GR US

«Εφυγε» ο «Αυθεντικός» του αυθεντικού ήχου

The National Herald

Ο Νικόλαους Αρνονκούρ (1929-2016) με τη Φιλαρμονική της Βιέννης στο Κάρνεγκι Χολ to 2010 κατά την εναρκτήρια συναυλία της σεζόν. photo credit Terry Linke/Wiener Philharmoniker

Του Φώτη Καλιαμπάκου.

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Εφυγε από τη ζωή τα ξημερώματα του Σαββάτου 5 Μαρτίου ο σπουδαίος Αυστριακός αρχιμουσικός Νικόλαους Αρνονκούρ σε ηλικία 86 ετών. Στη λιτή ανακοίνωση της συζύγου του Alice αναφέρεται ότι αυτό συνέβη γαλήνια στη συντροφιά των οικείων του.

Μόλις τρεις μήνες είχαν μεσολαβήσει από την απόσυρσή του από την ενεργό δράση, με αφορμή στην οποία είχαμε αναφερθεί εκτενώς στη διαδρομή και την προσωπικότητά του, που έβαλε τη σφραγίδα της στη μουσική ερμηνεία ιδιαίτερα των έργων της εποχής του μπαρόκ («Ε.Κ.» 23/12/2015).

Ο γεννημένος το 1929 στο Βερολίνο, Αρνονκούρ, μεγάλωσε στο Γκρατς, πόλη από την οποία καταγόταν ο αριστοκρατικής καταγωγής πατέρας του, ενώ και η μητέρα του είχε συγγενική σχέση με τον οίκο των Αψβούργων, την αυτοκρατορική οικογένεια της πάλαι ποτέ Αγίας Ρωμαϊκής και αργότερα Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας.

Μετά τα μαθήματα βιολοντσέλου με δάσκαλο μεταξύ άλλων τον Emanuel Brabec, μέλος της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βιέννης, ο Αρνονκούρ έγινε δεκτός το 1952 στη Συμφωνική Ορχήστρα της πόλης, την οποία τότε διηύθυνε ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν. Αντιδρώντας στη ρομαντική όπως τη θεωρούσε προσέγγιση των έργων της προκλασσικής και κλασσικής εποχής μαζί με άλλα μέλη της ορχήστρας, ανάμεσά τους και τη σύντροφο της ζωής του Alice, ίδρυσε το 1953 το ανσάμπλ Concentus Musicus της Βιέννης.

Την ίδια χρονιά έγινε και ο γάμος με την Alice με αυτή τη διπλή σχέση να μη διακόπτεται ποτέ. Το ανσάμπλ χρησιμοποιούσε, και χρησιμοποιεί τα όργανα της εποχής του μπαρόκ, όμως αυτό είναι μόνο ένα στοιχείο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης η οποία αργότερα εκπροσωπήθηκε από τον Αρνονκούρ όταν αυτός άρχισε τη δεύτερη καριέρα του ως διευθυντής ορχήστρας και δημιούργησε σχολή, επηρεάζοντας αναρίθμητους μουσικούς, όχι μόνο της ορχήστρας αλλά καθοριστικά και τους τραγουδιστές όπερας και θρησκευτικών έργων. Τις απόψεις του αυτές ο Αρνονκούρ μετά από χρόνια μελέτης αλλά και πράξεις τις διατύπωσε και σε βιβλία.

Η νέα προσέγγιση συνάντησε αρχικά μεγάλες αντιδράσεις. Με τα χρόνια, και ενώ και η ίδια βρισκόταν σε μια δυναμική εξέλιξη έγινε αναπόσπαστο μέρος της μουσικής ζωής. Σε πολλές χώρες δημιουργήθηκαν ποιοτικά σύνολα παραδοσιακών οργάνων που εκτός από νέες πρωτοποριακές ερμηνείες έργων του κανόνα ανέσυραν από την αφάνεια αναρίθμητους θησαυρούς της μουσικής παλαιότερων εποχών.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ο Αρνονκούρ έγινε τελικά αποδεκτός και από τους μουσικούς της Φιλαρμονικής της Βιέννης, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν και οι μεγαλύτεροι αμφισβητίες του. Ακολούθησαν αναρίθμητες συναυλίες και πολλές «αιρετικές» σε σχέση με το πνεύμα της ορχήστρας ηχογραφήσεις. Τη δεκαετία του 2000 ο Αρνονκούρ διηύθυνε μάλιστα μια αμερικανική περιοδεία της ορχήστρας (2003) και δύο πρωτοχρονιάτικες συναυλίες.

Μια από τις τελευταίες του μεγάλες διακρίσεις, στην οποία έλαμπε από χαρά ήταν και η εναρκτήρια βραδιά του Carnegie Hall το 2010, όταν και διηύθυνε τη Φιλαρμονική της Βιέννης σε έργα Μπετόβεν.

Τόσο οι μουσικοί της Φιλαρμονικής της Βιέννης, όσο και αυτοί της Ορχήστρας Κοντσερτγκεμπάου του Αμστερνταμ, η οποία ήταν η πρώτη παραδοσιακή ορχήστρα με την οποία ο Αρνονκούρ ηχογράφησε με τη νέα προσέγγιση έργα του Μότσαρτ, εξέφρασαν την οδύνη τους για την απώλεια του σπουδαίου μουσικού, μαζί και με πλήθος άλλων μουσικών που είχαν την τύχη να συνεργαστούν μαζί του κατά τη διάρκεια της μεγάλης διαδρομής. Ο πρόεδρος της Αυστριακής Δημοκρατίας Heinz Fischer στο μήνυμά του εξήρε τη συνεπή στάση του ως μουσικού αναμορφωτή και την προσήλωσή του στη μελέτη των πηγών της μουσικής δημιουργίας!

Ολοι οι προαναφερθέντες υποσχέθηκαν να κάνουν τα πάντα για να διαφυλάξουν την κληρονομιά του μεγάλου μουσικού, στην οποία και εμείς ασφαλώς θα επανέλθουμε.

Αποδίδοντας πλήρως το ρόλο του ως πρωτοπόρου του «αυθεντικού» ήχου της «παλαιάς μουσικής» (Alte Musik) ο συμπατριώτης του πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων της Μουσικής της Βιέννης Thomas Angyan, χαρακτήρισε τον Αρνονκούρ ως τον «Αυθεντικό του αυθεντικού ήχου»! Στα πλαίσια ενός αφιερώματος που οργανώνεται τον επόμενο μήνα στο διάσημο Musikverein της Βιέννης θα παρουσιαστεί μεταξύ άλλων ένα έργο που ο ίδιος αγαπούσε και είχε βάλει τη σφραγίδα του με τη συμμετοχή μιας σειράς σπουδαίων καλλιτεχνών που ο ίδιος ανέδειξε: το Ρέκβιεμ του Μότσαρτ στη μνήμη του μεγάλου και αφοσιωμένου στην τέχνη μουσικού!