GR US

Αντιμετωπίζοντας τις παράπλευρες απώλειες του κορωνοϊού

Εθνικός Κήρυξ

Ο καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Δρ Λάμπρος Μιχάλης.

ΑΘΗΝΑ. Για τις παράπλευρες απώλειες του κορωνοϊού, αυτές που δεν φαίνονται με μια πρώτη ματιά και οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με μια ολιστική προσέγγιση και όχι αποσπασματικά, με δεδομένο ότι δεν αποτελούν κάτι το προσωρινό, μίλησε μεταξύ άλλων στον «Ε.Κ.» ο καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Δρ Λάμπρος Μιχάλης.

«Ο κορωνοϊός και γενικότερα τα λοιμώδη νοσήματα ήρθαν για να μείνουν, τουλάχιστον για το προσεχές ορατό διάστημα, και επομένως πρέπει να προετοιμαστούμε. Η προετοιμασία πρέπει να γίνει σε δύο επίπεδα: α) της πρόληψης, που βασικά θα στηριχθεί στα εμβόλια και στην αλλαγή του τρόπου ζωής (αλλαγές στον τρόπο δουλειάς - τηλεργασία, αλλαγές στον τρόπο διασκέδασης - μεγάλοι ευρύχωροι χώροι με αποστάσεις, τρόποι μαζικής μεταφοράς) και β) της θεραπείας που θα στηριχθεί σε αναδιοργάνωση του συστήματος Υγείας και σε νέα αντιικά φάρμακα», λέει ο καθηγητής.

Ως προς την οργάνωση του συστήματος Υγείας, ο Δρ Λάμπρος Μιχάλης τονίζει ότι αυτή είναι επιβεβλημένη όχι μόνο για τον κορωνοϊό, αλλά γιατί μόνο έτσι θα μπορεί να λειτουργεί συνολικά εύρυθμα το σύστημα παρέχοντας τις υπηρεσίες που πρέπει σε όλους τους ασθενείς.

«Εχει ήδη συσσωρευθεί η εμπειρία περίπου 18μηνών διαχείρισης μίας πρωτόγνωρης παγκόσμιας πανδημίας», τονίζει ο καθηγητής και συνεχίζει. «Τι λοιπόν μας λέγει η εμπειρία αυτή:

Α) Μολονότι η ανάλυση των αιτιών θανάτου είναι δύσκολη διαδικασία, δίνεται η εντύπωση ότι υπάρχει μία αύξηση των θανάτων, επιπλέον εκείνης που οφείλεται στον κορωνοϊό. Βεβαίως, στο θυμικό όλων μας ο κορωνοϊός έχει επισκιάσει τα πάντα. Και είναι φυσικό καθώς έχουμε να αντιμετωπίσουμε έναν καινούργιο, άγνωστο εν πολλοίς και επικίνδυνο για τον άνθρωπο αντίπαλο.

Β) Σε περιπτώσεις τέτοιας πανδημίας είναι λογικό να δίνεται προτεραιότητα όσον αφορά το έμψυχο υλικό (ιατροί – νοσηλευτές – παραϊατρικό προσωπικό) αλλά και το άψυχο υλικό (χώροι – μηχανήματα - πόροι) στην αντιμετώπισή της. Ομως οι υπόλοιπες ασθένειες από τις οποίες έπασχαν μέχρι τώρα οι άνθρωποι εξακολουθούν να υπάρχουν με την ίδια συχνότητα.

Γ) Ο συνδυασμός των δύο παραπάνω (νέα, μη αναμενόμενη από τα συστήματα Υγείας, ασθένεια με τη μορφή πανδημίας και αμείωτη συνύπαρξη των γνωστών ασθενειών) δημιουργεί προβλήματα στην διαχείριση της συνολικής υγείας του πληθυσμού αλλά και είναι πιθανόν να δημιουργήσει προβλήματα στο μέλλον, καθώς αρχίζει να διαφαίνεται έλλειμμα στην εκπαίδευση των νεαρών ιατρών και των φοιτητών Ιατρικής.

