώνα (SOD1 mice). Εχει επίσης δημιουργηθεί ένα μεγάλο κονσόρτσιουμ από εμάς στην Κρήτη, το Μass General, την Ιατρική Σχολή του Virginia Commonwealth University και το Τμήμα Νευρολογίας του Σέλφιντ στην Αγγλία και όλοι μας συνεργαζόμαστε ώστε να δοκιμάσουμε την αποτελεσματικότητα αυτών των συνθετικών ουσιών που τις ονομάζουμε μικρονευροτροφίνες. Το όνομα επιλέχθηκε επειδή μιμούνται μερικές από τις δράσεις ορισμένων ενδογενών ουσιών που ονομάζονται νευροτροφίνες, τις οποίες παράγει ο εγκέφαλος από την πρώτη στιγμή της ανάπτυξής του μέσα στην ενδομήτρια ζωή, ακόμη και κατά την γήρανση προκειμένου να προστατεύεται ο νευρικός ιστός. Αν ελαττωθεί η παραγωγή τους μέσα στον εγκέφαλο, τότε δεν προστατεύονται σωστά οι νευρώνες, με αποτέλεσμα τον θάνατό τους με απόπτωση. Οι ουσίες που ανακαλύψαμε στην Κρήτη μιμούνται τις ενδογενείς νευροτροφίνες, μόνο που είναι μικρές και μπορούν να περάσουν στον εγκέφαλο χορηγούμενες από το στόμα, κάτι που δεν ισχύει για τις ενδογενείς νευροτροφίνες, οι οποίες αφενός καταστρέφουν το στομάχι από τα οξέα του, και αφετέρου δεν θα εισέρχονταν στον εγκέφαλο επειδή είναι πολύ μεγάλες ουσίες και δεν θα διαπερνούσαν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, που διαχωρίζει τον εγκέφαλο από τον υπόλοιπο οργανισμό».
ergastirio- gravanis
Ο κ. καθηγητής εξηγεί ότι «ο εγκέφαλος είναι πολύ ευαίσθητος και η τοξικότητά του δεν μπορεί να αναπλαστεί, καθώς τα μόνα ενήλικα κύτταρα που δεν αναπλάθονται είναι οι νευρώνες. Με την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους ο εγκέφαλος έχει αναθέσει την προστασία του στις νευροτροφίνες. Ετσι οι συνθετικές ουσίες που ανακαλύψαμε μπορούν να περάσουν εύκολα στον εγκέφαλο, όπως ήδη φαίνεται σε πολλά πειράματα στα πειραματόζωα».
Ερωτηθείς αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στη νόσο του Αλτσχάιμερ, ο καθηγητής Γραβάνης απάντησε πως ναι. «Κοινός τόπος όλων αυτών των νευροεκφυλιστικών νόσεων είναι η απώλεια των νευρώνων, ανεξάρτητα από το είδος τους, με κυτταρική απόπτωση. Εμείς εν κατακλείδι έχουμε βρει μία σειρά συνθετικών ουσιών που αναστέλλουν πολύ αποτελεσματικά την νευρωνική απόπτωση».
Σύμφωνα πάντα με τον κ. καθηγητή, οι μικρονευροτροφίνες έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία σε πειραματόζωα, αλλά ακόμη δεν έχουν δοκιμαστεί σε άνθρωπο.
Επίσης, όπως μας διαβεβαιώνει ο καθηγητής Αχιλέας Γραβάνης, «οι συνθετικές ουσίες, η ιδέα να τις φτιάξουμε και πώς να συντεθούν, αλλά και η ιδέα να τις χρησιμοποιήσουμε στην νευροεκφύλιση είναι του Πανεπιστημίου Κρήτης, του ΙΤΕ και έχουν γίνει στην Ελλάδα. Ολες μας οι δημοσιεύσεις δεν έχουν κανένα συνεργατικό εργαστήριο, παρά μόνο εμάς και το έχουμε δημοσιεύσει στο επίσημα περιοδικά του American Academy of Sciences (PNAS), της American Chemical Society (J Med Chem) και στο περιοδικό βιολογίας του National Library of Medicine στη Bethesda του Μέριλαντ (PLoS Biology)».
