Ο θησαυρός της Πολιόχνης

ΑΘΗΝΑ. (Γραφείο Εθνικού Κήρυκα). Η ανάρτηση μίας φωτογραφίας στο Διαδίκτυο, που τόσο συνηθισμένη διαδικασία είναι σήμερα στα ευρέως χρησιμοποιούμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορεί να σταθεί αφορμή για ένα ταξίδι στο χρόνο. Οπως αυτό του «Ε.Κ.» σε μία από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, με το παλαιότερο ίσως Βουλευτήριο στον Κόσμο. Την Πολιόχνη, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Καμίνια, του ακριτικού νησιού Λήμνος, στο Βορειοανατολικό Αιγαίο.

ΑΘΗΝΑ. (Γραφείο Εθνικού Κήρυκα). Η ανάρτηση μίας φωτογραφίας στο Διαδίκτυο, που τόσο συνηθισμένη διαδικασία είναι σήμερα στα ευρέως χρησιμοποιούμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορεί να σταθεί αφορμή για ένα ταξίδι στο χρόνο.
Οπως αυτό του «Ε.Κ.» σε μία από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, με το παλαιότερο ίσως Βουλευτήριο στον Κόσμο. Την Πολιόχνη, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Καμίνια, του ακριτικού νησιού Λήμνος, στο Βορειοανατολικό Αιγαίο.
Η φωτογραφία, η οποία ήταν αφορμή για το «ταξίδι», απεικόνιζε χρυσά ενώτια (σκουλαρίκια) και την ανήρτησε φίλη-αναγνώστρια της εφημερίδας μας. «Χρυσά ενώτια από την αρχαιότερη πόλη της Ευρώπης. Πολιόχνη, Δωμάτιο 643, Κίτρινη Περίοδος, περ. 2500 π.Χ. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Προϊστορική Συλλογή», έγραφε η λεζάντα.
Τα σπάνιας ομορφιάς ενώτια, κατασκευάστηκαν πριν από 4.500 χρόνια, με τις πρωτοποριακές για την εποχή, τεχνικές του σφυρήλατου χρυσού ελάσματος, του σύρματος και της αλυσίδας. Αποτελούν μέρος του αποκαλούμενου θησαυρού της Πολιόχνης -καρφίτσες, σκουλαρίκια, δαχτυλίδια, βραχιόλια, περιδέραια, όλα από χρυσό- ο οποίος ανακαλύφθηκε από τύχη κατά τη διάρκεια ανασκαφών τη δεκαετία του ’50.
Τα ευρήματα, μοιάζουν με αυτά που ο αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν είχε βρει στην Τροία, τον περίφημο θησαυρό του Πριάμου.
Η Πολιόχνη, έγινε πιο γνωστή στο επιστημονικό προσκήνιο ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, με την ανακάλυψη της «στήλης των Καμινίων», όπως εξήγησε στον «Ε.Κ.» ο κ. Χρήστος Μπουλώτης, αρχαιολόγος-ερευνητής της Ακαδημίας Αθηνών, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει ανασκαφές στη Σαντορίνη, στην Κρήτη, στην αρχαία Ηλίδα και από το 1995 ανασκάπτει την προϊστορική θέση Κουκονήσι στο Μούδρο της Λήμνου.
«Στο διεθνές προσκήνιο -και κυρίως το επιστημονικό- ‘ανέβηκε’ η Λήμνος με δύο κυρίως ευρήματα. Πρώτα τη ‘στήλη των Καμινίων’, με την παράσταση πολεμιστή και μία επιγραφή γύρω του», είπε ο κ. Μπουλώτης.
Η στήλη των Καμινίων αποτελεί επιτάφια στήλη επί της οποίας φέρεται το αρχαιότερο γραπτό κείμενο της πελασγικής περιόδου της Λήμνου. Ανακαλύφθηκε στα χαλάσματα εκκλησίας του Αγίου Αλεξάνδρου στα Καμίνια το 1885 και εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.
Είναι μια ορθογώνια πλάκα από πωρόλιθο, με διαστάσεις 95×40 εκ. και πάχος 14 εκ. Απεικονίζει το προφίλ ενός πολεμιστή που κρατά το δόρυ και την ασπίδα του. Πάνω στη στήλη υπάρχουν δυο επιγραφές και απαρτίζονται από 198 γράμματα που σχηματίζουν 33 λέξεις.
«Προσέλκυσε το ενδιαφέρον των ειδικών και κυρίως των επιγραφολόγων, γιατί ενώ είναι γραμμένη σε ελληνική αλφαβητική γραφή το περιεχόμενό της δεν είναι ορθόδοξα ελληνικό», σημείωσε ο κ. Μπουλώτης.
