GR US

Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, Ναυτική Παράδοση και Πολιτισμική Κληρονομιά

Εθνικός Κήρυξ

Στη δυτική είσοδο του λιμανιού των Χανίων βρίσκεται το Φρούριο Φιρκά, που το κατασκεύασαν οι Ενετοί (1204-1669) για να εγκαταστήσουν την τοπική τους φρουρά ώστε να αποτελέσει μέρος της οχύρωσης του λιμανιού. Η ονομασία προέρχεται από την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας του νησιού (1669-1898), καθώς στα οθωμανικά «Φιρκά» σημαίνει Στρατώνας. Εδώ την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου του 1913 γράφθηκε ένα ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο της Νεότερης Ιστορίας της Κρήτης και γενικότερα της Ελλάδας, καθώς με κάθε επισημότητα η Ελληνική Σημαία υψώθηκε στον ουρανό των Χανίων, επισφραγίζοντας με αυτό τον τρόπο την Ενωση της Κρήτης με τη μητέρα Ελλάδα.

Στην είσοδο του Φρουρίου αυτού βρίσκεται το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, το οποίο ιδρύθηκε το 1973 με απώτερο σκοπό τη διαφύλαξη και προβολή της Ναυτικής Παράδοσης και της Ιστορίας του τόπου μας. Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια προβολής του Μουσείου μας και της πόλης των Χανίων γενικότερα με κάθε δυνατό τρόπο σε Ελλάδα και εξωτερικό. Το Μουσείο μας προικοδοτήθηκε από το Πολεμικό Ναυτικό και λειτουργεί με την αμέριστη συμπαράσταση της Περιφέρειας Κρήτης - Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, του Δήμου Χανίων και του Πολεμικού Ναυτικού. Από το 2011 το Μουσείο είναι επίσημα μέλος του Παγκόσμιου Συμβουλίου Μουσείων (ICOM).

Εθνικός Κήρυξ

Μια περιήγηση στους χώρους του Μουσείου

Στην είσοδο του Μουσείου δεσπόζουν το άγαλμα του θεού προστάτη της θάλασσας Ποσειδώνα και μια εικόνα του φύλακα των ναυτικών Αγίου Νικολάου υπενθυμίζοντας τη μακραίωνη σχέση των Ελλήνων με τη θάλασσα και τα σύμβολα ολοκληρώνονται με μια συλλογή από αμφορείς. Από την αίθουσα του θαλάσσιου κόσμου ξεκινά το ξετύλιγμα του νήματος της ναυτικής μας παράδοσης στον ιστορικό χρόνο. Πρώτη στάση η αρχαιότητα με το ομοίωμα πλοίου της Μινωικής περιόδου, η Αθηναϊκή Τριήρης, το πλοίο της Κυρήνειας, η ναυτική πορεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αναπαραστάσεις σημαντικών ναυμαχιών, όπως αυτή της Σαλαμίνας, της Μυκάλης και της Ναυπάκτου. Στα Βυζαντινά χρόνια, στη συνέχεια, δεσπόζει ο Δρόμωνας με το ιδιαίτερο όπλο, που είχαν εφεύρει οι Βυζαντινοί, το «υγρόν πυρ», το Κουμβάριον ή Κουμπαρέα, το σημαντικό σκάφος «Yassi Ada», καθώς και πίνακες μερικών από τους σημαντικότερους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες, όπως ο Ιουστινιανός και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, αλλά και ο Νικηφόρος Φωκάς, που επανέφερε στη βυζαντινή κυριαρχία την Κρήτη, έπειτα από την αραβική παρένθεση (824-961). Επειτα, ακολουθεί ο Αγώνας της Ανεξαρτησίας του 1821, όπου τα εμπορικά πλοία μετατράπηκαν σε πολεμικά και χρησιμοποιήθηκαν τα «πυρπολικά» για την αντιμετώπιση των Οθωμανικών πλοίων. Ενα από τα σημαντικότερα γεγονότα είναι η περίφημη έξοδος του «Αρη» στο Ναβαρίνο, που προκάλεσε τη βύθιση δύο οθωμανικών πλοίων. Οι αγώνες συνεχίζονται με το ατμόπλοιο «Κρήτη» το οποίο συνέδραμε τα δέοντα στην Επανάσταση των Κρητών του 1866.

Εθνικός Κήρυξ

Η συνέχεια δίδεται στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918). Ιδιαιτέρως σημαντικές ήταν οι επιτυχίες του περίφημου καταδρομικού θωρηκτού Γ. Αβέρωφ και του Ελληνικού Στόλου με τις νικηφόρες ναυμαχίες της Ελλης και της Λήμνου, όπως φαίνεται και από τις αναπαραστάσεις στον χώρο, να αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για την Ελληνική Κυριαρχία στο Αιγαίο Πέλαγος καθορίζοντας το αποτέλεσμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και την αλλαγή του ρου της Παγκόσμιας Ιστορίας. Ιδιαίτερη μνεία οφείλεται να γίνει στη συλλογή με προσωπικά αντικείμενα του Αρχηγού Στόλου της περιόδου, Ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, στο Υποβρύχιο «Δελφίν» όντας το πρώτο, που έλαβε μέρος σε πολεμική αποστολή, στη συλλογή με τα Λαχεία του Εθνικού Στόλου 1904-1941 και στη συλλογή όπλων (Οθωμανικά λάφυρα) του Ιωσήφ Εμμ. Αναγνωστάκη, ο οποίος διακρίθηκε με ομάδα Σφακιανών Αγωνιστών και τον Γεώργιο Τσόντο Βάρδα στον Αγώνα στην Β. Ηπειρο. Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων πολλές περιοχές προσαρτούνται στην Ελλάδα μεταξύ των οποίων η Κρήτη την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου του 1913. Πέρα από το πλήθος κόσμου στην τελετή παρευρέθηκε σύσσωμη η πολιτική ηγεσία της χώρας, με τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο Α' αλλά και τον Χανιώτη Πρωθυπουργό της χώρας Ελευθέριο Βενιζέλο. Παρόντες και οι γηραιοί αγωνιστές των Κρητικών Επαναστάσεων Αναγνώστης Μάντακας και Χατζημιχάλης Γιάνναρης. Αξιας αναφοράς είναι η αίθουσα του Μουσείου μας, που είναι αφιερωμένη στην Ενετοκρατία (1204-1669). Στον χώρο δεσπόζει η μακέτα της Ενετικής πόλης των Χανίων, που απεικονίζονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα κτίρια, οι οχυρώσεις των Ενετών και Νεώρια μέχρι το 1645 (χρονιά που οι Οθωμανοί κατέκτησαν τα Χανιά) συνδέοντας με τον καλύτερο τρόπο το παρελθόν με το παρόν. Η συλλογή ολοκληρώνεται με έγγραφα σημαντικής ιστορικής αξίας της συγκεκριμένης περιόδου.

Η Ναυτική Ιστορία και Παράδοση συνεχίζεται στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο με μοντέλα σημαντικών Ιστορικών πλοίων. Από το θρυλικό Αντιτορπιλικό Αδρίας, «το πλοίο του Ναυάρχου Ι. Τούμπα, που αρνήθηκε να πεθάνει», όπως πολλοί έχουν γράψει, στο Καταδρομικό Μιζούρι (USS Missouri BB-63) στο κατάστρωμα του οποίου υπεγράφη η Ιαπωνική Συνθηκολόγηση, με την οποία τελείωσε, ουσιαστικά ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος κ.α. Αναπόσπαστα κομμάτια της συλλογής η προσομοίωση της Γέφυρας Αντιτορπιλικού Πολεμικού Πλοίου και η συμβολή του Ελληνικού Εμπορικού Ναυτικού στον πόλεμο από την πρώτη κιόλας μέρα του πολέμου το 1939, με πολύ μεγάλο τίμημα καθώς το ποσοστό των απωλειών έφτασε το 77%. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το SS Andrew Briscoe, εμπορικό πλοίο τύπου Liberty, που μετετράπη σε πολεμικό για τις ανάγκες του πολέμου. Σημαντικότατο κεφάλαιο για την αναγέννηση της Ελληνικής Εμπορικής Ναυτιλίας στη μεταπολεμική περίοδο αποτελούν τα εμπορικά πλοία Liberty, που δόθηκαν με ευνοϊκές συνθήκες στους Ελληνες εφοπλιστές από τις ΗΠΑ. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ολοκληρώνεται θεματικά με την έκθεση για τη Μάχη της Κρήτης, αποτελούμενη από προσωπικά αντικείμενα τόσο των συμμάχων (Ελλήνων, Βρετανών, Νεοζηλανδών και Αυστραλών) όσο και των αντιπάλων (Γερμανών) αλλά και πλούσιο φωτογραφικό υλικό από τα τεκταινόμενα εκείνων των ημερών. Τον Μάιο του 1941 οι Γερμανοί αποφασίζουν να προβούν δια θαλάσσης στην κατάκτηση της Κρήτη. Τα πλοία όμως των συμμάχων περιφρουρούσαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το νησί, όπως φαίνεται χαρακτηριστικά σε πίνακα στον χώρο της έκθεσης στο Μουσείο μας, με αρκετές συγκρούσεις να λαμβάνουν χώρα, που είχαν ως αποτέλεσμα τη βύθιση πολλών συμμαχικών πλοίων. Δεδομένης της συγκεκριμένης κατάστασης ο Χίτλερ αναγκάστηκε να ενεργοποιήσει την Επιχείρηση «Ερμής» στέλνοντας τα αεροσκάφη του από την Καλαμάτα ώστε να καταλάβει διά αέρος το νησί, στο οποίο δεν υπήρχαν στρατιώτες, καθώς ήταν ήδη στο μέτωπο. Οι αλεξιπτωτιστές έπεσαν στην περιοχή του Μάλεμε Χανίων και έπειτα ακολούθησε η άνιση μάχη που είχε ως αποτέλεσμα τη Γερμανική Κατάληψη.

Εθνικός Κήρυξ

Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, Ναυτική Παράδοση και Πολιτισμική Κληρονομιά

Οι συλλογές του Μουσείου μας ολοκληρώνονται με μοντέλα ιστορικών πλοίων νεότερης γενιάς, που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού, καθώς και με άλλα αξιόλογα αντικείμενα, όπως ναυτιλιακά όργανα κ.α. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα μοντέλα πλοίων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, της Μεταπολεμικής περιόδου και του Εμπορικού Ναυτικού είναι κατασκευασμένα στο εργαστήριο του Μουσείου μας με πρωτογενή υλικά σε μεγάλη κλίμακα από ομάδα εθελοντών. Αυτή η πρωτόγνωρη και ιδιαίτερη διαδικασία βρίσκει αξιοσημείωτη ανταπόκριση, καθώς πληθώρα επισκεπτών εισέρχονται στον χώρο του Μουσείου και για αυτόν τον λόγο. Οι συλλογές του Ναυτικού Μουσείου Κρήτης διευρύνονται και στον χώρο του φιλοτελισμού με σειρές γραμματοσήμων σχετικές με τη Ναυσιπλοΐα, τον Βυθό της Θάλασσας και τον Χριστιανισμό. Μέρος των συλλογών επιλέχθηκαν και οργανώθηκαν σε εκθέσεις, που είχε ως αποτέλεσμα την προβολή του Μουσείου μας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Εξωτερικό.

