x

Πολιτισμός

Αννα Φιλίνη στο «Περιοδικό»: Να προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο για τους ανθρώπους (Φωτογραφίες)

Την Αννα Φιλίνη την είχα ακουστά από τα φοιτητικά μου χρόνια σαν ένα ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, ένα από τα ιδρυτικά μέλη του ΕΚΚΕ, πάντα ανάμεσα στις γενναίες ψυχές που αγωνίστηκαν ενάντια στη δικτατορία. Φυσιογνωμία ηρωική για μένα τότε, φάνταζε πολύ δύσκολο στα μάτια μου να διανοηθώ έστω, πως θα μπορούσα ποτέ να σταθώ δίπλα σ’ αυτή την ζωντανή πανέμορφη φωτιά, που πέταγε σπίθες αντίστασης, ιστορικής γνώσης, πολιτισμού και ήθους σπάνιου. Αν και οι θεοί δεν πραγματοποιούν όλες τις επιθυμίες των ανθρώπων, για μένα έκαναν μια εξαίρεση, διαλέγοντας ένα κοιμητήριο στο Χαλάνδρι, όπου οι δρόμοι μας συναντήθηκαν για πρώτη φορά, μετά από 40 χρόνια, για να «αποχαιρετίσουμε», την μητέρα αγαπημένων κοινών μας φίλων. Οι συστάσεις με έφεραν στην αμήχανη θέση να ανταποκριθώ με ενθουσιασμό, απαράδεκτο για τις στιγμές κατάνυξης, ρωτώντας την…: «Η γνωστή Αννα Φιλίνη;». Σεμνά με διαπέρασε με ένα τρυφερά απορημένο βλέμμα, απαντώντας: «Ναι είμαι η Αννα Φιλίνη. Γνωριζόμαστε;». Ασφαλώς και δεν γνωριζόμασταν, αλλά εγώ ήξερα ήδη αυτά που θα ήθελα να καταθέσω σήμερα σε σας, που διαβάζετε τώρα αυτή τη συνέντευξη, με το ίδιο πάθος του κλέφτη, που αρπάζει το διαμάντι της Σαξονίας από το Μουσείο της Δρέσδης.
Η Αννα Φιλίνη προέρχεται από μια οικογένεια ανθρώπων που έχουν δώσει την ζωή τους γι’ αυτό τον τόπο, για τα γράμματα, για τη Δημοκρατία για την Αριστερά. Η γιαγιά της, η Ελένη Αναγνωστοπούλου, Κρητικιά από γενιά που πολέμησε για την απελευθέρωση της Κρήτης, της έμαθε τον Δαρβίνο, όταν ήταν 8 χρονών. Η μητέρα της, αρχαιολόγος και κριτικός τέχνης, την έμαθε να αγαπάει την τέχνη, την ζωή, τον έρωτα και ο πατέρας της ο γνωστός Κώστας Φιλίνης, αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, χρόνια στην παρανομία και στις φυλακές, ιδρυτικό μέλος του ΚΚΕ εσωτερικού, Ευρωβουλευτής και διευθυντής της «Αυγής», την γαλούχησε με το παράδειγμα της δικής του ζωής, να αγωνίζεται πάντα για την αξιοπρέπεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Με αυτή την «προίκα» ιδανικών πορεύτηκε η Αννα Φιλίνη και έγινε πολυδιάστατη προσωπικότητα, πολίτης του κόσμου, με μια ζωή γεμάτη αγώνες για τον άνθρωπο, την τέχνη, την πολιτική, τη φιλία, την αγάπη και την ιστορία, όλα με τον δικό της τρόπο περασμένα στα τελάρα, τα γεμάτα χρώματα και ποίηση, όπως έμαθε να τα ζωγραφίζει τη δεκαετία του ‘70 ακολουθώντας μονοπάτια της Pop Art και του υπερρεαλισμού.

