x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Επιπλοκές

13 Απριλίου 2024
Δρ Σταύρος Οικονομίδης, Adjunct Professor of Greek Archaeology, Arcadia University, Glenside, USA

Δύσκολο να ξεριζώσεις βαθιά ριζωμένες δοξασίες από τα πλήθη που έχουν, για πολλούς λόγους, καλλιεργήσει μέσα τους λανθασμένες ιδέες και εντυπώσεις. Τέτοιες ιδέες και εντυπώσεις μπορεί να είναι πολλών ειδών και τύπων και συνήθως είναι προϊόντα αβίαστης αφομοίωσης από πολλά και διάφορα κέντρα αθρόας πληροφόρησης. Συνήθως η παρα-πληροφόρηση, η έλλειψη ενδιαφέροντος ή ικανότητας για προσηλωμένη έρευνα και τεκμηρίωση της πληροφορίας, η βιαστική πρόσληψη της πληροφόρησης η οποία δεν συνιστά πάντοτε γνώση και το μίασμα της σημερινής αυτόματης προσέγγισης ευθύνονται για τη δημιουργία δοξασιών, χωρίς να αναφέρω τη χειραγώγηση της πληροφορίας. Από τέτοια συστατικά έχουν δομηθεί οι σύγχρονες δοξασίες που αφορούν στον Κλασικό Ελληνικό Πολιτισμό, από την περίοδο της γένεσής του έως τους αιώνες της παρακμής του. Η μερική, ανεπαρκής και βαρετή σχολική διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και παντού, οδηγεί διαχρονικά τους μαθητές να την απεχθάνονται, να την παρανοούν και φυσικά να την ξεχνούν μετά το τέλος του σχολείου. Οι κακοί καθηγητές (όσοι) με την απωθητική διδασκαλία τους, συμπληρώνουν το μεγάλο δράμα της κατανόησης της ουσίας της Ιστορίας. Όσοι και όσες πάνε στο Πανεπιστήμιο ίσως να έχουν την τύχη να επαναπροσεγγίσουν την Ιστορία, Ελληνική και άλλες, και να μάθουν επιτέλους πόσες συναρπαστικές πτυχές κρύβει, τι σπουδαία επιστήμη είναι και σε τι εγκεφαλική ευλυγισία μπορεί να οδηγήσει, εξασκώντας την κριτική σκέψη και προσφέροντας ατελείωτα μαθήματα εξιχνίασης της ανθρώπινης συμπεριφοράς μέσα στους αιώνες και στις χιλιετίες.

Οι λαϊκές δοξασίες, εκείνες που σχηματίζονται από την ημιμάθεια και την παθητική αποδοχή φανατικών θέσεων, εδραιώνονται με τον χρόνο και μολύνουν την Ιστορία με αποκαλύψεις μιας αλήθειας και με απόκρυψη των πολλών άλλων αληθειών που συνθέτουν την Ιστορία και τις Ιστορίες διότι αυτές είναι πολλές και ποτέ μία.

Το πώς εδραιώθηκαν κάποιες εντυπώσεις για τον Κλασικό Ελληνικό Πολιτισμό στη σύγχρονη Ελλάδα μπορεί άνετα να προσδιοριστεί: εύκολη και γρήγορη δημοσίευση και προβολή στερεότυπων για την Αρχαία Ελλάδα, εύκολη και ταχύτατη διάδοση των στερεότυπων στις πλατιές μάζες, μετάδοση μυθοπλασιών στους πολλούς που δεν ενδιαφέρονται να φτάσουν στο βάθος της γνώσης, καλπάζουσα μείωση της κριτικής σκέψης, τσιτάτα χιλιοειπωμένα από την εποχή του Κοραή, κυρίως από πολιτικούς και δασκάλους πολύ παλαιάς κοπής, σύγχυση μεταξύ γνώσης της πραγματικότητας και ενός κακώς νοούμενου πατριωτισμού, αναχρονισμός ιδεών, ιστορικών συνθηκών και γνωσιακών αντιλήψεων.

