Λοξές ματιές σε ζητήματα γυναικείας ταυτότητας: 4 Ελληνίδες συγγραφείς μεταφρασμένες στην Αμερική συζητούν

Από αριστερά προς τα δεξιά: Ζυράννα Ζατέλη, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Λιάνα Σακελλίου, Έρση Σωτηροπούλου και Μαρία Μήτσορα. Φωτογραφία: «Εθνικός Κήρυξ»

ΑΘΗΝΑ. Στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Αθήνα 2018 – Πρωτεύουσα Βιβλίου» του Δήμου Αθηναίων παρουσιάστηκε τη Δευτέρα το βράδυ 3 Δεκεμβρίου η ανοιχτή συζήτηση «Tell me all the truth but tell it slant: Λοξές ματιές σε ζητήματα γυναικείας ταυτότητας» στο αμφιθέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης.

Παρούσες ήταν τέσσερις κορυφαίες Ελληνίδες συγγραφείς, το έργο των οποίων έχει μεταφραστεί τα τελευταία χρόνια στην Αμερική και αποτελεί σταθμό στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.

Ο λόγος για τις: Ζυράννα Ζατέλη, Μαρία Μήτσορα, Αμάντα Μιχαλοπούλου και Ερση Σωτηροπούλου. Οι συγγραφείς μίλησαν, η κάθε μία από τη δική της οπτική γωνία, για τα ζητήματα φύλου και εξουσίας, τη σχέση φύλου και λογοτεχνίας, τις δυσκολίες της μετάφρασης, τη «γυναικεία» λογοτεχνία, αλλά και για τις έμφυλες φιλοδοξίες και στερεότυπα.

Συντονίστρια της βραδιάς ήταν η Λιάνα Σακελλίου, καθηγήτρια αμερικανικής λογοτεχνίας και δημιουργικής γραφής στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τη συζήτηση προλόγισε ο συντονιστής δικτύου πολιτισμού του Δήμου Αθηναίων, Φοίβος Σακαλής. Με το εισαγωγικό του σημείωμα, ο κ. Σακαλής, αναφέρθηκε στο δέος που ένοιωσε όταν πρωτοβρέθηκε σε συζητήσεις με θέμα τον φεμινισμό κατά τα φοιτητικά του χρόνια αλλά για τη θέση της γυναίκας σήμερα, ενώ στάθηκε και στην ανάγκη αποδοχής της διαφορετικότητας ως εχέγγυο μιας αρμονικής συμβίωσης.

Οι τοποθετήσεις ξεκίνησαν αλφαβητικά, με την Λιάνα Σακελλίου να δίνει πρώτα τον λόγο στην Ζυράννα Ζατέλη. Κόρη ενός ιδιοκτήτη σινεμά στο Σοχό Θεσσαλονίκης, η Ζυράννα Ζατέλη μεγάλωσε βλέποντας ταινίες και πουλώντας σπόρια στα διαλείμματα, ενώ το παρατσούκλι της ήταν η «σινεματζού». Η πρώτη ταινία που θυμάται να βλέπει ήταν το «Young Eagles».

Το 1993 εκδόθηκε το μυθιστόρημά της «Και με το φως του λύκου επανέρχονται», το οποίο απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1994. Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα μεταφράστηκε και κυκλοφορεί στα αγγλικά ως «At Twilight they return» από το «Yale University Press». Οπως σημείωσε και η ίδια, «στη μετάφραση κάτι χάνεται και στην άλλη γλώσσα κάτι κερδίζεται» επισημαίνοντας έτσι τις δυσκολίες της μετάφρασης αλλά και τον κομβικό ρόλο του μεταφραστή.

Με αφορμή το γνωμικό του Μαρκ Τουέιν «Στη ζωή μου έχω περάσει από φρικτές καταστάσεις, μερικές από τις οποίες μάλιστα συνέβησαν και στην πραγματικότητα» η Ζυράννα Ζατέλη μίλησε για το αληθές ψεύδος στη λογοτεχνία αλλά και για τη δική της ερμηνεία πάνω στη συγγραφή, η οποία συνοψίζεται στη φράση της «Ο,τι γράφουμε συνέβη, τίποτα δεν συνέβη όπως το γράφουμε».

Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε η Μαρία Μήτσορα, η οποία αναφέρθηκε στην περιπλάνηση ως θέμα λογοτεχνικής δημιουργίας αλλά και στην ερμηνεία της πραγματικότητας μέσα από τις ζωές των άλλων.

«Οταν ήμουν μικρή μου άρεσε να παρατηρώ τις ζωές των ανθρώπων μέσα από τα φωτεινά παράθυρα των σπιτιών τους τα βράδια, πολύ θα ήθελα να ξέρω πώς θα ήταν η ζωή μου μέσα σε αυτά τα σπίτια».

Το τελευταίο βιβλίο της Μαρίας Μήτσορα έχει τίτλο «Από τη μέση και κάτω» και αποτελεί μια συλλογή 15 διηγημάτων τα οποία γράφτηκαν μέσα σε τρεις μόλις μήνες. Ο αρχικός τίτλος ήταν «Part Time Dragons», ο οποίος, ωστόσο, χάθηκε κάπου στη μετάφραση. Στα αγγλικά κυκλοφορεί με τον τίτλο «On My Aunt’s Shallow Grave White Roses Have Already Bloomed» από το «Yale University Press».

