x
 

Εκκλησία

Φιλόθεος Φάρος: Οτιδήποτε δεν έχει την ποιότητα της αμφιβολίας είναι επικίνδυνο

Ενδέχεται να είναι η πιο διαβασμένη συνέντευξη, απ’ όσες έχουμε φιλοξενήσει στις σελίδες μας. Και έχουμε φιλοξενήσει ουκ ολίγες. Ο διαφορετικός λόγος του αρχιμανδρίτη Φιλόθεου Φάρου, ειλικρινής, αφοπλιστικά κατανοητός και μεστός νοημάτων, αναπαράχθηκε δεκάδες χιλιάδες φορές, από τότε που ο Θανάσης Φωτίου τον πρωτοσυνάντησε, το Πάσχα του 2015. Μερικά αποσπάσματα της συνομιλίας τους αναδημοσιεύουμε σήμερα, Μεγάλο Σάββατο, 9 χρόνια μετά.

Για ποιο λόγο γίνατε ιερέας, πατέρα Φιλόθεε;

Στην πραγματικότητα έγινα για να καλύψω δικές μου ανάγκες, για να σώσω εμένα…

Από τι;

Μεγάλωσα, ξέρετε, μέσα σ’ ένα πολύ προβληματικό περιβάλλον, με δυο γονείς που δεν είχαν καμιά επικοινωνία και τίποτα κοινό μεταξύ τους. Είχα έναν πατέρα που με βασάνισε πάρα πολύ, ήταν αλκοολικός, έκανε φοβερά πράγματα, με ταλαιπώρησε πολύ… Ηθελα να πιαστώ από κάπου, έψαχνα ένα καταφύγιο. Και το βρήκα στα λόγια των πατέρων της Εκκλησίας. Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως αυτό το συνειδητοποίησα πολύ αργότερα. Μέχρι τότε έλεγα πως έγινα παπάς για να σώσω τον κόσμο.

Ολοι οι ιερείς γι’ αυτό δεν γίνονται; Εκείνο που ξέρω είναι πως είναι πολύ σημαντικό ο άνθρωπος να γνωρίζει τον εαυτό του, αλλά και τα κίνητρά του. Γιατί δεν έχει σημασία τι κάνουμε και τι λέμε. Εκείνο που έχει σημασία είναι γιατί το κάνουμε και γιατί το λέμε. Ενας μεγάλος ασκητής έλεγε πως ο διάβολος δεν έχει καμία αντίρρηση σ’ όσα οι άνθρωποι κάνουν για τη σωτηρία της ψυχής τους – νηστείες, προσευχές, μελέτη των γραφών – μέχρι να δει τα κίνητρά τους. Γιατί τα κίνητρα μπορεί να τον εξυπηρετούν θαυμάσια. Εάν όλα αυτά γίνονται υποκριτικά ή από ένα κρυφό αίσθημα σπουδαιότητας, αντιλαμβάνεστε ότι ουδεμία αντίρρηση έχει.

Και η σχέση σας με τον Θεό, πώς ήταν; Ηταν πάντοτε αρμονική;

Κοιτάξτε να δείτε, εγώ ψέματα υποσχέθηκα στον εαυτό μου πως δεν θα πω και δεν θα το κάνω τώρα, στα πέντε χρόνια ζωής που ενδεχομένως να μου απομένουν. Καθόλου αρμονική. Θυμάμαι που λίγο πριν χειροτονηθώ είχα πάει ένα ταξίδι στο Αγιον Ορος και εκμυστηρεύτηκα με αγωνία στον ηγούμενο της Μονής Διονυσίου πως δεν είχα αρκετή πίστη. Μα θέλετε να γίνετε παπάς και δεν έχετε αρκετή πίστη; με ρώτησε.

