GR US

Ο ιστορικός Δρ. Απόστολος Δελής μιλά στον «Ε.Κ.» μετά την διάλεξή του στο πανεπιστήμιο Yale

Εθνικός Κήρυξ

Το λιμάνι της Οδησσού στα τέλη του 19ου - αρχές του 20ου αιώνα. Φωτογραφία από το αρχειακό υλικό του προγράμματος ERC STG 2016 SeaLiT που παραχωρήθηκε στον «Ε.Κ.»

Ο Δρ. Απόστολης Δελής βρέθηκε προ μερικών ημερών στο Yale, για μία σημαντική διάλεξη στο πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών του MacMillan Center με τίτλο «Seafaring Lives in Transition: Mediterranean Maritime History and the Challenge of Globalization, 1850s-1920s» και με την ευκαιρία παραχώρησε συνέντευξη στον «Εθνικό Κήρυκα».

«Η διάλεξη», μας είπε ο Δρ. Δελής, «αφορούσε την παρουσίαση των μέχρι τώρα εργασιών ενός ερευνητικού προγράμματος χρηματοδοτούμενου από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) με θέμα την μετάβαση από το ιστίο στον ατμό στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα και και τις συνέπειες του φαινομένου στη ναυτική εργασία, τις ναυτιλιακές επιχείρησεις και τις ναυτικές κοινότητες την περίοδο 1850-1920».

«Το πρόγραμμα έχει πενταετή διάρκεια και συμμετέχουν 30 άτομα, ερευνητές βαθμίδας, καθηγητές, μεταδιδάκτορες ερευνητές, υποψήφιοι διδάκτορες και βοηθοί έρευνας. Στο πρόγραμμα εκτός από το ΙΜΣ/ΙΤΕ συμμετέχουν τα πανεπιστήμια της Βαρκελώνης, Γένοβας, Αιξ-Μασσαλίας και το Κέντρο Πολιτισμικής Πληροφορικής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ», συμπλήρωσε και υπογράμμισε:

Εθνικός Κήρυξ

Ο Δρ. Απόστολος Δελής κατά την διάλεξή του στο Yale. Η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση του ίδιου στον «Ε.Κ.».

«Ευχαριστώ το Yale Hellenic Studies Program υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος που με κάλεσε και έγινε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στη διάλεξη σχετικά με τα ζητήματα της μετάβασης στον ατμό στο ναυτικό κόσμο της Μεσογείου σε μια κομβική περίοδο όπως αυτή της δεύτερης εκβιομηχάνισης και της παγκοσμιοποίησης που διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό τον σημερινό κόσμο».

Ο Δρ. Απόστολος Δελής γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Βόλο. Σπούδασε Αρχαία Ιστορία στα Πανεπιστήμια της Σιένα και της Μπολώνια και συνέχισε μεταπτυχιακά (ΜΑ in Maritime Archaeology and History) στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, (Αγγλία).

«Στη συνέχεια έκανα διατριβή στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, υπό την επίβλεψη της καθ. Τζελίνας Χαρλαύτη με θέμα: 'Ερμούπολη (Σύρος): το ναυπηγικό κέντρο της ιστιοφόρου ναυτιλίας, 1830-80'. Επεξεργασμένη μορφή της διατριβής αποτελεί και το βιβλίο μου που εκδόθηκε το 2015 από τον Brill με τίτλο Mediterranean Wooden Shipbuilding. Economy, Technology and Institutions in Syros in the Nineteenth Century», δήλωσε στον «Ε.Κ.» και πρόσθεσε:

«Μετά την ολοκλήρωση της διατριβής το 2010 εργάστηκα ως μεταδιδάκτορας ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Νίκαιας (Γαλλία). Από το 2012 εργάζομαι στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ρέθυμνο της Κρήτης».

Οσον αφορά στους στόχους του;

«Σκοπός μου είναι μέσα από το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα (ERC STG 2016 SeaLiT) να ενοποιηθεί (στον βαθμό που είναι εφικτό) ο ερευνητικός κόσμος της μεσογειακής ναυτιλιακής ιστορίας», είπε και διευκρίνισε:

Εθνικός Κήρυξ

Ο Δρ. Απόστολος Δελής κατά την διάλεξή του στο Yale. Η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση του ίδιου στον «Ε.Κ.».

«Ενας κόσμος που κατά τη γνώμη μου είναι κατακερματισμένος, γλωσσικά και μεθοδολογικά και τώρα με το πρόγραμμα αυτό είναι μεγάλη ευκαιρία να εργαστούμε σε ένα κοινό αλλά διευρυμένο θέμα με πολλές όψεις και υποθεματικές. Το γεγονός ότι η ζωή τα έφερε να έχω σπουδάσει και εργαστεί σε διάφορες χώρες της Μεσογείου, με κάνει να αισθάνομαι συχνά ιστορικός της Μεσογείου περισσότερο παρά αποκλειστικά της Ελλάδας».

«Το αρχειακό υλικό που έχουμε συλλέξει έως τώρα σε διάφορα αρχεία της Μεσογείου μας δίνει τη δυνατότητα να εξετάσουμε διαφορετικές όψεις της πραγματικότητας των ανθρώπων της θάλασσας την περίοδο αυτή», συνέχισε ο Δρ. Δελής, σημειώνοντας:

«Η ναυτική εκπαίδευση, οι μηχανισμοί του ναυτιλιακού επιχειρείν, η ναυτική εργασία με τις αμοιβές και τα παλαιά και νέα επαγγέλματα (μηχανικοί, θερμαστές, ασυρματιστές κλπ), η εξάπλωση των διαδρομών, οι εξελίξεις στη ναυτική τεχνολογία και άλλα θέματα εξετάζονται μέσα από τη συγκριτική μεσογειακή διάσταση».