Με βάση αρχαίες μαρτυρίες, από τη Λήμνο πέρασαν οι Τυρρηνοί, στη μετανάστευσή τους από τη Μικρά Ασία για να καταλήξουν στην Ιταλία. «Πίστευαν δηλαδή ότι αυτοί έχουν σχέση με τους Ετρούσκους. Γεγονός που ενδιέφερε ιδιαίτερα την ιταλική Αρχαιολογική Σχολή», διευκρίνισε ο ίδιος.
Οι Ετρούσκοι ή Τυρρηνοί, ήταν αρχαίος λαός που κατοικούσε στην Ετρουρία, κατά τους Ρωμαίους, ή Τυρρηνία, κατά τους Ελληνες, στην κεντρική χώρα της σημερινής Ιταλίας.
Οι Ιταλοί, οι οποίοι είχαν γαλουχηθεί με τους στίχους του εθνικού τους ποιητή, Βιργιλίου, είχαν συνδέσει το μακρινό παρελθόν τους με την Ανατολή.
Ετσι, όταν κάποια χρόνια αργότερα ο Alessandro Della Seta ανέλαβε τη διεύθυνση της ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα θέλησε να ασχοληθεί με τις ανασκαφές στα Καμίνια.
«Αυτό είναι το ένα εύρημα το οποίο απασχολεί ακόμη την έρευνα. Η επιγραφή παραμένει ακόμη αινιγματική», είπε ο κ. Μπουλώτης, υπογραμμίζοντας:
«Το άλλο εύρημα είναι ο λεγόμενος ‘θησαυρός της Πολιόχνης’, ένα σύνολο χρυσών κοσμημάτων το οποίο παρουσιάζει χτυπητές ομοιότητες με τα χρυσά κοσμήματα του λεγόμενου ‘θησαυρού του Πριάμου’ που ανακάλυψε ο Σλήμαν στην Τροία».
Διευκρίνισε δε, ότι τα κοσμήματα ήταν κρυμμένα, όπως συνηθίζεται σε περιπτώσεις ξαφνικής απειλής, οπότε οι άνθρωποι δεν μπορούν να πάρουν ό,τι πολύτιμο έχουν μαζί τους. Τα έκρυψαν, για να γυρίσουν να τα πάρουν, αλλά προφανώς δεν επέστρεψαν.
«Βέβαια», συμπλήρωσε, «η Πολιόχνη αυτή καθ’ αυτή, ως ένα πρώιμο αστικό κέντρο της 3ης χιλιετίας αποτελεί μία σημαντική αυταξία. Είναι πολύ σημαντική ως πρώιμη μορφή πόλης. Ωστόσο ο πολύς κόσμος όπως είναι φυσικό δελεάζεται από τη λάμψη του χρυσού».
Ακόμη, ανέφερε ότι «τα κοσμήματα της Πολιόχνης ως προς την προέλευσή τους αποτελούν ένα αρχαιολογικό ζητούμενο. Μπορούμε να κάνουμε μόνο εικασίες, τόσο ως προς την προέλευση του χρυσού, τόσο ως και προς τον τόπο κατασκευής των κοσμημάτων. Εγιναν δηλαδή από ντόπιους τεχνίτες; Η αποτελούν εισαγωγές ή εισαγωγή από κάποιο άλλο κέντρο της Μικράς Ασίας;».
«Οποια και αν είναι η αλήθεια, το σίγουρο είναι ότι ο πολύτιμος αυτός θησαυρός, που εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας για λόγους ασφάλειας, μας δίνει ένα γερό δείγμα για την οικονομική ευμάρεια της Πολιόχνης κατά την 3η χιλιετία, οπότε και διαδραμάτισε ο οικισμός έναν σημαίνοντα ρόλο στα πράγματα του Αιγαίου, ως κομβική θέση ανάμεσα στον Κόσμο της Ανατολής και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Κατά την 3η χιλιετία προ Χριστού η Πολιόχνη, είναι σίγουρο πια, ότι βρισκόταν σε συνεχή πολιτισμικό διάλογο με την αντικρινή Τροία», κατέληξε ο κ. Μπουλώτης.
