Χάρης Βλαβιανός, η διακριτή παρουσία της σύγχρονης ελληνικής ποίησης

Τον Χάρη Βλαβιανό θα προσπαθήσω, να σας τον παρουσιάσω με «ακρίβεια» και «διαύγεια», όπως θέλει να είναι τα ποιήματά του και «ανοιχτά» όπως ο ίδιος αποτυπώνει τις εμπειρίες του – τραγικές κάποιες φορές – στα γραπτά του. Μεταμοντέρνος στοχαστής, γεννημένος το 1957 στη Ρώμη από Ελληνες γονείς, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους σύγχρονους Ελληνες ποιητές και τεχνίτες της γλώσσας. Πρόσφατα τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, με το βραβείο του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη, και με το Βραβείο Ποίησης του «Αναγνώστη» για την ποιητική του συλλογή «Αυτοπροσωπογραφία του λευκού» και από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας με τον τίτλο του «Cavaliere», για τη συμβολή του στην προώθηση της ιταλικής ποίησης στην Ελλάδα. Αυτός ο γνήσιος ποιητής έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να μετατρέπει τις βαθύτερες σκέψεις του, τα πιο μύχια αισθήματά του, σε λέξεις. Στη συζήτηση που ακολουθεί προσπάθησα να φανερώσω στους αναγνώστες πτυχές της σύνθετης προσωπικότητάς του.

Πώς επηρέασε η παιδική σας ηλικία την αγάπη σας για την ποίηση;

Η έλλειψη αγάπης και φροντίδας εκ μέρους της οικογένειάς μου με οδήγησαν στη λογοτεχνία, το διάβασμα ήταν ένας τρόπος να αντιμετωπίσω τη μοναξιά μου. Οι γονείς μου χώρισαν όταν ήμουν τεσσάρων χρόνων. Ο πατέρας μου ξαναπαντρεύτηκε και εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Βραζιλία. Εγώ με τη μητέρα μου ζήσαμε στη Ρώμη μέχρι τα δέκα μου χρόνια. Στο σπίτι μας είχαμε πολλά βιβλία. Η μητέρα μου θεωρούσε ότι οι βιβλιοθήκες και τα βιβλία ήταν κάτι απαραίτητο σ’ ένα αστικό σπίτι. Οταν νοιώθεις μόνος τι κάνεις; Διαβάζεις. Το διάβασμα σε μεταφέρει σε άλλους κόσμους και προς στιγμήν ξεχνάς τη δική σου θλιβερή πολλές φορές πραγματικότητα. Οταν αρχίσεις ν’ αγαπάς τη γλώσσα, τον τρόπο που ο κάθε συγγραφέας τη χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει το προσωπικό του σύμπαν, αρχίζεις να σκέφτεσαι μήπως κι εσύ μπορείς να κάνεις κάτι αντίστοιχο. Αρχισα να γράφω αρκετά μικρός, προσπαθώντας να βάλω στο χαρτί τις σκέψεις και τα συναισθήματα εκείνης της εποχής. Εξάλλου το 1967 βίωσα κάτι πολύ δραματικό: η μητέρα μου αποφάσισε ξαφνικά να έρθουμε στην Ελλάδα και έτσι βρέθηκα από τη Ρώμη της «dolce vita» που ζούσα σαν παιδί, στην Ελλάδα της Χούντας. Και το πολιτισμικό σοκ ήταν μεγάλο: Από τη Βίρνα Λίζι (που έμενε στην πολυκατοικία μας στο Παριόλι), τη Μόνικα Βίτι, τον Μαρτσέλο Μαστρογιάννη, βρέθηκα ξαφνικά στην Ελλάδα του Τζέιμς Πάρης, του Παπαμιχαήλ και της Βουγιουκλάκη. Εξάλλου δεν μιλούσα καλά τα ελληνικά, αφού η πρώτη μου γλώσσα ήταν τα ιταλικά, και έπρεπε πολύ γρήγορα να προσαρμοστώ στο νέο περιβάλλον.

Το βιβλίο σας «Το αίμα νερό» αναφέρεται σ’ αυτή την επώδυνη σχέση με τους γονείς σας.