Ετσι, επικρατεί, ότι η Αρχαία Ελλάδα είναι μία, είναι αδιάσπαστη, μονοπολιτισμική, «ανόθευτη», συμπορευόμενη με ψευδοπατριωτικές παραδόσεις καμωμένες σε «εργαστήρια καθόλου ελεύθερης σκέψεως». Η Αρχαία Ελλάδα είναι αυστηρά μόνο Κάλλος, Κλέος, Εθνική Υπερηφάνεια, αδιάσπαστη συνέχεια 3 χιλιετιών Ελληνισμού, ότι είναι κρατική υπόθεση, ότι είναι νοσταλγία από κάτι που κανείς μετά από 2000 χρόνια δεν είναι δυνατόν να έχει ζήσει. Αρχαία Ελλάδα είναι κατευθείαν πεντιγκρί, είναι «παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη» (ούτε καν δισέγγονα…), είναι η βάση και το θεμέλιο, ο μέγας φράχτης που εξιλεώνει τον σύγχρονο Ελληνα από την επαφή του με κάθε του σημερινό γείτονα αλλά και από κάθε Βυζαντινό (ή άλλο) πρόγονό του και είναι και πολλά άλλα.

Η αβίαστη και αυτόματη κατάποση όλων των παραδοξοτήτων και ανοησιών, καθώς και η χρήση τους από διάφορα κέντρα και παράκεντρα προς διαμόρφωση εικόνων που δεν συνάδουν με την ιστορική ή άλλη πραγματικότητα, χαλκεύει και παραμορφώνει έναν πολιτισμό αξεπέραστο από μόνο του, ο οποίος δεν έχει ανάγκη καμία από φανταστικές, ψευδοηρωικές, ψευδοπατριωτικές και ψευδοϊστορικές σάλτσες, προκειμένου να λέγεται σπουδαίος. Σύμπτωμα αυτής της πλάνης είναι η εντελώς κατακρεουργημένη Ελληνική Γλώσσα, από άποψη σύνταξης, γραμματικής, ορθογραφίας, εννοιολογίας, συμβολιστικής.

Αφύσικο και παράλογο φαινόμενο η άγνοια του Ελληνικού Πολιτισμού μέσα στην ίδια τη σημερινή Ελλάδα, όχι η επιλεκτική ή η περιορισμένη μέσα σε ενάμιση αιώνα επιτευγμάτων της Αθήνας του Περικλή αλλά του διαχρονικού και καταιγιστικού, εκείνου του Πολιτισμού που κράτησε και στάθηκε επί χιλιετίες, του περιβεβλημένου διάφορα ενδύματα, αναλόγως της εκάστοτε διαφορετικής ιστορικής εποχής και ιστορικότητας. Μέσα σε αυτή την πλημμύρα ανοησίας, κακοήθους διδασκαλίας και αποκρουστικής μετάδοσης κλισέ πολλών δεκαετιών παλαιών, έρχεται και συμπληρώνει τα προϊόντα της εποχής μας η αδιαφορία, η περιφρόνηση, ο δικαιωματισμός και η κυριαρχία της άρνησης, όχι όμως διά της εξετάσεως, από κάθε τι που αφορά στον διαχρονικό Ελληνικό Πολιτισμό. Στόχος και σκοπός η αποκήρυξή του και η ισοπεδωτική του απαξίωση. Αυτό, λένε, ότι είναι το σωστό, λένε ότι μόνο έτσι ο σύγχρονος άνθρωπος θα αποτινάξει από πάνω του τα λάθη και τα στραβά του παρελθόντος ώστε να υπάρξει αβίαστα ένα νέο, καθαρό και κρυστάλλινο επαναξεκίνημα.

Λένε ότι οι Ελληνες της Αρχαιότητας ήταν σεξιστές, σκλαβέμποροι, μειωτικοί σε ξένους και σε γυναίκες. Οτι έκλεψαν ό,τι θεώρησαν και εξέφρασαν και το πέρασαν για δικό τους. Οτι οι Ελληνες του Κλασικού Ελληνισμού διέπρεψαν στο κούρσος, στη ματωμένη επικυριαρχία, στον φανατισμό, φασισμό και στην εξολόθρευση παντός αλλότριου και θεωρούμενου βάρβαρου πολιτισμού. Οτι οι Ελληνες έκαψαν, γκρέμισαν και εξαφάνισαν όλους τους άλλους για να σταθούν οι ίδιοι στρατιωτικά, πολιτικά, θρησκευτικά και πολιτισμικά επάνω στα πτώματα των άλλων. Οτι τα γραπτά τους, όταν δεν ήταν λογοκλοπές, περιείχαν πλήθη ακατανόμαστων ιδεών επάνω στις οποίες θεμελιώθηκε η νεότερη Δυτική Σκέψη.