Οσον αφορά αυτό που του έχει κάνει μεγαλύτερη εντύπωση όσον αφορά το παρελθόν και τη σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα:

«Η θάλασσα -είπε- καλύπτει τα τρία τέταρτα του πλανήτη και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών. Για παράδειγμα η περίοδος των ανακαλύψεων από τους ευρωπαίους τον 15ο αιώνα και έπειτα και η ενοποίηση του κόσμου, οικονομικά και πολιτισμικά τον 19ο αιώνα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εξέλιξη της γνώσης του ανθρώπου σε σχέση με τη θάλασσα, την αλματώδη πρόοδο της ναυτικής τεχνολογίας κλπ.».

Οσον αφορά δε στην αγάπη του για την ιστορία και τη θάλασσα, εξήγησε στον «Ε.Κ.», πώς τελικά κατέφερε να τα συνδυάσει:

«Οταν τελείωσα τις σπουδές μου στην Αρχαία Ιστορία στην Ιταλία, αναζήτουσα μεταπτυχιακά στην Αγγλία και τότε έπεσα τυχαία σε ένα έντυπο του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ που διαφήμιζε ένα μεταπτυχαικό με τίτλο Maritime Archaeology and History. Αυτό ήταν, έρωτας με την πρώτη ματιά. Δεν φανταζόμουν μέχρι τότε ότι οι δυο μεγάλες μου αγάπες, η ιστορία και η θάλασσα θα μπορούσαν να συνδυαστούν».

Εθνικός Κήρυξ

Ο Δρ. Απόστολος Δελής κατά την διάλεξή του στο Yale. Η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση του ίδιου στον «Ε.Κ.».

«Ποιος ο ρόλος των Ελλήνων στην παγκόσμια Ναυτιλία ανά τους αιώνες;» ρωτήσαμε τον Δρ. Δελή.

«Νομίζω ότι δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε το ζήτημα της σχέσης των Ελλήνων με τη ναυτιλία σε μια τέτοια διαχρονία», απάντησε και πρόσθεσε: «Για τη νεότερη και σύγχρονη περίοδο όμως που είναι επαρκώς μελετημένη μπορούμε να πούμε ότι οι Έλληνες πλοιοκτήτες από τα τέλη του 18ου αιώνα, ως οθωμανοί και ενετοί υπήκοοι, πριν την συγκρότηση του ελληνικού κράτους το 1830 και στη συνέχεια αποτέλεσαν αυτό που ονομάζεται στη ναυτιλία neutral carriers.

»Δηλαδή ανέπτυξαν το ναυτιλιακό επιχειρείν μέσα από τη μεταφορά φορτίων (κυρίως χύδην) για τρίτους. Άλλοι λαοί όπως οι Φινλανδοί και οι Νορβηγοί ακολούθησαν ανάλογη πορεία την ίδια περίπου περίοδο και έτσι ανέπτυξαν επίσης τη δική τους ναυτιλία. Υπάρχουν εντυπωσιακές ομοιότητες στην εξέλιξη των θεσμών και των μηχανισμών της ναυτιλίας των λαών αυτών με τους Έλληνες, παρά τη γεωγραφική τους απόσταση.

»Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι όπου υπάρχει θάλασσα δεν υπάρχει απαραίτητα ναυτιλία, εννοώντας ως ναυτιλία ικανό αριθμό ποντοπόρων πλοίων. Οι τόποι που ανέπτυξαν την ελληνική ναυτιλία είναι αρκετοί στο Αιγαίο και το Ιόνιο, άλλοι παρήκμασαν στην πορεία, άλλοι συνέχισαν κατά τη μετάβαση στον ατμό στα τέλη του 19ου αιώνα, όπως η Άνδρος, η Κάσος, η Χίος, οι Οινούσες, η Κεφαλονιά. Άλλοι τόποι πάλι παρά την εγγύτητα με τη θάλασσα δεν το κατάφεραν ποτέ γιατί ανέπτυξαν άλλες μορφές οικονομίας.

»Το εντυπωσιακό είναι ότι από τον 19ο αιώνα μέχρι τώρα, οι Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν ξεφύγει από τα όρια του τοπικού τους περιβάλλοντος και ζουν και δραστηριοποιούνται σε ένα πολύ διευρυμένο, παγκόσμιο γεωγραφικό πλαίσιο. Για παράδειγμα αν κάποιος θέλει να μελετήσει τη δύναμη της Οινουσιώτικης και Κασιώτικης ναυτιλίας δεν πρέπει να ξεγελαστεί από το γεγονός ότι οι Οινούσες ή η Κάσος είναι μικρά και χωρίς πόρους νησιά.

»Το κλειδί της επιτυχίας των πλοιοκτητών από τις Οινούσες και την Κάσο, όπως και των άλλων Ελλήνων, έγκειται στην (σταδιακή) ένταξή τους σε ένα παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο μέσα από την εγκατάσταση των πλοιοκτητών και συχνά την μετανάστευση των πληρωμάτων σε μεγάλα ναυτιλιακά κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού».