x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

2023: H χρονιά που τα κοινωνικά δίκτυα αντικατέστησαν τη συνείδηση της κοινωνίας

24 Δεκεμβρίου 2023
Γράφει ο Πέτρος Βαμβακάς*

Εάν θα έπρεπε να βάλω έναν τίτλο στη χρονιά που διανύει τις τελευταίες της εβδομάδες, θα ήταν ότι τα κοινωνικά δίκτυα αλλοίωσαν τους κοινωνικούς και οικονομικούς συνδέσμους της πραγματικής κοινωνίας.

Από τα Τέμπη μέχρι την Πύλο και από την Ουκρανία στη Γάζα, παρακολουθούμε και καταναλώνουμε ανθρώπινες τραγωδίες απάνθρωπα και με βουλιμία, χωρίς να μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως τις διαστάσεις της κάθε τραγωδίας που παρακολουθούμε, χωρίς να μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τις πραγματικές επιπτώσεις. Μουδιασμένοι θεατές στις κλιματικές καταστροφές, τη διατροφική ανασφάλεια, την εξάπλωση της βίας, την έλλειψη πλουραλιστικού λόγου. Το ίδιο παρατηρήσαμε και σε άλλους τομείς, όπως την πολιτική και την οικονομία με τη διολίσθηση όλων των θεσμών και την κοινωνική κόπωση, ενδεικτικό της αποχής που ήταν σε άνοδο σε όλες σχεδόν τις εκλογικές αναμετρήσεις της χρονιάς.

Το 2023 είχαμε δημοκρατικές εκλογικές αναμετρήσεις στις οποίες η αποχή ή ήταν πρώτο κόμμα ή κυριάρχησαν λαϊκίστικες, εθνικιστικές και σοβινιστικές τάσεις. Εκλογικά σώματα τα οποία όλο και περισσότερο ήταν αποξενωμένα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά από τις κυρίαρχες πολιτειακές δυνάμεις, λειτουργώντας σαν αποδέκτες πολιτικών αποφάσεων και όχι συμμετέχοντες σε αυτές. Σε πολιτικό επίπεδο, εάν πριν μία δεκαετία το ερώτημα ήταν η εξάπλωση της δημοκρατίας, τα γεγονότα του 2023 φέρνουν στο προσκήνιο το ερώτημα εάν είναι εφικτή η επαναφορά της δημοκρατίας. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήσαμε τον τελευταίο χρόνο και στα πλαίσια της φιλελεύθερης οικονομίας. Πληθωριστικές τάσεις με βαθιές επιπτώσεις έπληξαν τα χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα της κοινωνίας με δυσανάλογες επιπτώσεις. Ενώ η διακίνηση κεφαλαίων συνέχισε να επωφελείται μια παγκόσμια οικονομία που παρέχει τεράστιες ευκαιρίες λόγω των πολλαπλών και διαφόρων κρίσεων, γεωπολιτικών μετατοπίσεων αλλά και των διαφόρων οικονομικών και επενδυτικών εργαλείων στη διάθεσή τους.

Σαν αποτέλεσμα, η ανισότητα που καταγράφεται είναι σταθερά ανοδικό φαινόμενο, όπως δηλώνει η γερμανική εταιρεία Statista, με τα στοιχεία Δεκεμβρίου 2023, ο αριθμός των φτωχών, εκείνων που εισπράττουν σε μισθό μέχρι $6,85 την ημέρα, το 2023 ήταν το 46,31% του παγκόσμιου πληθυσμού, ή 3,56 δισεκατομμύρια ανθρώπων. Ταυτόχρονα, το 1% των πλουσιότερων ορίζουν το 50% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ η ανισότητα σε παγκόσμιο επίπεδο αυξάνεται. Οι ασφυκτικές πληθωριστικές πιέσεις του 2023 είχαν σαν αποτέλεσμα την περαιτέρω φτωχοποίηση αυτών των κατώτερων στρωμάτων αλλά και την πολιτική και κοινωνική τους περιθωριοποίηση, θέτοντας τους πιο ευάλωτους σε αντισυστημικές λύσεις αλλά και στην αποφυγή της καθημερινότητας. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, το 2023 ήταν η χρονιά που ο πλασματικός κόσμος των κοινωνικών δικτύων αλλά και του ριάλιτι διείσδυσαν όλο και περισσότερο στη συνείδηση της κοινωνίας και της καθημερινότητας, αντικαθιστώντας έτσι την πολιτειακή αναποτελεσματικότητα αλλά και την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους υπάρχοντες θεσμούς. Το 2023 ο αριθμός των χρηστών κοινωνικών δικτύων παγκοσμίως έχει εκτοξευτεί στους 4,9 δισεκατομμύρια. Το ψηφιακό αποτύπωμα του μέσου καταναλωτή των δικτύων είναι εξαπλωμένο σε 6 με 7 διαφορετικές πλατφόρμες, ενώ ο μέσος χρήστης είναι στα κοινωνικά δίκτυα 145 λεπτά την ημέρα. Τα νούμερα κατά την Forbes, το 2027 θα φτάσουν στα 5,87 χρήστες. Η ψηφιακή αυτή πραγματικότητα μας έχει οδηγήσει σε μία γενικότερη αναθεώρηση, όχι μόνον εντός και εκτός συνόρων, αλλά και εντός και εκτός της ίδιας της κοινωνικής μας συναναστροφής. Ο ανθρώπινος παράγοντας έχει μετατραπεί σε αριθμούς και απόλυτα νούμερα, ενώ το θεαθήναι και η ισχύς, έχει αντικαταστήσει το ουσιώδες και το θεσμικό.

Το 2023 ήταν μία χρονιά τραγωδίας, κλιματικής καταστροφής, δημοκρατικής διολίσθησης, πραξικοπημάτων, αιματηρών γενοκτονικών πολέμων, αλλά και της ταυτόχρονης λήθης των αριθμών. Κανένας δεν θυμάται τα θύματα της Πύλου, ούτε τα εκατομμύρια εκτοπισμένων στο Σουδάν. Τελικά, μπορεί να ζήσαμε το 2023 άλλη μία επίπτωση της πρόσφατης πανδημίας, όταν τα νούμερα των θυμάτων ήταν ένδειξη της θνησιμότητας της πανδημίας, αλλά της ανικανότητας της εκάστης πολιτείας να αντιμετωπίσει σοβαρά κοινωνικά προβλήματα. Ας ελπίσουμε ότι τα φαινόμενα του 2023 είναι περαστικά και όχι χρόνια.

* Ο Πέτρος Βαμβακάς είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Διεθνών Σπουδών του Emmanuel College της Βοστώνης

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καλημέρα και καλή εβδομάδα από την ζεστή Αθήνα με τον ήλιο να την καίει με 82 βαθμούς και να την προετοιμάζει για τη συνέχεια των 84-85 και φυσικά για το καλοκαίρι που έρχεται γοργά.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