Οι Ελληνες του τέλους της Αρχαιότητας, μας λένε, ήταν Γραικύλοι, ψευτο – Ελληνες, δουλοπρεπείς στους Ρωμαίους και σε κάθε άλλον δυνατό της εποχής τους. Μας λένε, επίσης, ότι οι Ελληνες του Μεσαίωνα δεν ήταν καν Ελληνες, ότι εκείνοι οι παλαιοί πρόγονοι είχαν χαθεί, απορροφηθεί, χάσει τη γλώσσα τους και κερδίσει μια άγονη και καταπιεστική θρησκεία η οποία εξαφάνισε την αρχαία τους ταυτότητα. Οτι τίποτε το καλό δεν παρήγαγε το Βυζάντιο, ότι οι Βυζαντινοί ήταν ποτ πουρί φυλών και ότι δεν είχε συγκεκριμένη πολιτιστική ταυτότητα που να τους χαρακτηρίζει ως κληρονόμους των πληθυσμών που άλλοτε διέπρεπαν σε τρεις ηπείρους. Οτι το Βυζάντιο υπήρξε σκοταδιστικό και μοχθηρό, εχθρικό προς παν τι το ελληνικό και ότι δεν προόδευσε στον στοχασμό, στις Τέχνες και στις Επιστήμες διότι οριζόταν δεσποτικά από την Εκκλησία.

Μας λένε ότι ο Ελληνισμός μετά την Αλωση δεν ήταν Ελληνισμός αλλά κατασκευή στο γραφείο μερικών «κολλημένων» σαν τον Κοραή. Οτι η γλώσσα είχε χαθεί και αυτή και ότι στην Τουρκοκρατία δεν είχε απομείνει άνθρωπος που να μιλάει και να γράφει σωστά τα Ελληνικά. Οι νεο – μύθοι κορυφώνονται με τις δοξασίες περί οικοδόμησης του νεότερου Ελληνικού Εθνους από φιλολόγους της Γερμανίας και της Γαλλίας, από ιστοριοδίφες της Εσπερίας που είχαν εμμονή με την Αρχαία Ελλάδα. Και σε αυτό το σημείο περιπλέκεται το πράγμα, με νέους και όλο περισσότερους μύθους που δεν παύουν να γεννιούνται και να υπονομεύουν την ιστορική πραγματικότητα, εκμεταλλευόμενοι τη γενικότερη αφασία και αδιαφορία, άγνοια και παραπλάνηση.

Στις μέρες μας αποδεικνύεται εν τοις πράγμασι η φτωχοποίηση των Ελληνικών, η αδυναμία συγκρότησης προτάσεων και επομένως ολοκληρωμένων κειμένων, η ολοένα και μεγαλύτερη αντικατάσταση ελληνικών λέξεων, ακόμα και ιδιαίτερα κοινών και σε χρήση καθημερινή, με αγγλικές, όπως και η ανικανότητα παρακολούθησης της ανάγνωσης προτάσεων με πολύπλοκη και μακρά έκταση. Φαίνεται, ότι σε αυτή τη δυσλεξία που κατοχυρώνεται ανάμεσα στις εγκεφαλικές δυσλειτουργίες συμβάλλουν η αυτοματοποίηση στην πρόσληψη της πληροφορίας, η αντικατάσταση του Λόγου από την Εικόνα, η κακή διδασκαλία στα σχολεία, η εγκατάλειψη της ανάγνωσης, η μονήρης σχέση μαθητή – οθόνης, η καλλιέργεια της αδιαφορίας για την πνευματικότητα, η αποστασιοποίηση από τη διαπροσωπική επικοινωνία της φιλίας και της αλληλεγγύης, η εξαφάνιση του οικογενειακού ιστού, επομένως και του διαλόγου μέσα στο σπίτι, ο οποίος εδραιώνει και εξοικονομεί τον διάλογο του νέου ανθρώπου στο ευρύτερο κοινωνικό του γίγνεσθαι εκτός σπιτιού.

Η εποχή μας μπορεί να ευθύνεται με τις δικές της πλάνες, προκλήσεις και γοητείες. Η τεχνολογία μπορεί να ευθύνεται με τις καταιγιστικά αβίαστες διευκολύνσεις σε κάθε τομέα και σε όλους τους ανθρώπους, σε όλες τις ηπείρους του Κόσμου. Η οικονομική κρίση μπορεί να φταίει, η οποία προκαλεί ανασφάλεια, ακύρωση επαγγελματικών φιλοδοξιών και συλλογική κατάθλιψη, στερώντας τα απαραίτητα ελπιδοφόρα συναισθήματα τα οποία αναμένεται να θρέφει ο νέος άνθρωπος για να αναπτύξει αποθέματα καλής διάθεσης, ηρεμίας και ψυχικής γαλήνης. Σε μια τέτοια όμως κατάσταση βάλτωσης και ακρωτηριασμού των αισθήσεων, των συναισθημάτων, των ωφέλιμων ανησυχιών, της περιέργειας, της φιλομάθειας, της εμπιστοσύνης στο κοινωνικό περιβάλλον, της εμπιστοσύνης στους δασκάλους, στους πολιτικούς, στην έλλειψη ιδεολογιών, στους κρατικούς φορείς, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στους γονείς και τελικά στους εαυτούς, εκείνο που γιγαντώνεται δεν μπορεί να είναι παρά η ευκολία της παραπλάνησης, της διάχυσης της ψευδούς πληροφορίας, ο λαϊκισμός, η παραφιλολογία, ο φανατισμός και προπαντός η άρνηση, η βίαιη αντίδραση, ο εθισμός στην ακρισία και στην αδυναμία συγκρότησης οξύνοιας. Τότε είναι που γεννιούνται οι μύθοι, οι αντικατοπτρισμοί και οι οφθαλμαπάτες. Αλλά ένας πολιτισμός σαν τον Αρχαίο Ελληνικό δεν μπορεί να γίνει κατανοητός χωρίς μια συγκεκριμένου είδους παιδεία, χωρίς κάποιες σταθερές οι οποίες να επηρεάζουν το κοινωνικό περιβάλλον, χωρίς οικιακή αγωγή και πόσω μάλλον χωρίς κατάλληλη εκπαίδευση του πνεύματος. Από μόνη της η Ελληνική Γλώσσα (αρχαία όπως και νέα εφόσον πρόκειται για προϊόν μιας και της αυτής ιστορικής γλωσσολογικής συνέχειας) απαιτεί ιδιαίτερη προσήλωση στην εκμάθησή της, διαθέτει κανόνες που χρειάζονται απομνημόνευση, επανάληψη και εξάσκηση, θεωρητική και πρακτική. Η σημειολογία, η εννοιολογία και το λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας στηρίζονται σε θεμέλια άρρηκτα δεμένα με τις αρχαίες εκδοχές της (Ομηρική, Αττική, Ελληνιστική Κοινή). Η παντελής άγνοια έστω κάποιων στοιχείων των αρχαίων εκδοχών των Ελληνικών μοιραία καθιστά τη στερέωση της εκμάθησης της νεοελληνικής αβέβαιη.

Η εγκεφαλική λειτουργία που επεξεργάζεται τους μηχανισμούς της διαχρονικής Ελληνικής Γλώσσας εξασκείται με τρόπο που να εκπαιδεύει το σκέπτεσθαι ώστε να είναι ικανό να αντιμετωπίσει πολύπλοκες διαδικασίες αντίληψης. Η κατάκτηση αυτής της αντίληψης οδηγεί σε μορφές κατανόησης και στην επαγωγική νόηση, με τη σειρά τους σε έναν ορθολογισμό και σε μια λογική που καθιστούν έναν άνθρωπο ικανό να επιλέγει με σύστημα, να απορρίπτει με έλεγχο, να ξεκαθαρίζει το ζητούμενο. Τα Ελληνικά είναι το κατεξοχήν κλειδί για τη γνωριμία με τον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό. Χωρίς τη σωστή εκπαίδευση στα Ελληνικά η εντρύφηση στο πνεύμα της Κλασικής Ελλάδας καθίσταται μερική, αν όχι αδύνατη. Αλλά και κάποιος που θέλει να γνωρίσει τον Νεοελληνικό Πολιτισμό χωρίς την επαρκή γνώση των Νέων Ελληνικών πάλι θα αποτύχει στο να αντιληφθεί την ψυχή συνταρακτικών γεγονότων και συγκλονιστικών στιγμών στην Ιστορία των Ελλήνων των τελευταίων 600 ετών.

Από όλα τα μνημεία ενός πολιτισμού, κανένα δεν μετράει ενώπιον της φθοράς του Χρόνου όσο η γλώσσα του. Κανένας Παρθενώνας, ούτε άλλος περικαλλής ναός, ή έτερο αρχαίο υλικό επίτευγμα δεν μπορεί να συναγωνισθεί τον Λόγο, γραπτό και προφορικό και τούτο ισχύει κυρίως για μια γλώσσα που έχει χτισθεί με φιλοσοφία και γλωσσοποιό έρωτα όπως η Ελληνική. Εφόσον το κοινωνικό περιβάλλον και οι σημερινές πλείστες όσες συνθήκες δεν επιτρέπουν την κατάλληλη διδασκαλία της γλωσσικής διαχρονίας των Ελλήνων τότε η κατανόηση του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού είναι αδύνατη. Αν θέλουμε, δε, να το προχωρήσουμε περαιτέρω, τότε χωρίς αυτή την εγκεφαλική εξάσκηση η οποία ενέχει σε διάφορες εντάσεις της το μαθηματικό σκέπτεσθαι της Ελληνικής Γλώσσας, τότε πράγματι η απόκτηση της απαιτούμενης προσέγγισής της πάλι είναι ανέφικτη.