Είναι ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο, ένα ιδιότυπο μυθιστόρημα το οποίο έχω «θρυμματίσει» σε σαράντα πέντε πράξεις, σαράντα πέντε στιγμιότυπα/ snapshots στα οποία μιλάω για την επώδυνη σχέση με τους γονείς μου. Ο πατέρας μου όταν ήρθα στην Ελλάδα με έβαλε εσωτερικό στη σχολή Αναβρύτων, ένα πολύ αυστηρό σχολείο, γιατί όπως μου είπε αργότερα, ήθελε να ελαχιστοποιήσει την επίδραση της μητέρας μου πάνω μου. Ηταν τραπεζίτης, άνθρωπος αυτοδημιούργητος, πολύ πετυχημένος, αλλά πάρα πολύ σκληρός. Τις λίγες στιγμές που έζησα μαζί του, σε περιόδους διακοπών, δεν ανέπτυξα το είδος της σχέσης που συνήθως ένας πατέρας έχει με το παιδί του. Ηταν εγωπαθής και ως παθιασμένος σκακιστής ξόδευε όλο τον ελεύθερο χρόνο του μελετώντας ιστορικές παρτίδες σκάκι. Οταν πήγαινα να τον επισκεφτώ στη Βραζιλία περνούσαμε ελάχιστο χρόνο μαζί. Η μητέρα μου από την άλλη, ήταν μια ελκυστική και χαρισματική γυναίκα, είχε σπουδάσει δημοσιογραφία στην Αγγλία, μιλούσε πέντε γλώσσες και ήταν πολύ δραστήρια στις επαγγελματικές της δραστηριότητες. Είχαμε μια θερμή σχέση, αλλά ήταν μια γυναίκα πολύ ασταθής και επιπόλαια: Αλλαζε χώρες, επαγγέλματα, έκανε εφήμερες σχέσεις, οι γάμοι της ήταν όλοι αποτυχημένοι.

Η απόφασή μου να πάω να σπουδάσω στην Αγγλία όταν αποφοίτησα από το σχολείο, ήταν για να ξεφύγω από την οικογένειά μου και να μπορέσω να χαράξω τον δικό μου δρόμο. Η αδελφή μου δεν στάθηκε τόσο τυχερή. Εμπλεξε με τα ναρκωτικά από πολύ μικρή και πέθανε μόλις πριν δυο χρόνια στο Μιλάνο.

Υπάρχει καλλιτεχνική ή επιστημονική φλέβα στην οικογένεια των Βλαβιανών;

Υπάρχει πολύ ισχυρή καλλιτεχνική φλέβα, γιατί ο αδελφός του πατέρα μου ο Νικόλαος Βλαβιανός, ο οποίος πριν λίγες μέρες έγινε 91 ετών, είναι από τους πιο σπουδαίους σύγχρονους γλύπτες. Ζει εδώ και χρόνια στη Βραζιλία. Εκτός από καταξιωμένος καλλιτέχνης ήταν και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, στο Πανεπιστήμιο του San Paolo, στην έδρα των πλαστικών τεχνών. Δυο άλλες πολύ σημαντικές προσωπικότητες της οικογένειας ήταν ο Βάσος Βλαβιανός, ξάδελφος του πατέρα μου, ο οποίος όπως όλοι ξέρουν στην Ομογένεια, είχε την εφημερίδα «Εθνικός Κήρυκας» από το 1940-1947. Υπήρξε θερμός υποστηρικτής του Βενιζέλου και πάλεψε να δημιουργήσει μια αδέσμευτη και φιλελεύθερη εφημερίδα. Να συμπληρώσω ακόμα ότι ο Συμεωνίδης Βλαβιανός, θείος του παππού μου, υπήρξε από τους πρώτους ψυχιάτρους στην Ελλάδα, με δική του πρωτοποριακή κλινική στην Αθήνα.

Τελικά πώς γεννιέται ένα ποίημα;

Είναι η προσπάθεια, όπως έχω ήδη πει, μέσα στη ροή του χρόνου, να διασώσεις κάποιες σημαντικές στιγμές/ εμπειρίες και μέσω της γλώσσας να τους δώσεις υπόσταση. Η δυσκολία που αντιμετωπίζει ο ποιητής είναι πως το μέσον με το οποίο παλεύει, η γλώσσα, είναι το ίδιο που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι στην καθημερινή τους επικοινωνία. Πρέπει με τις ίδιες αυτές φθαρτές και επισφαλείς λέξεις να πλάσει κάτι, που ως δια μαγείας, μεταμορφώνεται σε τέχνη.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στα καλογραμμένα ποιήματα και τα κακογραμμένα;

Οπως αυτή ανάμεσα στα αληθινά και τα ψεύτικα δόντια. Οπως αυτή ανάμεσα στα αυθεντικά κοσμήματα και τα faux bijoux. Το καλό ποίημα σε συγκινεί βαθιά. Αγγίζει τις πιο μύχιες πλευρές της ύπαρξής σου. Και το κάνει αυτό με μια γλώσσα που αποσκοπεί στη διαύγεια, που δεν έχει τίποτα το επιτηδευμένο, το κοινότοπο. Τα ψεύτικα ποιήματα δεν συνομιλούν μαζί μας. Απλώς επιτείνουν την πλήξη μας. Αποκαλύπτουν, ωστόσο, τον ναρκισσισμό και τη ρηχότητα αυτού που τα γράφει.

Η «Αυτοπροσωπογραφία του λευκού», είναι η τελευταία ποιητική σας συλλογή όπου εμπλέκεται ο πεζός και ο ποιητικός λόγος.

Το τελευταίο βιβλίο μου περιέχει ποιήματα δικά μου, αλλά κλείνει και με κάποιες μεταφράσεις μου. Περιέχει επίσης και διάφορα «στιγμιότυπα» – επαφές του αφηγητή με κορυφαίους Ελληνες ποιητές – από τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Καβάφη, τον Παλαμά και τον Σικελιανό, ως τον Σεφέρη, τον Ρίτσο, τον Ελύτη, τον Εμπειρικό, κ.α. Αποτελεί μια φανταστική, αλλά και πολύ προσωπική ιστορία της ελληνικής ποίησης, γραμμένη σε πεζό λόγο. Κάθε φορά που εκδίδω ένα βιβλίο προσπαθώ να «αλώσω» την ποίηση από διαφορετικούς δρόμους, από άλλα μονοπάτια, με άλλα μέσα, γιατί αν επαναλαμβάνεσαι πλήττει όχι μόνο ο αναγνώστης, αλλά κι εσύ ο ίδιος. Στις συλλογές μου συνυπάρχουν σονέτα, χαϊκού, βιλανέλλες (αυστηρές φόρμες δηλαδή), αλλά και ποιήματα που φλερτάρουν με το δοκίμιο ή και με άλλα μέρη του λόγου.

Πως χρησιμοποιείτε τη γλώσσα;

Με ενδιαφέρει η καθαρότητα στη γλώσσα, η διαύγεια. Με απωθούν τα λεκτικά πυροτεχνήματα, η εκζήτηση, ο εντυπωσιασμός και πάνω απ’ όλα ο μελοδραματισμός. Δεν μου αρέσει ο ποιητής να προσπαθεί να εκβιάσει το συναίσθημα του αναγνώστη με φτηνούς τρόπους. Θέλω η γλώσσα να είναι γειωμένη. Θέλω τα ποιήματά μου να δημιουργούν ένα αίσθημα συνενοχής ανάμεσα σε μένα και τον αναγνώστη. Οταν με διαβάζει να νιώθει το ποίημα σαν μυστικό που του το ψιθυρίζω στο αυτί.

Οταν μεταφράζετε πόσο εύκολη είναι η μεταφορά των νοημάτων από την Αγγλική στην Ελληνική;

Η ελληνική γλώσσα έχει πολύ μικρή σχέση με την Αγγλική. Δεν είναι όπως τα Γαλλικά, τα Ιταλικά, τα Ισπανικά, ή τα Πορτογαλικά, που είναι λατινογενείς γλώσσες. Εμείς έχουμε άλλους ήχους, άλλους ρυθμικούς βηματισμούς. Οταν μεταφράζεις δεν δημιουργείς στη γλώσσα σου το ίδιο ποίημα, αλλά ένα ανάλογο. Το πιο σημαντικό είναι να συλλάβει ο μεταφραστής το ύφος του πρωτοτύπου και στη συνέχεια να σεβαστεί και να αναδείξει την «ξενότητά» του. Η μετάφραση είναι μετάβαση σ’ έναν άλλο πολιτισμό. Μας συστήνει τις ιδιαιτερότητές του.

Δώστε μας ένα παράδειγμα που να φανερώνει αυτή την προσπάθεια «διαγραφής πολιτιστικών διαφορών»

Οταν ο Σεφέρης μεταφράζει το γνωστό θεατρικό του Ελιοτ «Murder in the Cathedral» ως «Φονικό στην εκκλησιά», επιλέγει έναν τίτλο που παραπέμπει στο δημοτικό τραγούδι. Εμείς φυσικά δεν έχουμε καθεδρικούς, έχει όμως η Αγγλία και το ποίημα έχει ως θέμα τη δολοφονία του Μπέκετ, Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρι μέσα στον Καθεδρικό. Κανονικά η μετάφραση θα έπρεπε να είναι «Φόνος στον Καθεδρικό». Κάνοντάς το «Φονικό στην εκκλησιά» και μεταφέροντας τη δράση σ’ ένα εκκλησάκι, ακυρώνεις την ουσία του έργου που έγραψε ο Ελιοτ και τα πολιτισμικά του χαρακτηριστικά. Επίσης στο ποίημα «The Waste Land», του Ελιοτ πάλι, ο Σεφέρης μεταφράζει το «London Bridge», για παράδειγμα, ως το «γιοφύρι της Λόντρας» κι όχι «γέφυρα του Λονδίνου». Η επιλογή της λέξης «γιοφύρι» παραπέμπει φυσικά στο «γιοφύρι της Αρτας» – πάλι δηλαδή σε δημοτικό τραγούδι. Ποια είναι η σχέση ενός μοντέρνου ποιητή, όπως ο Ελιοτ, με τη δημοτική μας παράδοση; Καμία. Αυτά ίσως ακούγονται ασήμαντα, αλλά δεν είναι, γιατί υπογραμμίζουν, για ποιο πράγμα μιλάς, ποιον συγγραφέα μεταφράζεις. Να επιμείνω σε κάτι αυτονόητο: Αν δεν είχαμε τις μεταφράσεις θα ζούσαμε όλοι σ’ ένα αυτιστικό κόσμο. Επομένως οι μεταφράσεις στήνουν γέφυρες ανάμεσα στους πολιτισμούς, ανάμεσα στα σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αρκεί να γίνονται σωστά και να μη προσπαθείς, όπως είπα, να διαγράψεις το ιδιαίτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννιέται ένα έργο.

Ποιους σύγχρονους ποιητές αγαπάτε;

Την Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, τη Ζέφη Δαράκη, τη Δήμητρα Χριστοδούλου, τον Δημήτρη Καλοκύρη, τον Μιχάλη Γκανά, την Παυλίνα Παμπούδη, τη Μαρία Λαϊνά, κ.α., και από τους νεώτερους τον Γιάννη Δούκα, τον Χάρη Ψαρρά, τη Δήμητρα Κοτούλα, τον Δημήτρη Ελευθεράκη, την Ολγα Παπακώστα. Από την δικιά μου γενιά τον Ευγένιο Αρανίτση, τον Στρατή Πασχάλη, τον Θανάση Χατζόπουλο, τον Γιώργο Κοροπούλη, τον Γιώργο Γώτη. Επειδή η παιδεία μου είναι Αγγλοσαξονική προτιμώ ποιητές στοχαστικούς, που το συναίσθημά τους είναι «φιλτραρισμένο». Ανάμεσά τους τον Ελιοτ, τον Πάουντ, τον Στήβενς, τον Κάμινγκς, τον Ασμπερυ, την Κάρσον (ποιητές που έχω εξάλλου μεταφράσει στα Ελληνικά) και πολλούς άλλους. Εχω μια απέχθεια στη συναισθηματολογία, που τη θεωρώ αποτυχία του αισθήματος. Εμείς οι Έλληνες έχουμε μια ροπή προς τον μελοδραματισμό. Το βλέπουμε στην ποίηση, αλλά και στον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση. Μια υπερβολική, κραυγαλέα πολλές φορές (ιδιαίτερα στην τηλεόραση), εκδήλωση συναισθημάτων που καταλήγει σε καρικατούρα τους.