Οσον αφορά το αντίκτυπο του έργου της, η Μαρία Μήτσορα είπε: «Τα βιβλία μου δεν έχουν καταφέρει να αλλάξουν εμένα την ίδια, βούρκωσα όμως, όταν μία κοπέλα με σταμάτησε κάποτε στον δρόμο και μου είπε πως τα βιβλία μου της άλλαξαν την ζωή».

«Τι θα γινόταν εάν ο Θεός υπήρχε και είχε και γυναίκα;», αναρωτιέται η Αμάντα Μιχαλοπούλου. Σύμφωνα με την συγγραφέα, οι άντρες εξομολογούνται, ενώ οι γυναίκες κρύβουν τα μυστικά τους και αυτό έχει να κάνει ως έναν πολύ μεγάλο βαθμό με την ανατομία του ίδιου του σώματος, αντρικού και γυναικείου.

Η συγγραφέας των «Γιατί σκότωσα την καλύτερή μου φίλη» και «Θα ήθελα», τα οποία κυκλοφορούν μεταφρασμένα στα αγγλικά ως «Why I killed my best friend» και «I’d like» αντίστοιχα, ήταν αυτή που αναφέρθηκε εκτενέστερα στα θέματα φύλου και λογοτεχνίας. Η ίδια έστειλε το πρώτο της μυθιστόρημα σε λογοτεχνικό περιοδικό με το ψευδώνυμο «Δημήτρης Ρωμανός».

Αφότου απέσπασε το πρώτο βραβείο του περιοδικού, η ταυτότητά της αποκαλύφθηκε, δημιουργώντας από την μία σούσουρο στον Τύπο της εποχής, με τον τίτλο «ο Ρωμανός ήταν γυναίκα» αποδεικνύοντας όμως, από την άλλη, το πόσο δυσδιάκριτη είναι η φυλετική ταυτότητα του συγγραφέα, ιδίως, όταν τα βιβλία του δεν φέρουν υπογραφή. Οπως θυμήθηκε και η ίδια αστειευόμενη, ο μόνος που κατάλαβε πως «κάτι πάει στραβά» με την ταυτότητα του αποστολέα ήταν ο συγγραφέας και μέλος τότε της επιτροπής Μένης Κουμανταρέας, ο οποίος της είχε πει μετά τη βράβευση: «Αποκλείεται ένα παιδί με τέτοιο αριστοκρατικό όνομα να είχε γράψει ένα τόσο λαϊκό αφήγημα».

Η θεματική «ερωτισμός και ποιητικότητα» είναι ο βασικός άξονας του τελευταίου έργου της Ερσης Σωτηροπούλου. Το βιβλίο της «Τι μένει από τη νύχτα», στα αγγλικά κυκλοφορεί ως «What’s left of the night» καταπιάνεται με τον νεαρό Κωνσταντίνο Καβάφη και το ταξίδι του στο Παρίσι, τον Ιούνιο του 1897.

«Aλλά εμείς της Τέχνης
κάποτε μ’ έντασι του νου, και βέβαια μόνο
για λίγην ώρα, δημιουργούμεν ηδονήν
η οποία σχεδόν σαν υλική φαντάζει»

«Μ’ ενδιέφερε ο Καβάφης νέος, γιατί στο μυαλό μας τον έχουμε αλλιώς» είπε η Ερση Σωτηροπούλου. Και συνέχισε: «Ο Καβάφης μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον παρωχημένο, η κοινωνία της Αλεξάνδρειας στα τέλη του 19ου αιώνα ήταν κάπως οπισθοδρομική. Το ταξίδι του στο Παρίσι, το μοναδικό ταξίδι αναψυχής του ποιητή, είχε τεράστια επιρροή στην μετεξέλιξή του».

Το 2017 κέρδισε το Βραβείο «Μεσόγειος» (Prix Mediterranee) για το βιβλίο της «Τι μένει από τη νύχτα». Αποτελεί μάλιστα μόλις την τέταρτη γυναίκα στην ιστορία, που λαμβάνει το βραβείο, αλλά και την μόνη Ελληνίδα. Ο μοναδικός Ελληνας που είχε κερδίσει το γαλλικό Βραβείο «Μεσόγειος», ήταν ο Δημήτρης Στεφανάκης με το μυθιστόρημά του «Μέρες Αλεξάνδρειας» το 2011.

Μέσα από το βιβλίο της αυτό, η Ερση Σωτηροπούλου εξηγεί πως η ερωτική επιθυμία αλλάζει και γίνεται καλλιτεχνική έκφραση. Η ανάγνωση του βιβλίου, όπως μας είπε η ίδια, πρέπει να γίνεται από την οπτική γωνία κάποιου που θέλει να γίνει ποιητής αλλά στην πραγματικότητα είναι «χάλιας», όπως και ο ίδιος ο Καβάφης ήταν στην αρχή της ποιητικής του πορείας. Εξάλλου, και η ίδια έχει καταπιαστεί με την ποίηση στο παρελθόν.

Μετά το τέλος των τοποθετήσεων ακολούθησε σύντομη συζήτηση με το κοινό.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

 characters available