Με απλά λόγια. Υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ασθενών με χρόνια προβλήματα που η αντιμετώπισή του έχει ήδη καθυστερήσει και επομένως ο αριθμός των ασθενών με χρόνια προβλήματα που απαιτεί πλέον επείγουσα αντιμετώπιση έχει αυξηθεί. Υπάρχει πρόβλημα στην εκπαίδευση των ειδικευομένων ιατρών, που η εκπαίδευσή τους πρέπει να αναπληρωθεί και υπάρχει πρόβλημα κλινικής άσκησης των φοιτητών Ιατρικής καθώς αυτή κατά τους 18 τελευταίους μήνες έχει σταματήσει. Και όλα αυτά λαμβάνοντας υπόψη ότι τα λοιμώδη νοσήματα δεν θα είναι παροδικά αλλά θα μείνουν να μας απασχολούν τουλάχιστον στο προσεχές μέλλον με τρόπο που σύντομα θα αποτυπώνεται στα λόγια των μη ειδικών συνανθρώπων μας ως εξής: ‘Από τι φοβάσαι ότι μπορείς να αρρωστήσεις ή και να πεθάνεις; Λοιμώδη νοσήματα, καρδιά ή καρκίνο’. Ας μην ξεχνάμε ότι μέχρι πέρυσι η απάντηση ήταν ‘ΜΟΝΟ καρδιά ή καρκίνο’».

«Εθνικός Κήρυκας»: Αρα τι πρέπει να γίνει;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Καταρχήν πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η αντιμετώπιση της νέας αυτής ασθένειας / ασθενειών δεν πρέπει να γίνει εις βάρος των ανθρώπων που πάσχουν από τις μέχρι τώρα γνωστές ασθένειες. Αντίθετα, οι γνωστές ασθένειες πρέπει να συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται και η καινοτόμα πρόοδος όσον αφορά την αντιμετώπισή τους να συνεχισθεί. Στη συνέχεια πρέπει να μελετήσουμε τα χαρακτηριστικά των λοιμωδών νοσημάτων και να δούμε τι επιπλέον πρέπει να κάνουμε για την διαφύλαξη της υγείας μας. Το βασικό χαρακτηριστικό των λοιμωδών νοσημάτων είναι ότι μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αυτό είναι κάτι μοναδικό για τα νοσήματα αυτά. Με απλά λόγια, εάν κάποιος συνάνθρωπος νοσήσει από έμφραγμα του μυοκαρδίου, ο συνάνθρωπος του δεν κινδυνεύει να νοσήσει επειδή έτυχε να βρίσκεται κοντά του. Αντίθετα, εάν κάποιος πάσχει από κορωνοϊό, ο διπλανός του βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο μόνο και μόνο επειδή βρίσκεται κοντά του.

Ενα δεύτερο χαρακτηριστικό των ασθενειών αυτών είναι η διακύμανσή τους στο χρόνο και τον τόπο. Είναι σαφές ότι σε διάφορες χώρες και περιοχές τα νοσήματα αυτά θα έχουν εξάρσεις και υφέσεις, άλλοτε άλλης διάρκειας. Αυτό σημαίνει ότι εκτός από έναν αριθμό προσωπικού που πρέπει να υπάρχει για τις συνεχείς ανάγκες κάλυψης της νόσου είναι απαραίτητο να χρησιμοποιείται προσωπικό που κατά βάση ασχολείται με άλλες ασθένειες μετά από γρήγορη κατάλληλη εκπαίδευση.

Τέλος, είναι ζητούμενο τι είδους στελέχωση και εξοπλισμό απαιτεί η νοσηλεία και αποθεραπεία αυτών των ασθενών, έτσι ώστε να γίνεται με αποτελεσματικότητα για τους ίδιους και με ασφάλεια για το προσωπικό που αναλαμβάνει τη νοσηλεία τους.

Πέραν των όσων είπα παραπάνω, στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω δύο επισημάνσεις:

Α) Οι ασθενείς αυτοί δεν απαιτούν το χρόνο και την επαφή της διάγνωσης ούτε και την υψηλή τεχνολογία επεμβατικών πράξεων. Κυρίως έχουν ανάγκη στενής παρακολούθησης για την έγκαιρη διάγνωση επιπλοκών που χρειάζονται εντονότερη θεραπεία.

Β) Η τεχνολογία σήμερα μας δίνει δυνατότητες να γίνεται στενή παρακολούθηση των ασθενών από ασφαλή απόσταση, ενώ εξασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό τη στειρότητα και ασφάλεια γειτονικών χώρων. Αυτές είναι δυνατότητες χαμηλού σχετικά κόστους, που χρησιμοποιούνται με επιτυχία κατά τη νοσηλεία των ασθενών με Covid-19.

Ολα τα παραπάνω έχουν προβληματίσει διεθνείς οργανισμούς και ένας τουλάχιστον από αυτούς, η Ενωση Ευρωπαίων Ιατρών - UEMS, έχει οργανώσει μία ειδική επιτροπή για να μελετήσει τα θέματα και να προτείνει λύσεις.

«Ε.Κ.»: Επομένως, δεν φαίνεται να μπορούμε να ξεμπλέκουμε άμεσα και οριστικά από την υπόθεση του κορωνοϊού.

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Χωρίς να είμαι λοιμωξιολόγος, το «ξεμπλέκουμε» με την έννοια της επιστροφής στην κανονικότητα που γνωρίζαμε, δεν πιστεύω ότι θα γίνει άμεσα. Θα περάσει χρόνος και θα είναι μία νέα κανονικότητα που κανείς δεν μπορεί να σκιαγραφήσει με λεπτομέρειες. Η ζωή μας όμως θα συνεχισθεί και πρέπει να μάθουμε να την απολαμβάνουμε.

«Ε.Κ.»: Αν είχατε τη δύναμη, τι μέτρα θα λαμβάνατε για την αντιμετώπιση της πανδημίας;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Δεν είμαι ο πιο κατάλληλος άνθρωπος να μιλήσω για τα μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση πανδημιών. Τα ειδικά μέτρα αλλάζουν και πρέπει να αλλάζουν συνεχώς γιατί έχουμε να κάνουμε με μια μεταβαλλόμενη κατάσταση. Σε γενικές γραμμές, αυτού του είδους οι καταστάσεις όμως αντιμετωπίζονται με πολύ καλή καταγραφή των κρουσμάτων, με εντατικοποίηση των εμβολιασμών και κατά τη γνώμη μου με τη δημιουργία μικρών νοσοκομείων που θα δέχονται αποκλειστικά τέτοια περιστατικά, ώστε να μην εξαπλωθεί ο ιός στο σύστημα Υγείας. Αυτό βέβαια δεν έγινε σε καμία χώρα, με την εξαίρεση ίσως της Κίνας. Ομως, κατά την γνώμη μου, αυτός θα έπρεπε να ήταν ο τρόπος νοσοκομειακής αντιμετώπισης της πανδημίας. Επίσης, η έρευνα και η επιστήμη πρέπει με ταχείς και έντονους ρυθμούς να προσπαθούν για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε, και εμείς να αντιληφθούμε ότι η μόνη λύση είναι η «φυγή προς τα εμπρός».

«Ε.Κ.»: Μήπως όμως το κόστος χρήσης ειδικών νοσοκομείων ήταν πολύ μεγάλο;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μεγαλύτερο κόστος όταν χρησιμοποιηθούν μικρά νοσοκομεία ως ειδικά νοσοκομεία για ασθενείς με Covid. Ολα τα μεγάλα νοσοκομεία που υποδέχθηκαν εκτός των άλλων ασθενών και ασθενείς με Covid-19, υποχρεώθηκαν να κάνουν έργα υποδομής. Τα έργα αυτά μπορούσαν να γίνουν σε μικρότερα νοσοκομεία με το ίδιο κόστος. Σε κάθε περίπτωση πιστεύω δύο πράγματα:

Α) Η διασπορά ασθενών με Covid-19 σε όλα τα νοσοκομεία αυξάνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης των νοσηλευομένων από άλλες ασθένειες που δεν πάσχουν από Covid-19.

Β) Η χρησιμοποίηση μεγάλων νοσοκομείων που προσφέρουν τριτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας σαν νοσοκομεία Covid-19, κάνει αδύνατη την προσφορά τέτοιων υπηρεσιών, καθώς τριτοβάθμιες υπηρεσίες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν σε μικρότερα νοσοκομεία. Πιστεύω ότι η δημιουργία μικρών νοσοκομείων που θα δέχονται αποκλειστικά τέτοια περιστατικά είναι η σωστή λύση, για την οποία ποτέ δεν είναι αργά. Στο μέλλον, αυτό πρέπει να το επανεξετάσουμε.

«Ε.Κ.»: Για τις αναστολές που έχει ο κόσμος για τα εμβόλια τι έχετε να πείτε; Να είναι υποχρεωτικός ο εμβολιασμός;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Εγώ δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι πρέπει να υποχρεώνονται να κάνουν κάτι, πρέπει να πείθονται να κάνουν κάτι. Δεν πιστεύω ότι τα υποχρεωτικά μέτρα έχουν βοηθήσει ιστορικά, όχι μόνο στον εμβολιασμό αλλά γενικά. Μια κοινωνία η οποία υποχρεούται να κάνει κάτι, δεν νομίζω ότι το κάνει με επιτυχία.

«Ε.Κ.»: Ενας όμως επί παραδείγματι που είναι νοσηλευτής και αρνείται να εμβολιαστεί, τότε τι γίνεται;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Ο ιατρός ή νοσηλευτής που αρνείται να εμβολιασθεί πρέπει να υποχρεώνεται σε περισσότερους προληπτικούς ελέγχους. Η εμπειρία μου πάντως λέει ότι ο αριθμός των εργαζομένων στο σύστημα Υγείας που αρνείται να εμβολιασθεί συνεχώς μειώνεται.

«Ε.Κ.»: Πώς σχολιάζετε τα υψηλά ποσοστά ανεμβολίαστων γιατρών;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Εγώ δεν γνωρίζω τα ποσοστά των ανεμβολίαστων γιατρών να είναι πράγματι υψηλά. Τελευταία άκουσα από κυβερνητικά χείλη ότι το 80% των ιατρών είναι εμβολιασμένοι. Πιθανώς το ποσοστό των εμβολιασθένων νοσηλευτών να είναι μικρότερο. Σε κάθε περίπτωση, όταν κυκλοφορήσει ένα νέο φάρμακο είναι λογικό οι άνθρωποι να έχουν αναστολές, διότι το κάθε φάρμακο έχει και παρενέργειες. Είναι προφανές ότι οι άνθρωποι θέλουν εχέγγυα ασφάλειας για να υποστούν αυτή τη διαδικασία. Οσο αυξάνονται αυτά τα εχέγγυα και εμπεδώνεται η εμπιστοσύνη στο εμβόλιο, τόσο πιο πολύ οι άνθρωποι εμβολιάζονται, των υγειονομικών συμπεριλαμβανομένων.

«Ε.Κ.»: Αυτό που λέγεται για τις πατέντες (να απελευθερωθούν) είναι εφικτό να γίνει ή απλά λέγεται για εντυπωσιασμό και σκοπιμότητες;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Αυτό είναι ένα μεγάλο ζήτημα και δεν αφορά μόνο τα εμβόλια, αλλά αφορά την τεχνολογία και την εξέλιξή της όσον αφορά την υγεία.

«Ε.Κ.»: Αν για παράδειγμα πάμε στην Νιγηρία και πούμε στους Νιγηριανούς «πάρτε την πατέντα» μπορούν να φτιάξουν φάρμακο οι Νιγηριανοί ή π.χ. oι Κενυάτες;

Δρ Λάμπρος Μιχάλης: Σίγουρα μπορούν οι Ινδοί, οι οποίοι έτσι και αλλιώς τα φτιάχνουν, γιατί στην Ινδία βρίσκονται πολλά εργοστάσια φαρμακοβιομηχανιών. Το ζήτημα εδώ, όπως είπα, είναι ευρύτερο και έχει να κάνει με το γεγονός ότι η τεχνολογία στην Υγεία βασίζεται στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Ολα τα φαρμακευτικά προϊόντα και οι ιατρικές συσκευές είναι δημιουργήματα ιδιωτικών εταιρειών. Και το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί προϊόντα που έχουν τόσο ζωτική σημασία για την υγεία του ανθρώπινου είδους να αφήνονται αποκλειστικά σε ιδιωτικές εταιρείες που η ύπαρξή τους βασίζεται στην κερδοφορία. Αυτό που πρότεινε ο Αμερικανός Πρόεδρος είναι ευρύτερο από το «παίρνουμε την πατέντα». Η ιδέα λοιπόν είναι να φτιαχτεί ένας κρατικός οργανισμός για τα προϊόντα εξαιρετικής σημασίας για την υγεία, που να είναι αντίστοιχος με τον οργανισμό που υπάρχει στην αμυντική βιομηχανία. Να θεωρείται δηλαδή, ότι η υπόθεση της τεχνολογίας στην Ιατρική έχει ανάλογη σημασία με αυτή που έχει η τεχνολογία για την Αμυνα. Βέβαια, η αμυντική τεχνολογία στην Αμερική δεν φτιάχνεται από κρατικές βιομηχανίες αλλά από ιδιωτικές εταιρείες. Το κράτος όμως λειτουργεί συντονιστικά, επιδοτεί και δίνει προτεραιότητες - ελέγχοντας με αυτό τον τρόπο σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη και τη διαθεσιμότητα των προϊόντων. Κάτι ανάλογο πιστεύω ότι πρέπει να γίνει και με την Υγεία, έτσι ώστε καινοτόμα προϊόντα να γίνουν προσβάσιμα σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού της Γης.