Εχετε πει πως «η γλώσσα δημιουργεί μια ανταμοιβή μέσα στην ανίατη πενία της ζωής». Τι έχετε να πείτε για τη γλώσσα σήμερα;

Εχουμε εισέλθει σε μια νέα φάση ανθρωπισμού, έχουμε διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας και άλλους τρόπους να συγκροτούμε τη συνείδησή μας – τρόπους που ορίζει φυσικά η τεχνολογία. Ο κίνδυνος είναι μέσα σ’ αυτή τη νέα συνθήκη, να επικοινωνούμε με δέκα λέξεις, όπως βλέπουμε να κάνουν ήδη οι πολιτικοί με τα τουίτς. Δεν θεωρώ ότι θα πεθάνει η ποίηση, η ανάγκη δηλαδή κάποιοι να θέλουν να διασώσουν τη γλώσσα, αλλά πολύ φοβάμαι ότι οι άνθρωποι στο μέλλον θα διαβάζουν όλο και λιγότερο και στο τέλος οι αναγνώστες μπορεί να θυμίζουν εκείνους τους μοναχούς στον Μεσαίωνα που διέσωσαν στα μοναστήρια τον αρχαιοελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό.

Τι θυμάστε από τα φοιτητικά σας χρόνια;

Τα ανέμελα, μακρόσυρτα καλοκαιρινά απογεύματα στις εξοχές της Οξφόρδης, όταν οι συμφοιτητές μου κι εγώ απλώναμε μια κουβέρτα στο γρασίδι και απαγγέλλαμε, στεντορεία τη φωνή, Emily Dickinson ή W. H. Auden, προσπαθώντας να εντυπωσιάσουμε την εκλεκτή της καρδιάς μας.

Tι μήνυμα θα στέλνατε στους ομογενείς της Αμερικής;

Να μη φοβούνται να αντικρίσουν το πρόσωπό τους μέσα στο κάτοπτρο της ποίησης. Είναι το πιο όμορφο, το πιο αληθινό.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Χάρης Βλαβιανός γεννήθηκε στη Ρώμη το 1957. Σπούδασε Οικονομικά και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και Ιστορία και Πολιτική Θεωρία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Η διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Greece 1941-1949: From Resistance to Civil War», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Macmillan.

Έχει εκδώσει δώδεκα ποιητικές συλλογές, με πιο πρόσφατες τις συλλογές, «Αυτοπροσωπογραφία του λευκού» (2018) [Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, Βραβείο Ποίησης του «Αναγνώστη», Βραβείο Ποίησης του «Public»], «Διακοπές στην πραγματικότητα» (2009) [Βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω» (2010)] και «Σονέτα της συμφοράς» (2011) [υποψήφια για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης], καθώς και τρεις συλλογές δοκιμίων, «Ο άλλος τόπος» (1994), «Ποιον αφορά η ποίηση; Σκέψεις για μια τέχνη περιττή» (2007), το «Διπλό όνειρο της γραφής» (2010, από κοινού με τον Χρήστο Χρυσόπουλο). Τον Νοέμβριο του 2011 κυκλοφόρησε το βιβλίο του, «Η ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας σε 100 χαϊκού: από τους Προσωκρατικούς έως τον Ντερριντά». Το 2014 εξέδωσε το αυτοβιογραφικό «μυθιστόρημα», «Το αίμα νερό» και το 2016 μια μελέτη της προσωπικότητας του Γερμανού δικτάτορα με τίτλο, «Το κρυφό ημερολόγιο του Χίτλερ».

Εχει μεταφράσει έργα κορυφαίων Αμερικανών και Ευρωπαίων ποιητών, όπως των: Walt Whitman, Εzra Pound, John Ashbery, William Blake, Zbigniew Herbert, Fernando Pessoa, e.e. cummings, Michael Longley και Wallace Stevens. Πρόσφατα μετέφρασε και εξέδωσε σε δίγλωσση έκδοση τα «Τέσσερα Κουαρτέτα» του Τ. S. Eliot, τα “Λίγα λόγια” της Anne Carson, μια εκτενή επιλογή ποιημάτων του Zbigniew Herbert, καθώς και μια «Ανθολογία Ερωτικής Ποίησης». Σε λίγες εβδομάδες κυκλοφορεί η μετάφρασή του της «Αγονης γης», του T. S. Eliot, του πιο σημαντικού και εμβληματικού ποιήματος στη μοντέρνα ποίηση.

Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες και έργα του έχουν εκδοθεί στην Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Σουηδία, Ολλανδία, Ισπανία, Βουλγαρία, Ρωσία. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν «Η ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας σε 100 χαϊκού» στην Αγγλία και τη Γαλλία και «Το κρυφό ημερολόγιο του Χίτλερ», στη Βουλγαρία, Ολλανδία και Γαλλία.