Αυστριακοί και Τούρκοι οδηγούν στη φυλακή τον Ρήγα Φεραίο. Ο Αδαμάντιος Κοραής και η νέα Ελλάδα τον ανασταίνουν. Στο βάθος η Ελευθερία του Ντελακρουά κρατά τη σημαία της Γαλλικής Επανάστασης.

Με την ευκαιρία της καινούργια της έκθεσης στο Ιδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης» (2-18 Νοεμβρίου) «Ζωγραφικό Αφιέρωμα για την Παλιγγενεσία» και τα 12 εντυπωσιακά εκθέματα, που εικονογραφούν την Επανάσταση του 1821 και ανιχνεύουν με μια καινούργια ματιά την έννοια του ήρωα, αλλά και του ξένου που συμμετείχε στην Επανάσταση, η παρουσίαση της Αννας Φιλίνη και του έργου της, είναι αναγκαίο πρόσταγμα μιας εποχής που φεύγει χωρίς επιστροφή.

Κυρία Φιλίνη, ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να περάσετε με την έκθεσή σας για την Παλιγγενεσία;

Από τον Ιούνιο του 2020 δούλεψα επί 15 μήνες τη ζωγραφική φρίζα με 12 εικόνες σχετικά με τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Αισθάνθηκα την ανάγκη για μένα την ίδια, για την ιστορία της ζωής μου και των ανθρώπων που με μεγάλωσαν και μου έδωσαν τα ιδανικά σ’ αυτή την ζωή, να φτιάξω ένα έργο, ξεκινώντας από όλα τα ερεθίσματα και τις συγκινήσεις που έχω από παιδί, αλλά και από τη γνώση που έχω στην ηλικία μου, ότι η Ελληνική Επανάσταση ήταν η μοναδική επανάσταση που κατέφερε την αρχή του 19ου αιώνα να νικήσει μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Ξεκίνησα τη δουλειά μου διαβάζοντας ξανά τα ποιήματα που με είχαν συνταράξει σχετικά με τον Αγώνα, άνοιξα βιβλία της Ιστορίας που είχα αφήσει μισά ή αδιάβαστα εδώ και χρόνια, και μερικά βιβλία –είναι τόσα σημαντικά και πολλά– από αυτά που εκδόθηκαν πιο πρόσφατα για την Επανάσταση και που εμβαθύνουν με νέα γραφή και νέο πνεύμα σε γεγονότα λιγότερο γνωστά. Η σημασία της Επανάστασης αυτής έχει μια παγκόσμια εμβέλεια και αυτό με συγκινεί βαθειά και ήθελα να αποδώσω και μέσα από το έργο μου, όχι μόνο τους αγωνιστές τους ήρωες του ‘21 αλλά και τη σημασία αυτής της Επανάστασης μέσα στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, στο διεθνές πλαίσιο επαναστάσεων και εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων με διαχρονικούς συνειρμούς και με τη συμμετοχή των ηρώων, των ποιητών, των φιλελλήνων, αλλά και των εμφυλίων πολέμων, των ερώτων και των ανθρωπίνων παθών.

Ποια είναι η ιδιαιτερότητα αυτής της έκθεσης;

Ο Πλούταρχος έγραψε για το «φάσμα Θησέως», που οι Αθηναίοι είδαν να πολεμά μαζί τους στο Μαραθώνα. Εδώ, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης με τον Θησέα αντιπαλεύουν τον Μινώταυρο. Δίπλα τους η Αριάδνη κρατά τον μίτο.