Αυτά σε πρώτο στάδιο. Τώρα, μας διευκρινίζει, «τα αποτελέσματα των τωρινών συνεργασιών μας θα δημοσιεύονται με το Χάρβαρντ και το ΜΙΤ και το Σέφιλντ, αλλά και το Πανεπιστήμιο της Δρέσδης Γερμανίας. Με το τελευταίο συνεργαζόμαστε πρόσφατα για ένα πολύ συγκεκριμένο έργο που σχετίζεται με τη νευροφλεγμονή που είναι κοινός τόπος στην σκλήρυνση κατά πλάκας και τη διαβητική ωχροπάθεια. Οπότε διερευνούμε την δραστικότητα των συνθετικών μας ουσιών και στο επίπεδο της νευροφλεγμονής».
Το Πανεπιστήμιο όμως φέρθηκε και πολύ έξυπνα και μαζί με το ΙΤΕ δημιούργησε μία spinoff εταιρεία την «BioNature» (www.bionature.net) που κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα των ανακαλύψεων μας. Διευκολύνθηκε έτσι η χρηματοδότηση και όντως μία αμερικανοκαναδική εταιρεία υψηλής τεχνολογίας κατέχει το 30% της εταιρείας «BioNature». Ετσι όταν θα γίνει εμπoρεύσιμη η εφαρμογή της ανακάλυψης σε φάρμακα, η εταιρεία του Πανεπιστημίου Κρήτης θα αποκομίζει σημαντικά κέρδη. Βεβαίως μέρος των εσόδων θα πάνε και σε άλλα ερευνητικά κέντρα, όπως το Χάρβαρντ, που μετέχουν μεταγενέστερα στις έρευνες και για συγκεκριμένες εφαρμογές.
Ανθρωπος των κοινών ο κ. Γραβάνης
Αξίζει να σημειώσουμε ότι η ανακάλυψη αυτή δεν έχει κάνει τον καθηγητή Γραβάνη να επαναπαύεται στις δάφνες του. Ο κ. καθηγητής ενδιαφέρεται για την πορεία της χώρας και γράφει αμισθί άρθρα στα «Νέα». Σε ένα από αυτά είχε γράψει ότι η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να στηριχθεί στο ανθρώπινο κεφάλαιό της σε τομείς που μπορεί να πετύχει. Οπως με την αγροτική παραγωγή και την ενσωμάτωση σε αυτή βιοτεχνολογίας, αλλά και την μελέτη και ανάπτυξη νέων προϊόντων από την ελληνική χλωρίδα, την πλουσιότερη της Ευρώπης. Αλλά και για παραγωγή software και computer science, καθώς η χώρα διαθέτει θαυμάσιους επιστήμονες.
Ο κ. Γραβάνης προχώρησε και παραπέρα. Εχει κάνει και μία πολύ συγκεκριμένη πρόταση που θα μπορούσε να αποτελέσει διέξοξο για τα ερευνητικά κέντρα των ελληνικών πανεπιστημίων προς τα οποία η χρηματοδότηση έχει ουσιαστικά στερέψει λόγω της κρίσης.