Η προϊστορική Πολιόχνη χτίστηκε στην αυγή της Νεολιθικής Περιόδου την 4η ή 5η χιλιετία π.Χ. Βρίσκεται απέναντι από την Τροία, η οποία όμως θα χτιστεί χίλια χρόνια αργότερα, όταν πια η Πολιόχνη θα έχει εξελιχθεί σε έναν αστικό οικισμό με εκατοντάδες κατοίκους με ορθογώνιες πέτρινες κατοικίες, προστατευτικό τείχος, πλατείες, πηγάδια, δρόμους, δημόσια κτήρια και Βουλευτήριο.
Η Πολιόχνη ήρθε στο φως από τις ανασκαφές της ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, με επικεφαλής τον τότε διευθυντή της Alessandro Della Seta και βασικό ανασκαφέα τον βοηθό του, Bernabo Brea.
Στα αρχιτεκτονικά λείψανα της Πολιόχνης διακρίνονται επτά οικοδομικές φάσεις, οι οποίες πιστοποιούν την κατοίκηση του οικισμού από την Tελική Nεολιθική εποχή μέχρι την Υστερη Χαλκοκρατία.
Η λεγόμενη Μαύρη Πολιόχνη ανήκει στην Τελική Νεολιθική, η Κυανή, Πράσινη, Ερυθρά και Κίτρινη φάση στην Πρώιμη Χαλκοκρατία (3000-2300 π.X.), η Καστανή καλύπτει τμήμα της Μέσης, ενώ η Ιώδης τμήμα της Υστερης Χαλκοκρατίας.
Αρχικά ο Della Seta, δυσκολεύτηκε πολύ να πάρει την άδεια για τις ανασκαφές στα Καμίνια αλλά κατάφερε να αναλάβει τις έρευνες στην αρχαία Ηφαιστεία, σύμφωνα με όσα γράφει μετά από έρευνα η Δρ. Φιλολογίας, Ευαγγελία Χ. Λιάπη(kokkinovraxos.blogspot.gr).
Το 1928 ο Della Seta ανακάλυψε στην Ηφαιστεία μια νεκρόπολη, τυρρηνική όπως τη χαρακτήρισε και βρήκε σε θραύσματα από τεφροδόχα αγγεία τέσσερις επιγραφές, οι οποίες έφεραν το ίδιο αλφάβητο με την στήλη των Καμινίων.

Επρεπε λοιπόν να συλλέξει περισσότερα στοιχεία. Η ανασκαφή στην Πολιόχνη επίσημα ξεκίνησε το 1931 και σταμάτησε απότομα το 1936.
Η απομάκρυνση του Della Seta από την διεύθυνση της Σχολής στην Αθήνα, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η κατοχή ερήμωσαν το χώρο της ανασκαφής ώς το 1951. Οι ανασκαφές ξανάρχισαν έπειτα υπό την διεύθυνση του Bernabo Brea.
Αρχικά αναστήλωσε και συντήρησε ότι είχε καταρρεύσει. Το καλοκαίρι του 1956, ζήτησε από τους ντόπιους εργάτες να ξεχορταριάσουν και να καθαρίσουν το έδαφος. Ενας εργάτης χτύπησε με την αξίνα του στη ρίζα ενός μικρού θάμνου για να το βγάλει και έσπασε ένα μικρό πήλινο αγγείο που ήταν κρυμμένο στο έδαφος, για να αποκαλυφθεί ο θησαυρός.
Μετά το 1956 και το τέλος των ανασκαφών, η περιοχή για μια ακόμα φορά ερήμωσε και εγκαταλείφθηκε. Το καλοκαίρι του 1973, ο ελληνικός στρατός, λόγω της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο, έσπευσε να εξοπλίσει αμυντικά την περιοχή, που έμεινε δεσμευμένη ώς το 1982.
Το 1986 ο Antonino Di Vita διευθυντής τότε της ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα κατήρτισε ένα πρόγραμμα το οποίο επικεντρωνόταν στην αναστύλωση και αποκατάσταση των ζημιών. Το 1987 άρχισαν και νέες ανασκαφές, οι οποίες ανατέθηκαν στον καθηγητή Santo Tine.
Στις 17 Σεπτεμβρίου του 1994, 70 προσωπικότητες του Πολιτισμού, της Τέχνης, των Γραμμάτων από όλο τον Κόσμο συναντήθηκαν στο αρχαίο Βουλευτήριο και συνυπέγραψαν την περίφημη «Διακήρυξη της Πολιόχνης» η οποία μεταξύ άλλων αναφέρει:
«Εδώ, ξεπρόβαλλαν οι πρώτες τάσεις για τη δημιουργία των πόλεων, από όπου θα αναδειχθούν αργότερα η πολιτική σκέψη, η φιλοσοφία, το θέατρο ως τέχνη, η Δημοκρατία!».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *