x
 

Αμερική

Φανή Πεταλίδου, η εκδότρια της εφημερίδας «Πρωινή» σε τιμητική παρουσίαση στο «Περιοδικό» του «Ε.Κ.»

Οταν ρώτησα τον Χρύσανθο Λαζαρίδη, τον αρχισυντάκτη της εφημερίδας «Πρωινή» από το 1986-1991 και σήμερα Σύμβουλο της Εθνικής Βουλής και πρώην βουλευτή της ΝΔ να μου πει κάτι από την εποχή της συνεργασίας του με την Φανή Πεταλίδου, την πρώτη γυναίκα που έγινε εκδότρια εφημερίδας στην Ομογένεια, μου απάντησε χωρίς περικοπές: «Η Πεταλίδου για όλα τα εθνικά θέματα ήταν λαμπάδα αναμμένη, χωρίς να το υπολογίζει και χωρίς να ζητάει ανταλλάγματα. Δεν έκανε διάκριση. Το Κυπριακό την απασχολούσε διαρκώς, αλλά ποτέ δεν γύρισε τις πλάτες της στα άλλα εθνικά μας θέματα. Νοιαζόταν για όλα με τον ίδιο τρόπο. Ηταν ένας πολύ καλός άνθρωπος και σαν διευθύντρια ιδιαίτερα ανθρώπινη με το προσωπικό της».

Μια τέτοια δήλωση την αφήνεις συνήθως τελευταία, για να κλείσεις μια παρουσίαση, γιατί τα λέει όλα μέσα σε 3 γραμμές. Την διάλεξα πρώτη ανάμεσα από κάποιες άλλες δηλώσεις που πήρα από λίγους και πολύ αγαπημένους της ανθρώπους, που γνώριζα και εγώ από παλιά, όταν συνεργαζόμασταν μαζί στην «Πρωινή», την εφημερίδα με τους πολλούς φίλους και εχθρούς, που έπαψε να υπάρχει κάποια στιγμή. Σε όλους εμάς όμως που περάσαμε από τα γραφεία της στην Madison στο Μανχάταν και στην Crescent Str στην Αστόρια, θα μας μείνει πάντα στην καρδιά η εικόνα μιας πανέμορφης γυναικείας φιγούρας με αρχοντική κορμοστασιά, και μια καστανή χαίτη να ακουμπάει φροντισμένα σε ένα τα πιο όμορφα κεφάλια Κυπριοπούλας, που νόμιζες, όταν την έβλεπες, πως ξέφυγε η θεά Αφροδίτη από το Ναό της στην Πάφο και πήγε στην Κερύνεια, να μετενσαρκωθεί σε μια ψυχή, που θα πρόσφερε στην πατρίδα της.

Η κόρη της Φανής Πεταλίδου, Νικόλ Πεταλίδου με τον Ερνι Ανάστος στην βράβευση της μητέρας της από την Κερύνεια Οπερα. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση Κερύνειας Οπερας

Με δυσκόλεψε, γιατί δεν ήθελε να μου δώσει συνέντευξη. Μου επέτρεψε όμως να γράψω αυτά που ξέρω και θυμάμαι, από όσα μου έχει πει κατά καιρούς και όσα έχω ζήσει δίπλα της, όταν εργαζόμουν και εγώ στην «Πρωινή». Από το κομμάτι της ζωής της, που έχει να κάνει με τον αγώνα της για να στηρίξει και να υπερασπιστεί την Κύπρο, θα σας διηγηθώ, ό,τι θυμάται το μυαλό μου και έχουν δει τα μάτια μου, καθώς την άκουγα να υψώνει τη φωνή της στο γραφείο της και να διαμαρτύρεται σε κάθε πολιτικό πρόσωπο, αδιακρίτως τίτλου και ιεραρχίας, για την αδιαφορία τους για τα θέματα της Κύπρου. Αυτή η σπάνια και ιδιαίτερη ηγετική προσωπικότητα, ασυμβίβαστη και συμβιβασμένη ταυτόχρονα, με έναν ολότελα δικό της γοητευτικό και ανεξιχνίαστο τρόπο, κατάφερε με τον δυναμισμό, το πάθος και την καλοσύνη της, να εισχωρήσει σε ένα δυσπρόσιτο, αλαζονικό ανδροκρατούμενο χώρο τότε, θίγοντας διαρκώς τα θέματα της Κύπρου σε μεγάλες φυσιογνωμίες, όπως ο Μακάριος, ο Τζον Μπραδήμας, ο Πολ Σαρμπάνης, ο Τεντ Κένεντι, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Κων/νος Μητσοτάκης, ο Πολ Τσόνγκας, ο Νίκος Ρολάνδης, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μιχάλης Κακογιάννης και τόσοι άλλοι, αναταράζοντας τα θολά νερά των μεταβαλλόμενων εσωτερικών και διεθνών συσχετισμών, που ήταν σταθερά αντικρουόμενοι με το Κυπριακό.

Γεννήθηκε στην Κερύνεια στην οποία το 1981 την τίμησαν δίνοντάς της το «κλειδί της πόλης», σαν επίτιμο πολίτη. Στα 14 χρόνια της, με την μητέρα της και τα 5 αδέλφια της -5 κορίτσια και ένα αγόρι- τους έκανε πρόσκληση ο πατέρας της, Νίκος Χριστοφορίδης, που ήταν ήδη στην Αμερική, να έρθουν να ζήσουν όλοι μαζί στη Νέα Υόρκη. Μεγαλωμένη σε μια τόσο αγαπημένη πόλη, όπως η Κερύνεια, έπλεκε τα όνειρά της στο πανέμορφο λιμάνι της, όπου συχνά αγνάντευε τα καράβια να πηγαινοέρχονται και δεν έβλεπε την ώρα να ταξιδέψει στην Αμερική.

Οταν τελικά το όνειρό της εκπληρώθηκε, έφηβη και σε δύσκολη ηλικία καθώς ήταν, δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί αμέσως, γιατί δεν μιλούσε αγγλικά. Παρ’ όλα αυτά, επειδή το πεπρωμένο που η ίδια πιστεύει πως υπάρχει για τον καθένα μας, την ήθελε στην Αμερική, πήγε στο γυμνάσιο, παρά την επιθυμία της να επιστρέψει στην Κερύνεια, και συνάντησε τις πρώτες δυσκολίες της ζωής της σε μια χώρα που φάνταζε στα αθώα μάτια της σαν ζούγκλα. Το μόνο μάθημα που καταλάβαινε ήταν τα μαθηματικά και αυτό την βοήθησε πολύ καθώς μεγάλωνε. Από τα 16 χρόνια της δούλευε αδιάκοπα. Ξεκίνησε από ένα σούπερ μάρκετ, όπου πήγαινε, όταν τελείωνε το σχολείο, από τις 3 μ.μ., μέχρι την ώρα που έκλεινε, αφού έτρωγε πρώτα σπίτι της, και μετά γύρναγε, για να διαβάσει το βράδυ αργά. Και αυτό γινόταν κάθε μέρα ακόμα και το Σάββατο, εκτός της Κυριακής. Θυμάμαι την επιείκεια και την κατανόηση που έδειχνε σε όλους όσους είχαν διαβάσματα και εξεταστικές ή μια δεύτερη δουλειά, για να τα βγάζουν πέρα, και με εντυπωσίαζε αυτή η άμετρη κατανόηση, που αργότερα κατάλαβα ότι έβγαινε μέσα από την σοφία των δικών της εμπειριών, που είχαν σφραγίσει τη νεανική της ηλικία, που δεν πρόλαβε να χαρεί ξένοιαστα στο νησί της.

Η Φανή Πεταλίδου το 1995 σε αναμνηστική φωτογραφία με τα κορίτσια της «Πρωινής», δημο- σιοσιογράφους και υπαλλήλους.

Για την Φανή μετρούσε πάνω από όλα, να αναπτύξει την εμπιστοσύνη με όλους εμάς, που ο καθένας κουβαλούσε το δικό του μερτικό από το καθεστώς της «μετανάστευσής μας», προσωρινής ή μόνιμης, από την παλαιά και σύγχρονη Ελλάδα. Τύπωνε κάθε μέρα αγόγγυστα τη Δημοκρατία, τον Ελληνισμό, τα δικαιώματα του ανθρώπου, τις ιδέες του σοσιαλισμού, που μεσουρανούσαν τότε και δεν υπήρξε ούτε μια μέρα, είτε στο ελληνικό φύλλο «Πρωινή», είτε στο Αγγλικό, «The Greek American», που να μην αναφερθεί στην κατοχή της Κύπρου. Οταν τελείωσε το Λύκειο ξεκίνησε με μία εταιρεία, την Audiovax, σαν βοηθός του προέδρου με $110 δολάρια την εβδομάδα. Η εξυπνάδα, η επιμονή, η εργατικότητα και το πείσμα της, την βοήθησαν μέχρι τα 34 χρόνια της να γίνει μέτοχος και να χειρίζεται το τεράστιο ποσό των $150 εκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο. Ενδιάμεσα είχε κάνει και τον πρώτο γάμο της, από τον οποίο απέκτησε την λατρευτή και μοναδική της κόρη Νικόλ Πεταλίδου, αγαπημένη και επιτυχημένη τηλεπαρουσιάστρια στο «TD Ameritrade Network». Το 1974, όταν έγινε η εισβολή στην Κύπρο, το ρολόι του χρόνου της ήρεμης και αδιάσπαστης ζωής της σταμάτησε στην κατάληψη της Κερύνειας, στην κατοχή της Β. Κύπρου και στους εγκλωβισμένους και αποκλεισμένους Κύπριους που ήταν πάνω από διακόσιες χιλιάδες. Από τότε έψαχνε να βρει ένα τρόπο να βοηθήσει ενεργά την πατρίδα της, όχι μόνο στέλνοντας οικονομική βοήθεια. Το 1977 και ενώ είχε μια πολύ επιτυχημένη καριέρα στην Audiovax, την πλησίασαν 3 άνθρωποι, ο Γιώργος και ο Σπύρος Μωραϊτης, πατέρας και γιος, και ο Πέτρος Σγουρομύτης, για να χρηματοδοτήσει μια εφημερίδα που ήθελαν να φτιάξουν, με κίνητρο να βγάλουν χρήματα. Η Φανή τότε βρήκε την ευκαιρία να ελευθερώσει αυτό που την βασάνιζε… να βοηθήσει την Κύπρο μέσα από ένα Μέσο Μαζικής Ενημέρωσης που θα έκανε γνωστό το Κυπριακό σε όλους τους Ελληνες της Αμερικής.

Η εφημερίδα στήθηκε και σύγχρονα μηχανήματα αγοράστηκαν (type settngs machines) για πρώτη φορά με ελληνικούς χαρακτήρες που τυπώνονταν με διαφορετικό τρόπο από ό,τι στο παρελθόν και σε tabloid έκδοση. Οι άνθρωποι αυτοί της υποσχέθηκαν, ότι θα έβρισκαν χρήματα και από την ελληνική κυβέρνηση. Αντ’ αυτού, το μόνο που έκαναν, ήταν να αντιγράφουν άρθρα από ελληνικές εφημερίδες με τα δικά τους ονόματα και να σπαταλήσουν περίπου 175 χιλιάδες δολάρια, χρήματα της Φανής, μέσα σε 3 μήνες. Ο τρίτος συνεργάτης τους, ο Πέτρος Σγουρομύτης, αποχώρησε από την ομάδα, γιατί δεν μπορούσε να συνεργαστεί πλέον μαζί τους. Ηταν καιρός να αναλάβει την εφημερίδα μόνη της. Είχε πει κάποτε ο Αρχιεπίσκοπος Β. και Ν. Αμερικής Ιάκωβος για την Φανή: «Αυτή η κοπέλα έχει γραμμένη την Κύπρο στο μέτωπό της» και αυτό δεν ήταν απλά μια τιμητική προσομοίωση, αλλά όλη η ζωή αυτής της αγωνίστριας, που δεν είχε μόνο να παλέψει για το Κυπριακό, αλλά και για το δικαίωμά της να γίνει σεβαστή και να υπάρχει σαν γυναίκα εκδότρια με σοσιαλιστικές ιδέες, σε ένα συντηρητικό ομογενειακό περιβάλλον.

Για 20 σχεδόν χρόνια προσπάθησε με νύχια και με δόντια να κρατήσει ζωντανή την «Πρωινή». Για την Φανή η εφημερίδα αυτή ήταν ένα πάθος, μια μεγάλη πρόκληση, όχι μόνο γιατί έχασε πολλά χρήματα από την συνεργασία της με αφερέγγυους ανθρώπους, αλλά γιατί πίστεψε, ότι ο φιλελεύθερος και επαναστατικός λόγος της εφημερίδας, θα έφτανε μέχρι την Κύπρο, για να ξεσηκώσει τον κατεχόμενο λαό της. Ρομαντική; Εύπιστη; Υπεραισιόδοξη; Ναι, ίσως όλα αυτά, αλλά ποιος αγνός ιδεολόγος, ποιος αληθινός πατριώτης, ποιος άνθρωπος που αγαπάει τον άνθρωπο και δεν είναι απλά «φιλάνθρωπος» σαν τίτλος τιμής, δεν έχει όλα αυτά τα ευγενή χαρακτηριστικά, που τα έχουμε μεταλλάξει σε ελαττώματα, για να εξυπηρετούμε μερικοί τον κυνικό ρεαλισμό και άλλοι πιο προσγειωμένοι την απληστία, την αλαζονεία και την απανθρωπιά;

Από την εκδήλωση της Κερύνειας Οπερας, στις 11 Ιουνίου 2022, στη μνήμη του Μ. Θεοδωράκη, με τιμώμενο πρόσωπο την Φανή Πεταλλίδου για την προσφορά της στην Κύπρο. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση Κερύνειας Οπερας

Τέλος Σεπτεμβρίου του 1977, η Φανή αγόρασε όλη την εφημερίδα μετά από μια δικαστική διαδικασία και μια δημοπρασία. Εβαλε επικεφαλής τον Βάσο Βλαβιανό, τη μεγάλη δημοσιογραφική φυσιογνωμία, που είχε τη Διεύθυνση του «Εθνικού Κήρυκα» από το 1940-1945 και έτσι δημιουργήθηκε ουσιαστικά η «Πρωινή». Τον προηγούμενο μήνα, στις 2 Αυγούστου 1977, η Φανή είχε κλείσει ραντεβού με τον Μακάριο στην Κύπρο, για να συζητήσει μαζί του και να του ζητήσει βοήθεια για την εφημερίδα. Το ραντεβού τους ήταν για μισή ώρα, αλλά κράτησε δυο ώρες από τις 5-7 το απόγευμα. Αφού μίλησαν για την Κύπρο, μετά του ζήτησε να βάλουν ανθρώπους από την Κύπρο μέσα στην εφημερίδα. Της υποσχέθηκε, πως την επόμενη μέρα θα την έστελνε σε κάποιο συγκεκριμένο άτομο, για να μιλήσει μαζί του και να την βοηθήσει να πάρει διαφημίσεις από τις τράπεζες, τον τουρισμό και άλλους κρατικούς οργανισμούς. «Θέλω την Κυπριοπούλα να έχει την εφημερίδα», είπε ο Μακάριος… «Θα κάνουμε αυτό που πρέπει». Το ξημέρωμα της 3ης Αυγούστου στις 4 π.μ ο Μακάριος έπαθε καρδιακή προσβολή, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο κενό, αφού η εμβέλεια της προσωπικότητάς του είχε ξεπεράσει τα όρια του νησιού και η Κύπρος είχε συνδεθεί απόλυτα με το όνομά του. Την μετέπειτα ασυδοσία των κομμάτων, την αναξιοκρατία αλλά και την έλλειψη σοβαρού λόμπι για το Κυπριακό, η «Πρωινή» μέσα από την πένα και τον φλογερό λόγο του Βάσου Βλαβιανού, τα κατέγραψε λέγοντάς τους, «πως δεν κάνουνε πολιτική, αλλά παίζουνε με τις κούκλες». Το 1986 δημιουργήθηκε μια δεύτερη εφημερίδα 24 σελίδες περίπου, στα Αγγλικά με τίτλο «The Greek American» με αρχισυντάκτη τον Πίτερ Πάππας, που είχε πολύ μεγάλη επιτυχία και πήγαινε στο Κογκρέσο δωρεάν κάθε εβδομάδα. Από το 1977 μέχρι το 1994, η Φανή έψαχνε να βρει ανθρώπους να μπορεί να εμπιστευτεί, να στηριχτεί και να πιστέψουν σ’ αυτήν και στον αγώνα της. Αλλοτε βρήκε, άλλοτε όχι, αλλά όλοι εκτίμησαν τον ακέραιο χαρακτήρα, τον δυναμισμό της και την άμετρη αγάπη και τους αγώνες της για το νησί της. Για έναν άνθρωπο σαν την Φανή Πεταλίδου, που ήταν όμορφη, έξυπνη, δυναμική, αλλά γυναίκα που τόλμησε να μπει στην ανδρική αρένα, που στα τρία χρόνια μόλις ξεκίνησε την εφημερίδα της, η «New York Times» στις 27/1/1980, της αφιέρωσε ολόκληρο άρθρο για την επιτυχημένη καριέρα που είχε στην Audiovax και παράλληλα σαν εκδότρια εφημερίδας, ήταν σχεδόν σοκαριστικό για πολλούς άνδρες στο δημοσιογραφικό και πολιτικό χώρο, να το δεχτούν. Ακόμα και οι Κύπριοι δεν την στήριξαν και στήριξαν τον κυπριακής καταγωγής Ευγένιο Ρωσσίδη, που αγόρασε τον «Εθνικό Κήρυκα», για να προωθήσει το Κυπριακό, κάτι που αν το γνώριζε η Φανή, δεν θα ξεκινούσε την «Πρωινή». Γιατί το μόνο που την ενδιέφερε ήταν να υπάρχει μια φωνή να υπενθυμίζει καθημερινά, ότι τα κατεχόμενα υπάρχουν και τα τουρκικά στρατεύματα πρέπει να φύγουν. Η ελληνική και η κυπριακή κυβέρνηση δεν την στήριξαν, ούτε όταν τους ζήτησε βοήθεια για το τεύχος που έφτιαξε με αποκλειστικές και συγκλονιστικές φωτογραφίες του Γιώργου Λανίτη από την Κύπρο, που το πρότεινε στη «New York Times» και δέχτηκε να βάλει 1 εκατομμύριο ένθετα. Το παράπονό της ήταν και παραμένει, ότι κάποιοι την αντιμετώπισαν σαν μια γυναίκα και όχι σαν έναν άνθρωπο δίκαιο και αγωνιστή, που απλά τους έθετε συνεχώς το ερώτημα, πώς ήταν δυνατόν με τόσους μεγάλους ηγέτες και εκατοντάδες ήρωες, οι στόχοι του Κυπριακού να μην έχουν πραγματοποιηθεί. Πολλοί και πολλές την φθόνησαν. Ακόμα και το ζεϊμπέκικο, που ήξερε να χορεύει καλύτερα και από τους άνδρες, και μας μεθούσε βλέποντάς την, γιατί ήταν πιο περήφανη, πιο μεγαλόψυχη και πιο θαρραλέα από πολλούς, ακόμα και μέσα από αυτόν τον ηρωικό χορό, η Φανή ανάσαινε την ελευθερία που ποθούσε για την ίδια και την Κύπρο.