Διευθύνει το περιοδικό «Ποιητική». Διδάσκει Ιστορία και Ιστορία των ιδεών στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος και Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Είναι υπεύθυνος εκδόσεων στις εκδ. «Πατάκη».

Για τη συμβολή του στην προώθηση των ιταλικών γραμμάτων ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας του έχει απονείμει τον τίτλο του «Cavalliere».

Ποιημα 1

Ο Χαρτοκόπτης

 

Τόσα χρόνια κλειδωμένος στο συρτάρι του γραφείου
ανάμεσα σε συνδετήρες,
φακέλους, κουμπιά
κι ακόμη μυρίζει πορτοκάλι.

Δώρο δικό σου στη γιορτή μου.
Τι παράξενο.
Το μόνο που μας ενώνει πια
ένα αντικείμενο που σχεδιάστηκε
να κόβει.

 

Ποίημα 2

Απλά μαθηματικά (Απόσπασμα)

Κάθε μέρα σκέφτομαι τον θάνατο.

Δεν τον σκεφτόμουν παλαιότερα.

Τον σκέφτομαι από τότε που πέθαναν οι γονείς μου.

Τον σκέφτομαι από τότε που φοράω κουστούμι

για να πηγαίνω συνήθως σε κηδείες, όχι σε γάμους.

 

Κάνω διαρκώς προσθαφαιρέσεις.

Αν πεθάνει κάποιος κοιτάζω αμέσως

να δω πότε γεννήθηκε,

να διαπιστώσω αν πρόλαβε να χαρεί τη ζωή του.

Σκέφτομαι ότι αν είμαι τυχερός

(θέμα τύχης δεν είναι όλα;)

μπορεί να φτάσω στην ηλικία εκείνη

που ίσως να έχω βαρεθεί πλέον να μετράω τις μέρες.

Ισως, γιατί την ώρα εκείνη ποιος ξέρει

αν θα χαμογελάω με ικανοποίηση,

ή θα τρέμω από φόβο.

 

Αν πεθάνω αύριο όμως,

μεθαύριο,

την επόμενη εβδομάδα,

τον άλλο μήνα,

δεν θα προλάβω

να της δώσω τα φιλιά που της χρωστάω,

να του πω πόσο πολύ τον αγάπησα,

να της πω πόσο πολύ με πλήγωσε,

δεν θα προλάβω

να τους ζητήσω συγγνώμη,

να εξηγήσω τους λόγους,

να σφίξω το πρόσωπό τους πάνω στο στήθος μου,

δεν θα προλάβω

να επαληθεύσω τους αριθμούς,

τις πράξεις,

το αποτέλεσμα.

 

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ

ΠΟΙΗΣΗ

Ὑπνοβασίες, Ἐκδόσεις Πλέθρον, 1983

Πωλητής θαυμάτων, Ἐκδόσεις Πλέθρον, 1985

Τρόπος τοῦ λέγειν, Ὑάκινθος, 1986

Ἄσπονδος ἀναίρεσις, Ὑάκινθος, 1989

Ἡ νοσταλγία τῶν οὐρανῶν, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1991, 1995

Adieu, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1996, 1998

Ὁ Ἄγγελος τῆς Ἱστορίας, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1999, 2001

Μετά τό τέλος τῆς ὀμορφιᾶς, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 2003

Διακοπές στήν πραγματικότητα, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2009, 2010, 2011

Σονέτα τῆς συμφορᾶς [apologia pro vita et arte mea], Ἐκδόσεις Πατάκη, 2011, 2012, 2018

Ἡ ἱστορία τῆς δυτικῆς φιλοσοφίας σέ 100 χαϊκού, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2011, 2012, 2018

Ἡ εὔθραυστη ἐπικράτεια τῶν λέξεων, Ποιήματα 1991-2003, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 2013

Σχεδόν διάσημος, ἔκδοση ἐκτός ἐμπορίου σέ 250 ἀριθμημένα ἀντίτυπα, Ἀθήνα, 2014

Γιατί γράφω ποίηση, Ἐκδόσεις Ἄγρα, 2015

Αὐτοπροσωπογραφία τοῦ Λευκοῦ, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2018

 

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Britannica [Στιγμιότυπα μιᾶς διαφορετικῆς, ἀλλά πάντοτε ἴδιας, κωμωδίας], ἐπίμετρο Εὐγένιος Ἀρανίτσης, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 2004, 2005, 2007, 2009, 2011