Οι 12 ζωγραφικές εικόνες, που αποτελούν το έργο μου, μιλούν για την Επανάσταση του 1821, όπου συχνά τοποθετώ μαζί και γνωστά στοιχεία από τη μετέπειτα ιστορία, προβάλλοντας έτσι διαφόρων ειδών αλληλουχίες από ιστορικά πρόσωπα και καταστάσεις ή αναδεικνύοντας ζητήματα που παλιότερα δεν κρίνονταν αναγκαίο να παρουσιαστούν, που δεν ήταν ακόμη γνωστά ή που αποσοβήθηκαν για διάφορες πολιτικές σκοπιμότητες. Σε ένα έργο παρουσιάζω τον Θησέα και τον Κολοκοτρώνη να αντιπαλεύουν το Μινώταυρο ενώ δίπλα τους η Αριάδνη κρατά τον μίτο και στο βάθος φαίνονται τα Λευκά Ορη της Κρήτης. Σε ένα άλλο, εμπνευσμένο από το ποίημα του Εγγονόπουλου ο Σίμων Μπολιβάρ, απελευθερωτής της Νότιας Αμερικής στην αρχή του 19ου αιώνα -παράλληλα σχεδόν με την Ελληνική Επανάσταση– βρίσκεται σε μια φανταστική συνάντηση με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο πάνω στα βουνά της μαχόμενης Ελλάδας. Στο βάθος φαίνονται τα Σάλωνα, ψηλά στέκει το κάστρο και κάτω τα πρώτα σπίτια. Μαζί τους πορεύεται κι ο ένοπλος φαντάρος από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940. Η απεικόνιση των αγωνιστών έχει στηριχτεί στις γνωστές μας ιστορικές προσωπογραφίες, ο τρόπος όμως και το πλαίσιο έχουν να κάνουν με την εξιστόρηση στις συγκεκριμένες στιγμές, όπου αναφέρεται ο πίνακας. Κάθε εικόνα έχει ζωγραφιστεί με λάδι σε μουσαμά και έχει διαστάσεις 70 εκ. πλάτος και 100 εκ. ύψος. Συνολικά το έργο έχει ανάπτυγμα 8,40 μέτρα μήκος και 1,00 μέτρο ύψος.

Επ’ ευκαιρία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και μιας έκθεσής σας το 2001 με αναφορές σε βιώματά σας από την περίοδο της δικτατορίας 1967-1974, μπορούμε να συγκρίνουμε το Πολυτεχνείο με άλλες ιστορικές εξεγέρσεις στην ιστορία μας;

Δεν θέλω να κάνω συγκρίσεις. Υπάρχει μια συνέχεια στην ιστορία. Οι άνθρωποι στον πόλεμο του ‘40 και μετά στην αντίσταση αισθανόντουσαν ότι έδιναν τη μάχη για την ελευθερία, όπως είχαν δώσει παλιά οι αγωνιστές του ’21 τη μάχη για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Η διαφορά είναι ότι το ‘74 δεν υπήρχε κατοχή. Αυτό έχει μια σημασία. Ο ηρωισμός υπάρχει για την Ελευθερία και για την Δημοκρατία. Υπάρχουν διαφορετικές συνθήκες κάθε φορά, γι’ αυτό δεν μπορεί κανείς να τα εξισώνει όλα αυτά. Το 1830 ιδρύθηκε το νέο ελληνικό κράτος. Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή. Το 1940 χτυπήσαμε τους Ιταλούς. Το 1944 διώξαμε τους Γερμανούς μαζί με όλη την αντιφασιστική Ευρώπη, όπως και το 1973 καταφέραμε να δώσουμε ένα μεγάλο πλήγμα στη χούντα.

Υπήρχε κάποια στρατηγική για τη μετά την εξέγερση εποχή; Πώς θα συμβάλλατε σαν επαναστατική οργάνωση, στην οικοδόμηση μιας Δημοκρατικής Ελλάδας;

Ο Σίμων Μπολιβάρ, απελευθερωτής της Νότιας Αμερικής, συναντάται με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Μαζί τους πορεύεται ένοπλος φαντάρος από τον πόλεμο του 1940. Ο Ανδρούτσος φέρει τραύμα, αφού δολοφονήθηκε τον Μάιο του 1825, στη διάρκεια του 2ου εμφύλιου.