Νομίζω, πως λίγοι άνθρωποι την κατάλαβαν και ακόμα λιγότεροι την ένιωσαν. Ο δεύτερος σύζυγός της, ο Morton Holiday, ήταν ένας από τους ανθρώπους που την αγάπησαν πολύ και στάθηκαν δίπλα της. Σήμερα χωρίς αυτόν κοντά της, με την κόρη της Νικόλ, τα εγγόνια της, την οικογένειά της και τους αγαπημένους της φίλους συνεχίζει τον μύθο της, που κοιμάται, αλλά κάθε φορά που την βλέπουμε, τον ξυπνάει μέσα μας και σαν σε ολόγραμμα στέκεται δίπλα μας η ζωή που ζήσαμε κοντά της, τότε που ήλπιζε ότι η Κύπρος θα ελευθερωθεί, ότι οι αγώνες δικαιώνονται, ότι η εφημερίδα που έφτιαξε θα έπειθε τον κόσμο για αλήθειες, τότε που η καρδιά της Κύπρου ήταν ακόμα ολοζώντανη από τις κραυγές απόγνωσης, λαχτάρας, θρήνου, για όσα και όσους χάθηκαν, ξενιτεύτηκαν, εξανδραπωδήθηκαν! Η Κύπρος ξεχάστηκε. Δεν την νοιάστηκαν Φανή. Εσένα όμως και όλους τους Κύπριους που αγωνίστηκαν, ο καθένας με τον τρόπο του και ακόμα αγωνίζονται και ελπίζουν, δεν τους ξεχνάει κανείς. Γιατί «γυρνάνε με την πατρίδα παραμάσχαλα σαν εφημερίδα», όπως γράφει στο ποίημα που σου αφιέρωσε ο μεγάλος Κύπριος ποιητής και στιχουργός Πόλυς Κυριάκου….

Από την τιμητική της βραδιά στην εκδήλωση της Κερύνειας Οπερας. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση Κερύνειας Οπερας

ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΚΕΡΥΝΕΙΑ

Αφιερωμένο στην Φανή Πεταλίδου

Απ’ τα δρομάκια της Κερύνειας

στους δρόμους του Μανχάταν.

Με την πατρίδα παραμάσχαλα

σαν καθημερινή εφημερίδα.

Με την Κύπρο για πάντα

βαθιά μες στην καρδιά

όπως το αίμα που κυλάει μέσα στις φλέβες,

χρόνια τώρα.

Κι εσύ ταξιδιώτισσα και πεισματάρα,

«Τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια», φωνάζεις.

Κανείς δεν ακούει.

«Turkish troops out of Cyprus»

φωνάζεις.

Κανείς δεν ακούει.

Κι εσύ επιμένεις στη δικαιοσύνη και στην απελευθέρωση τόσο ρομαντικά και τόσο αθώα

σαν μικρό παιδί που δεν καταλαβαίνει ότι το μεγάλο ψάρι τρώει πάντα το μικρό.

Απ’ την Κερύνεια στην Αμερική

με μια εφημερίδα παραμάσχαλα

«Τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια»,

φωνάζεις.

Και πολεμάς και ονειρεύεσαι και ελπίζεις ακόμα…

Στιγμιότυπα από τους θερμούς λόγους της για την Κύπρο σε εκδήλωση για την Κερύνεια τον Ιούλιο του 1981

Η Φανή Πεταλίδου με τον Μακάριο στην ιστορική συνάντηση τους στην Κύπρο, στις 2 Αυγούστου 1977, μία ημέρα πριν τον θάνατο του.
Η Φανή Πεταλίδου με την κόρη της

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