Νεώριο Μόρο - Μόνιμη Εκθεση Αρχαίας και Παραδοσιακής Ναυπηγικής

Εθνικός Κήρυξ

Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, Ναυτική Παράδοση και Πολιτισμική Κληρονομιά

Η Κρήτη από την αρχαιότητα κιόλας αποτελούσε το μήλον της Εριδος λόγω της γεωφυσικής της θέσης αποτελώντας το εμπορικό σταυροδρόμι τριών ηπείρων (Ευρώπη, Ασία, Αφρική). Οι Ενετοί (1204-1645) για να διατηρήσουν τη ναυτική τους δύναμη στη Μεσόγειο ξεκίνησαν την κατασκευή στο λιμάνι των Χανίων 17 Νεωρίων (arsenali), από τα οποία σήμερα σώζονται τα 7, ώστε να επισκευάζουν και να προστατεύουν τις γαλέρες τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Στην ανατολική πλευρά του λιμανιού ύστερα από πρόβλεψη του Βενετού προβλεπτή Benedetto Moro ήθελαν να κατασκευάσουν ακόμα 5 Νεώρια πάνω στον ισοπεδωμένο βράχο του «Λαγονησιού». Είχαν προλάβει να ολοκληρωθούν τα δύο (αυτά που σώζονται και σήμερα) και ένα έμεινε ημιτελές, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την πόλη των Χανίων το 1645. Τα υπόλοιπα τρία είχαν φτάσει μέχρι το σημείο περίπου, που αρχίζει ο Θόλος. Λίγο πριν την πολιορκία ή ίσως μετά την κατάληψη και την επισκευή των οχυρώσεων, τα δύο βορειότερα μπαζώθηκαν, για να ενισχυθεί περισσότερο το εκεί τείχος (Revellino Michiel) και πάνω τους κτίστηκε μια πυριτιδαποθήκη. Το μεσαίο έμεινε ασκεπές για αρκετά χρόνια όπως δείχνει και ένας γαλλικός χάρτης των αρχών του 18ου αιώνα. Αργότερα στεγάστηκε με κεραμοσκεπή. Τα ανοίγματα προς τη θάλασσα κλείστηκαν και τα νεώρια μεταβλήθηκαν σε αποθήκες. Η πρόσβαση προς τον λιμενοβραχίονα γινόταν με ένα κεκλιμένο επίπεδο (ράμπα) μέχρι το επάνω επίπεδο της οχύρωσης. Τα Νεώρια του Moro διαφέρουν από τα υπόλοιπα του κύριου συγκροτήματος διότι η πίσω τους πλευρά είναι προσκείμενη στο τείχος και εκτός από την κύρια είσοδο υπάρχει ένα μεγάλο ημικυκλικό παράθυρο στον ανατολικό τοίχο του καθενός.

Το πρώτο Νεώριο έχει παραχωρηθεί από το υπουργείο Πολιτισμού στο Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, ώστε στεγαστεί η Μόνιμη Εκθεση Αρχαίας και Παραδοσιακής Ναυπηγικής. Κύριο έκθεμα αποτελεί το ομοίωμα πλοίου Μινωικής Περιόδου, η κατασκευή του οποίου πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2000-2004. Η συλλογή συμπληρώνεται με μοντέλα παραδοσιακών σκαφών εργαλεία, διάφορα ναυτικά υλικά και είδη. Αναπόσπαστο κομμάτι αποτελεί και η έκθεση με φαρικό υλικό της πατρίδας μας.

Αντιπροσωπευτικό ομοίωμα πλοίου Μινωικής περιόδου

Εθνικός Κήρυξ

Με απόφαση του τότε Δ/Σ Ναυτικού Μουσείου Κρήτης ξεκίνησε η ανακατασκευή του αντιγράφου πλοίου Μινωικής Περιόδου, το οποίο εντάσσεται σε ένα ολοκληρωμένο ερευνητικό πρόγραμμα Πειραματικής Ναυτικής Αρχαιολογίας, διάρκειας 4 ετών (2001-2004). Υλοποιήθηκε σύμφωνα με όλους τους κανόνες της επιστημονικής δεοντολογίας και με τη χρήση αυθεντικών υλικών, εργαλείων και διαδικασιών της εποχής, που αφορά. Βασικοί συντελεστές ήταν το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, που ήταν ο εμπνευστής και χρηματοδότης οργανισμός και το Ινστιτούτο Ερευνας της Αρχαίας Ναυπηγικής και Τεχνολογίας «ΝΑΥΔΟΜΟΣ» που είχε τη συνολική ευθύνη Ερευνας, Ναυπήγησης και Διεύθυνσης του Προγράμματος. Λόγω έλλειψης πρωτογενών αρχαιολογικών ευρημάτων (υπολειμμάτων ναυαγίου ενός τέτοιου πλοίου), η έρευνα βασίστηκε σε μια καινοτόμο τεχνοκρατική διαδικασία «Εμπειρογνωμονικής Προσέγγισης» (η οποία έπεται της αρχαιολογικής έρευνας). Η μέθοδος αυτή, με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και των κανόνων των σύγχρονων φυσικών επιστημών, ερμηνεύει τις δευτερογενείς κυρίως πηγές, σε συνδυασμό με τις βασικές αρχές λειτουργίας του κόσμου μας. Η ναυπηγική εκδοχή που προέκυψε από την έρευνα, απέδωσε ένα πλοίο κωπήλατο, με βοηθητική απλή ιστιοφορία, χτισμένο από διχοτομημένους κορμούς κυπαρισσιού, ραμμένους μεταξύ τους με σχοινιά. Η εσωτερική χωροταξία του πλοίου, σε συνδυασμό με την εργονομία και την ανθρωπομετρία του πληρώματός του, έδωσαν ένα υδροδυναμικό, δακρυόσχημο σκαρί, μήκους 17μ. και πλάτους 4μ. περίπου, με εμφανείς «ναυτικές αρετές» για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του Αιγαίου, όπου το πρωτότυπό του ταξίδευε.

Στόχος ήταν η ανακατασκευή μιας ρεαλιστικής-τεκμηριωμένης εκδοχής, ενός πλεύσιμου κωπήλατου προϊστορικού πλοίου με σκοπό να αποδειχθεί ότι το σκαρί, που προέκυψε ήταν ορθώς κατασκευασμένο και ικανό για πλεύση αλλά και να αναδεικνύεται η ναυτοσύνη των προγόνων μας. Το πλοίο ταξίδεψε από το Ενετικό Λιμάνι των Χανίων προς τον Πειραιά με ενδιάμεσες στάσεις (Κύθηρα, Μονεμβασιά, Σπέτσες, Υδρα κ.α.) και συμμετείχε στις πανηγυρικές εκδηλώσεις για την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Βασικός σκοπός του εγχειρήματος ήταν η απόδειξη της θαλασσοκρατίας των Μινωιτών (1700-1500 π.Χ.).

Εθνικός Κήρυξ

Τα τελευταία χρόνια από όλους εμάς στο Ναυτικό Μουσείο Κρήτης καταβάλλεται κάθε προσπάθεια για την οποιαδήποτε δυνατή προβολή του Μουσείου μας σε ολόκληρο τον Κόσμο. Πραγματοποιούνται διάφορες ξεναγήσεις στους χώρους του Μουσείου μας, ημερίδες, εκδηλώσεις και εκθέσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό με απώτερο στόχο την προβολή του Μουσείου μας και τη διάδοση της Ναυτικής Παράδοσης, της Ιστορίας και της Πολιτισμικής Κληρονομιάς του τόπου μας. Το Διοικητικό Συμβούλιο, το προσωπικό και όλοι οι φίλοι του Μουσείου μας, που βοηθούν για την αδιάκοπη λειτουργία τόσο του κυρίου χώρου όσο και του Νεωρίου του Moro (λειτουργία μόνο κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου) περιμένουν να υποδεχθούν επισκέπτες από κάθε μέρος του κόσμου. Η επισκεψιμότητα είναι το μοναδικό και το πιο σημαντικό μας όπλο, καθώς η είσοδος των επισκεπτών αποτελεί ένα δείγμα επιβράβευσης του έργου μας, ένα κίνητρο για τη συνεχή πρόοδο και εξέλιξή μας και τέλος το οικονομικό δεδομένο για τη συνέχιση της λειτουργίας του Μουσείου μας.