Εμείς σας ΕΚΚΕ (Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κίνημα Ελλάδας) ήμασταν μια αριστερή οργάνωση. Μιλούσαμε για την λαϊκή δημοκρατία, τον σοσιαλισμό. Δεν είχαμε πολύ συγκεκριμένες εικόνες για μας, όπως όλοι οι νέοι άνθρωποι. Γι’ αυτό εξάλλου η δικτατορία έβαλε στην φυλακή τα βασικά μας στελέχη. Δεν ήμασταν εκεί για να διεκδικήσουμε την εξουσία. Πήραμε όμως μέρος στις πρώτες εκλογές το 1975 και μαζέψαμε 1350 ψήφους! Ηταν μια αρχή. (Γέλια)

Τι βλέπετε όταν γυρίζετε το βλέμμα σας πίσω;

Βλέπω το 35% της Κύπρου να είναι κάτω από την τουρκική κατοχή και αυτό είναι μια μαχαιριά για όλους τους Κύπριους, τους Ελληνες και τους Ευρωπαίους. Μέσα σε έναν από τους πίνακές μου, (αριθμός 7) υπάρχει ταυτοχρόνως η Καταστροφή της Χίου το 1822, η Καταστροφή της Σμύρνης το 1922 και η εισβολή στην Κύπρο το 1974.

Πολεμούσατε μια δικτατορία. Δεν φοβόσασταν τις συνέπειες;

Πώς δεν φοβόμουν, αλλά βρισκόμασταν σε μια μεγάλη στροφή της ιστορίας και συμμετείχαμε σ’ αυτήν, γιατί πιστεύαμε, ότι η ζωή μας έπαιρνε νόημα. Θέλαμε να συμβάλλουμε. Τι ήμασταν; Τρελοί να μην φοβόμαστε;

Σήμερα ποιο είναι το νόημα της ζωής των νέων;

Ο Αντώνιος Οικονόμου κηρύσσει την Επανάσταση στην Υδρα. Ολοι κατεβαίνουν μαζί του στο λιμάνι. Ομως ο «καταραμένος» όφις της διχόνοιας καραδοκεί. Δύο μήνες αργότερα, ντόπιοι πρόκριτοι συνέλαβαν τον Οικονόμου, που τελικά εκτελέστηκε στο Άργος.

Πάντα η ζωή έχει νόημα. Βρισκόμαστε σ’ αυτόν τον κόσμο και πρέπει να προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε. Δυστυχώς τα ιδανικά δεν μας τα καλλιεργούν, ούτε οι «σπουδαίοι» σήμερα και πρέπει οι νέοι να παλεύουν, για να βρουν το νόημα της ζωής. Εμείς τότε ζούσαμε μεγάλες στιγμές. Οι στιγμές τώρα είναι διαφορετικές, αλλά πάντα έχει νόημα η ζωή και έχει σημασία να προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο για τους άλλους ανθρώπους, για τη δημοκρατία και όλους όσους έρχονται μετά από μας.