Ετσι, μένουμε και παραμένουμε σε επιφανειακές αφηγήσεις, σε ξερές απεικονιστικές αντιλήψεις για το τι είναι η Κλασική Ελλάδα, σε καρτ ποστάλ μερικών διάσημων ναών της αρχαιότητας, σε ξεναγήσεις αστείων τσιτσερώνων στους τουριστικά παραμορφωμένους αρχαιολογικούς χώρους, σε βιβλία και άρθρα που δεν πιάνουν ποτέ το νόημα του Ελληνισμού και της Ιστορίας του παρά μόνο με επιμέρους ερμηνείες εξίσου βαρετές με τα βαρετά μαθήματα Ιστορίας και Φιλολογίας του σχολείου.

Δεν αδικούμε τους μαθητές και τους φοιτητές. Πρόσφατα άκουσα σε ελληνικό πανεπιστήμιο, στο μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας, τον διδάσκοντα σε απόγνωση να παρατηρεί στο φοιτητικό κοινό του την αδιαφορία και την έλλειψη ενδιαφέροντος στο μάθημα. Αμέσως μετά τον άκουσα να ρωτάει φωνάζοντας και έχοντας χάσει πλέον εντελώς την υπομονή του: «ποιος ήταν ο διάσημος συγγενής του Περικλή», «ποιοι είχαν αρχηγό τον τάδε σε εκείνη την εκστρατεία», «ποιος ο αριθμός του στρατού εκείνου», «πότε τελείωσε ή άρχισε ο ένας ή ο άλλος πόλεμος». Κάτι δηλαδή σαν ερωτήσεις τηλεπαιγνιδιού ή πολύ κοντά σε κάτι τέτοιο. Σίγουρα αυτή δεν είναι μετάδοση από κάτι που αξίζει κάτι παραπάνω. Οψιμες επιπλοκές στις ήδη υπάρχουσες. Το σχολείο δεν έστρεψε το ενδιαφέρον των μαθητών στο βάθος του ενδιαφέροντος της Ιστορίας. Τα Αρχαία Ελληνικά απλά δεν διδάσκονται (όχι, μια διδασκαλία του τεράστιου κεφαλαίου του Ελληνικού Πολιτισμού δεν είναι δυνατόν να ολοκληρωθεί μέσα από στείρα αποστήθιση μερικών χωρίων λίγο πριν τις Πανελλήνιες). Οι περισσότεροι καθηγητές δεν αγαπούν αυτό που κάνουν, δεν αξιολογούνται (από ποιους άραγε), χάνουν το ενδεχόμενο αρχικό τους ενθουσιασμό λόγω των άθλιων οικονομικών τους απολαβών και της απαξίωσης του λειτουργήματός τους. Οι μαθητές και αργότερα οι φοιτητές δεν λαμβάνουν ούτε καν τις βάσεις σε γραμματική, συντακτικό, ορθογραφία, κειμενική προσέγγιση. Το ενδιαφέρον του κόσμου έχει στραφεί μονομανιακά στις τεχνοκρατικά δομημένες σπουδές. Η φαντασμαγορία της Αρχαίας Ελλάδας, η αληθινή όχι η χαλκευμένη, έχει εκλείψει. Τα βιβλία θεωρίας έχουν προ πολλού αντικατασταθεί από τα τεχνικά εγχειρίδια.

Εκείνα που παραμένουν είναι οι αρχαιοελληνικές καρικατούρες του κινηματογράφου, τα στερεότυπα από τα οποία πάντα υπέφερε η Κλασική και η μεταγενέστερη Ελλάδα, η συρρίκνωση της σκέψης και της αντίληψης και η τελική νίκη του αναλφαβητισμού: όνο, όνο ήτο….

Δρ Σταύρος Οικονομίδης

Adjunct Professor of Greek Archaeology

Arcadia University, Glenside, USA

Διευθυντής της Ελληνοαλβανικής Αρχαιολογικής Αποστολής στο Τριεθνές των Πρεσπών

ekedimos@yahoo.gr

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καλημέρα από την ζεστή Αθήνα των 83-84 βαθμών, αλλά ευτυχώς χωρίς σκόνη και με καθαρό καταγάλανο ουρανό.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αμερική

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