Οπως μας είπε ο κ. Γραβάνης, «η χώρα μετά την ιστορία της χρεοκοπίας δεν είναι ελκυστική στον Κόσμο. Αφενός πολλοί Ελληνες επιστήμονες φεύγουν και άλλοι δεν είναι πρόθυμοι να επιστρέψουν. Το αυτό ισχύει για πιθανούς δωρητές, χρηματοδότες, συνεργάτες και υπάρχει μεγάλο πρόβλημα στα Πανεπιστήμιά μας. Για να αναστραφεί αυτή η επικίνδυνη για τη χώρα κατάσταση θα βοηθήσει σημαντικά η σύσταση μίας επιτροπής με πρόεδρο τον Πρωθυπουργό και μέλη κορυφαίους Ελληνες επιστήμονες και επιχειρηματίες στην Ελλάδα και στην Διασπορά, ιδιαίτερα στην Αμερική. Καθήκον θα έχει να δείξει προς τα έξω ότι η χρεοκοπία στην Οικονομία δεν αφορά στις κατεξοχήν ποιοτικές ερευνητικές ομάδες στην Ελλάδα. Και να σας πω κάτι που είναι πραγματικό, όσο κι αν φαντάζει απίστευτο», μας λέει και συνεχίζει:
«Το Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ) και το Πανεπιστήμιο Κρήτης το τελευταίο εξάμηνο είχαν επτά δημοσιεύσεις στα κορυφαία επιστημονικά περιοδικά «Science» και στο «Nature». Ετσι, μία τέτοια επιτροπή, όπως αυτή που προτείνω, θα μπορεί με στοιχεία συγκεκριμένα να πάει στους δανειστές μας και να τους ρωτήσει: Θέλετε την Ελλάδα τριτοκοσμική ή την θέλετε ευρωπαϊκή με όλο το επιστημονικό της δυναμικό ενεργό στη χώρα;».
Οπως εξηγεί, «κατά 90% οι επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι εκπαιδευμένοι στις ΗΠΑ. Εγώ ήμουν στη Νέα Υόρκη και με έφερε στην Κρήτη ο Φώτης Καφάτος πριν 27 χρόνια. Αυτό το εξαιρετικό επιστημονικό υλικό επομένως θα δώσει ισχυρά και πειστικά τεκμήρια για να μην περικόπτονται οι χρηματοδοτήσεις των πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων της χώρας. Οι περικοπές έχουν φτάσει στο 60%. Πρέπει να αντιληφθούν οι δανειστές μας ότι αν θέλουν να πάρουν τα χρήματά τους πίσω, θα πρέπει να βοηθήσουν την Ελλάδα να έχει καινοτόμα και διεθνώς ανταγωνιστική οικονομία, ανοικτά πανεπιστήμια στη διεθνή συνεργασία, και μια εντελώς διαφορετική παραγωγική βάση. Επομένως μία επιτροπή της οποίας η αντικειμενικότητα δεν θα αμφισβητείται, θα μπορέσει να δώσει πειστικά τέτοια στοιχεία.
– Κύριε καθηγητά μήπως προτού το πούμε στην τρόικα πρέπει να το πούμε στην κυβέρνηση;
«Βέβαια», απαντάει γελώντας.
«Δυστυχώς με τις ιδεοληψίες που μας κατατρέχουν», λέει, «διαλύσαμε το κράτος και την οικονομία μας. Περάσαμε από την εθνικοφροσύνη του εμφύλιου στην αριστεροσύνη της μεταπολίτευσης. Η ιδεοληψία της αποσυντόνισε τα πανεπιστήμιά μας. Κι όμως τα πανεπιστήμια μπορούν να είναι μαζί με την πρωτογενή παραγωγή και τον τουρισμό η βαριά μας βιομηχανία».
– Ακούγεστε κ. καθηγητά; ρωτάμε.
«Οι φωνές σαν τη δική μου αρχίζουν και πληθαίνουν. Ας ελπίσουμε ότι θ’ ακούσουν στην κυβέρνηση και θα το κάνουν στηριζόμενοι αξιοκρατικά σε σημαντικούς για τις γνώσεις τους ανθρώπους και όχι σε μετριότητες που διαπλέκονται με τον κρατικό μηχανισμό, τα κόμματα και στις συντεχνίες».
– Κύριε καθηγητά δεν είμαι πολύ αισιόδοξος ότι θα εισακουστείτε εσείς και οι όμοιοι σας.
«Δυστυχώς και εγώ δεν είμαι. Και δεν σας κρύβω ότι έχω αρχίσει να σκέφτομαι περισσότερο την Αμερική. Ελπίζω ειλικρινά να διαψευσθούμε. Πριν όμως θα προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε τη χώρα».
Τι μένει να πούμε; Ας ελπίσουμε ότι επιστήμονες σαν τον Αχιλλέα Γραβάνη θα παραμείνουν στην Ελλάδα και ότι η χώρα θα αλλάξει χάρη στην επιμονή των λίγων αλλά εκλεκτών.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

 characters available