Εκθεση στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206, Ισόγειο: Κόκκινος Τοίχος Διάρκεια έκθεσης: 2 – 18 Νοεμβρίου 2021, Ελεύθερη είσοδος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΝΝΑΣ ΦΙΛΙΝΗ
Η Αννα Φιλίνη είναι αρχιτέκτονας και ζωγράφος. Γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου (1963-1969) και στη συνέχεια έζησε πέντε χρόνια στο Δυτικό Βερολίνο. Από το 1991 μέχρι σήμερα έχει κάνει είκοσι εκθέσεις ζωγραφικής στην Αθήνα, σε διάφορες ελληνικές πόλεις και νησιά, στο Βερολίνο και στην Αλεξάνδρεια (στην Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη). Το 2005 συμμετείχε στη διεθνή Μπιενάλε του Πεκίνου. Εχει κάνει ζωγραφικά αφιερώματα για την Οδύσσεια του Ομήρου, την ποίηση των Σαρλ Μποντλέρ, Κωνσταντίνου Καβάφη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Μάρκου Βαμβακάρη. Εχει ασχοληθεί με την τοπιογραφία από την πρώτη της έκθεση το 1991, ενώ μέχρι σήμερα συνεχίζει να ζωγραφίζει τους όρμους, τα όρη, τα παράλια πετρώματα του Αιγαίου με λάδια, μολύβια και με υδατοχρώματα μέσα στα ταξιδιωτικά της ημερολόγια. Βιβλία της που κυκλοφόρησαν είναι τα εξής: «Ζωγραφίζοντας τον Οδυσσέα», Αγρωστις 1993, «Ορμοι της Κέας», Βουρκαριανή, 1994, «Για την Αθήνα», Ιδεοκίνηση, 1998, «Νάρκωση, 6 Διηγήματα από το Βερολίνο», Κέδρος, 2001, «Ανθη του Κακού, ζωγραφιές για 15 ποιήματα του Μποντλέρ», Αμμος 2000, «Νάρκωση, 6 Διηγήματα από το Βερολίνο», Κέδρος, 2001, «Ταξίδι προς την Ιθάκη», Ιτανος, 2005, «Γυναίκες στην πρωτοπορία της Τέχνης», Γαβριηλίδης, 2012, «Ταξίδι προς την Ελευθερία», Γαβριηλίδης, 2012 «Ποιο είναι τούτο το καράβι;», Principia, 2013, «Δράματα εξουσίας μέσα σε ιστορικά ποιήματα του Καβάφη», Γαβριηλίδης, 2014, «Από τον κόσμο του Καβάφη», Μουσείο Μπενάκη, 2019, «Ζωγραφικό αφιέρωμα για την Παλιγγενεσία, Φρίζα με 12 εικόνες για την Επανάσταση του 1821», Ασίνη 2021. Η Αννα Φιλίνη έχει συμμετάσχει ενεργά με την Αριστερά στα κοινά αυτού του τόπου. Εχει εκλεγεί 5 φορές Δημοτική Σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων (1990, 1994, 1998, 2006, 2010), πρόεδρος του πολιτισμικού οργανισμού του Δήμου Αθηναίων και εκλέχτηκε βουλευτής στο Ελληνικό Κοινοβούλιο (2007-2009). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Επιτροπής για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είναι φυλακισμένος στην Ύδρα το 1825 σε μοναστήρι στη διάρκεια του 2ου εμφύλιου. Εχει χαράξει τη λέξη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.
Η Α’ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο. Φαίνονται οι Μαυροκορδάτος, Κωλέτης. Δεν είχαν προσκληθεί οι στρατιωτικοί αρχηγοί, όμως παρακολουθούν: Δ. Υψηλάντης, Ανδρούτσος, Μάρκος Μπότσαρης, ο Κολοκοτρώνης έρχεται έφιππος, ακολουθεί ο Στέφανος Σαράφης. Μια Σουλιώτισσα.
Σφαγή της Χίου 1822 (αναφορά στον Ντελακρουά).
Καταστροφή της Σμύρνης 1922. Κύπρος 1974: κλαίουσα Κύπρια μάνα
Ο Κανάρης επιστρέφει με τη βάρκα του μετά την πυρπόληση της Τουρκικής Ναυαρχίδας. Δίπλα του ο ηρωικός πηδαλιούχος, αναφορά στον Νικηφόρο Λύτρα. Μαζί τους οι φιλέλληνες Γάλλοι ποιητές, ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Σατωβριάνδος.
Ο Σολωμός στέκει ορθός μπρος στην κόκκινη θάλασσα από το αίμα των δολοφονημένων Ψαριανών.
Στο βάθος, η Δόξα. Μια βάρκα με φυγάδες Ψαριανούς πάει στη Σύρο. Εχουν μαζί την εικόνα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Κοίμηση της Θεοτόκου», που βρίσκεται τώρα στην Ερμούπολη.
Στο Μεσολόγγι, το ένδοξον «αλωνάκι»: Ο Μπάιρον, άρρωστος βαριά, επιμένει στον αγώνα. Δίπλα του η
Ογκάστα. Στο κέντρο ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Χρήστος Καψάλης, ο Μάγιερ, από το ποίημα «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» η νέα κι ο νεκρός αγωνιστής, η μάνα, ο άρρωστος γιος. Αριστερά, ο Χορμοβίτης λαγουμιτζής.
Ο Καραϊσκάκης, λαβωμένος θανάσιμα, μάλλον από
φίλια πυρά, κρατά το αιμάσσον τραύμα του κι επιμένει να δείχνει το στόχο προς την πολιορκημένη Αθήνα. Δίπλα, με φουστανέλα, η πιστή του Ζαφείρης-Μαριώ. Πίσω, ο Δ. Αινιάν, συμπολεμιστής και γραμματέας του.
Ο Εθνικός Ύμνος απαγγέλλεται σε δημόσια τελετή το 1830, παρουσία του Ιωάννη Καποδίστρια. Η Ελευθερία στέκει στο κέντρο. Μαζί, οι Δ. Σολωμός, Ν. Μάντζαρος, από τους αγωνιστές η Μουμπουλίνα. Παρών και ο πρόεδρος της Αϊτής Ζαν Πιέρ Μπουαγιέ. Τραγουδά η χορωδία του Ορφανοτροφείου της Αίγινας.(Η σύναξη είναι φανταστική).
Η αρχιτέκτονας και ζωγράφος Αννα Φιλίνη.