Τό αἷμα νερό, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2013, 2014, 2015, 2016

Τό κρυφό ἡμερολόγιο τοῦ Χίτλερ, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2016, 2017

 

ΔΟΚΙΜΙΟ

Resistance and Revolution in Mediterranean Greece: The Strategy of the Greek Communist Party, Routledge, Λονδίνο, 1989

Greece 1941-1949: From Resistance to Civil War, Macmillan, Λονδίνο, 1992 – St. Martin’s Press, Νέα Ὑόρκη, 1992

Ὁ ἄλλος τόπος, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1994, 1999

Ἡ Θεία Κωμωδία τοῦ Δάντη ὡς ποιητική αὐτοβιογραφία, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 2004

Ποιόν ἀφορᾶ ἡ ποίηση; Σκέψεις γιά μιά τέχνη περιττή, Πόλις, 2007

Τό διπλό ὄνειρο τῆς γραφῆς [ἀπό κοινοῦ μέ τόν Χρῆστο Χρυσόπουλο], Ἐκδόσεις Πατάκη, 2010

 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

WALT WHITMAN, Ἐπιλογή ποιημάτων, Ἐκδόσεις Πλέθρον, 1986, 1991, 1995

EZRA POUND, Χιού Σέλγουιν Μώμπερλυ, Ἐκδόσεις Ἑστία, 1987, 1993 – Δίγλωσση ἀναθεωρημένη ἔκδοση, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2010, 2013

EZRA POUND, Σχεδιάσματα καί ἀποσπάσματα τῶν Κάντος CXCXX, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1991, 1994, 1996

EZRA POUND, Τα Cantos της εξιλέωσης – Το Canto της τοκογλυφίας – Στίχοι γραμμένοι για την Όλγα, Ἐκδόσεις Άγρα, 2019

WALLACE STEVENS, Adagia, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1993, 1999

JOHN ASHBERY, Ατοπροσωπογραφία σέ κυρτό κάτοπτρο, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1995, 2000, 2017

CARLO GOLDONI, Οδίδυμοι τς Βενετίας, Ἐκδόσεις Δωδώνη, 1996

WILLIAM BLAKE, Ογάμοι τοΟρανοκαί τς Κόλασης, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2015

ZBIGNIEW HERBERT, ψυχή τοκ. Cogito καί λλα ποιήματα, Ἐκδόσεις Γαβριηλίδη, 2001

FERNANDO PESSOA, ρόστρατος, Ἐκδόσεις Ἑξάντας, 2002 – ἀναθεωρημένη ἔκδοση, Gutenberg, 2014

e.e. cummings, 33 x 3 x 33: Ποιήματα, Δοκίμια, Θραύσματα, Ἐκδόσεις Νεφέλη, 2004, 2005, 2006, 2008, 2015

FERNANDO PESSOA, Marginalia, Ἐκδόσεις Ἑξάντας, 2005, Gutenberg, 2015

MICHAEL LONGLEY, Τό χταπόδι τοῦ Ὁμήρου καί λλα ποιήματα, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2007

WALLACE STEVENS, Δεκατρες τρόποι νά κοιτς να κοτσύφι καί λλα ποιήματα, δίγλωσση ἔκδοση, Ἐκδόσεις Ἄγρα, 2007

T.S. ELIOT, Τέσσερα Κουαρτέτα, δίγλωσση ἔκδοση, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017

Ἀνθολογία ἐρωτικῆς ποίησης, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2013, 2014, 2015, 2016

ANNE CARSON, Λίγα λόγια, δίγλωσση ἔκδοση, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2013

e.e. cummings, Ἐρωτικά ποιήματα [ἀπό κοινοῦ μέ τόν Γιάννη Δούκα], Ἐκδόσεις Πατάκη, 2014, 2015, 2016

ZBIGNIEW HERBERT, Τιμές στόν μικρό θεό τῆς εἰρωνείας, Ἐκδόσεις Πατάκη, 2017

 

ΠΑΙΔΙΚΑ

Ἀλφαβητάρι γιά μικρά καί μεγάλα παιδιά (μέ πίνακες τοῦ Νίκου Ἐγγονόπουλου), Ἐκδόσεις Μεταίχμιο 2013, Ἐκδόσεις Ἄγρα, 2017

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

 characters available