Η αρχιτέκτονας και ζωγράφος Αννα Φιλίνη.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΝΤΟΥΡΑΧ, ΓΕΡΜΑΝΙΑ - Εν όψει της επετείου των 77 χρόνων μετά το Αουσβιτς, σε δημοσίευμά του το «Associated Press» αναδεικνύει το φόρο τιμής που αποδίδεται από τους Εβραίους σε όλους εκείνους που τους έσωσαν τη ζωή κατά την περίοδο εκείνη.

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Πολιτική

NΕΑ ΥΟΡΚΗ. Η κρίση στην Ουκρανία δύσκολα θα φύγει, καθώς πρόκειται για μία αναμέτρηση δύο κοσμοθεωριών που θα μπορούσε να αναστατώσει την Ευρώπη.

Αμερική

ΤΑΜΠΑ, ΦΛΟΡΙΔΑ - Μια μέρα πριν, είχε παραπονεθεί ότι δεν αισθανόταν καλά, γιατί δεν μπορούσε να αναπνεύσει.

Αμερική

Ο χρόνος που πριν λίγο έφυγε, το 2021, πήρε μαζί του και πολλούς ομογενείς άνδρες και γυναίκες στο μεγάλο στερνό ταξίδι που είναι μονόδρομος και δεν έχει γυρισμό.

ΒΙΝΤΕΟ

Ο χιονιάς επισκέφθηκε το κέντρο της Αθήνας (Βίντεο του «Ε.Κ.»)

ΑΘΗΝΑ. Μπορεί η κακοκαιρία «Ελπίς» να προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στην πρωτεύουσα της Ελλάδας, η πρωτόγνωρη αυτή επίσκεψη, ωστόσο, του χιονιά χάρισε και όμορφες εικόνες.

«Τι χαζός σκύλας γιος»! Ο Μπάιντεν βρίζει με ανοικτό μικρόφωνo δημοσιογράφο του «Fox News» (Vid)

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ. Γκάφα ή ηθελημένο ξέσπασμα; Ο Τζο Μπάιντεν έβρισε χθες Δευτέρα δημοσιογράφο καθώς αποχωρούσε πλήθος εκπροσώπων του Τύπου έπειτα από εκδήλωση στον Λευκό Οίκο.