Πώς ορίζουμε την πίστη;

Πίστη δεν είναι να λες «Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα…». Αυτό είναι εύκολο. Πολλοί δε, αντιλαμβάνονται την πίστη μ’ έναν ωφελιμιστικό τρόπο. Ζητάνε συνεχώς από τον Θεό κάτι. Αλλά πίστη δεν είναι να ζητάς κάτι από τον Θεό, πίστη είναι να ζητάς τον ίδιο τον Θεό…

Γι’ αυτό χαρακτηρίσατε καταναλωτική τη σχέση πολλών πιστών με τον Θεό;

Ναι, γιατί γι’ αυτούς ο Θεός είναι κάποιος που τον στέλνουν για θελήματα. Κάποιος από τον οποίο ζητούν να τους εξασφαλίσει αυτά που θέλουνε. Τα οποία ως επί το πλείστον είναι υλικά πράγματα. Ζητάμε από τον Θεό συνεχώς ανταλλάγματα. Αυτό κάνουμε οι περισσότεροι.

Ναι, αλλά και η θρησκεία δεν προσφέρει ως αντάλλαγμα τον Παράδεισο; Αυτό το αντάλλαγμα δεν υπονομεύει την ουσία;

Δεν είναι αντάλλαγμα ο Παράδεισος. Ο Παράδεισος είναι όταν εγώ δεν βιάζω τη φύση μου. Η φύση μας είναι να αγαπάμε, όχι να μισούμε. Οταν αγαπώ, αυτό είναι παράδεισος. Δηλαδή, έχω πληρότητα ζωής. Δεν είναι κάτι που έχει φτιάξει ο Θεός και μου το προσφέρει ως αμοιβή ή μου το επισείει ως απειλή.

Συνεπώς ο τρόπος που οι περισσότεροι πιστοί ερμηνεύουν τον Παράδεισο -αν είμαστε καλοί, θα πάμε στον Παράδεισο- είναι λάθος;

Βεβαίως και είναι λάθος.

Η αιωνιότητα υπάρχει, πατέρα Φιλόθεε;

Τι εννοείτε; Δεν έχετε προσέξει ότι στην Εκκλησία όλα συμβαίνουν τώρα; «Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιο», «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…». Ο ίδιος ο Χριστός έχει δώσει απάντηση σ’ αυτό που με ρωτάτε. «Αύτη δε εστίν η αιώνιος ζωή, ίνα γινώσκωσί σε τον μόνον αληθινόν Θεόν». Επομένως δεν πάμε ούτε στον Παράδεισο ούτε στην Κόλαση. Είμαστε! Η αιωνιότητα δεν είναι τόπος και χρόνος. Είναι τρόπος ύπαρξης.

Εσείς, πατέρα Φιλόθεε, τον έχετε συναντήσει;

Χωρίς κανένα δισταγμό σας απαντώ: Οχι. Το επιδιώκω. Η προσευχή, ξέρετε, δεν είναι παρά μια προσπάθεια συνάντησης με τον Θεό. Μπορεί κάποιες στιγμές να έχω αισθανθεί κάτι που να μοιάζει με αυτό που λέμε συνάντηση, αλλά μέχρι εκεί έχει πάει το πράγμα. Και πιστεύω πως αυτή η πραγματικότητα, η δική μου, δεν είναι εξαίρεση. Ετσι έχουν τα πράγματα. Το υπόλοιπο και το περισσότερο είναι ψέματα.

Πέρασε ποτέ από το μυαλό σας η σκέψη πως μπορεί και να μην υπάρχει;

Βεβαίως και περνάει από τον νου μου. Και ο προφήτης στην Παλαιά Διαθήκη κάνει αυτή την ερώτηση. Ξέρετε, οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος που δεν έχει την ποιότητα της αμφιβολίας είναι επικίνδυνο. Είναι εκτροπή. Το αληθινό πρέπει να έχει την ποιότητα της αμφιβολίας. Και σ’ όσους μιλάνε για πίστη χωρίς την ποιότητα της αμφιβολίας δεν έχω καμιά εμπιστοσύνη.

Στη ζωή σας έτυχε να συναντήσετε άθεους που να βρίσκονται σε κοινωνία με τον Θεό;

Νομίζω πως έχω συναντήσει πιο πολλούς άθεους που να είναι πιο κοντά στο θέλημα του Θεού, παρά υποτιθέμενους θρησκευόμενους.

Ποιο είναι το θέλημα του Θεού;

Το «θέλημα του Θεού» είναι κάτι που πολλοί χρησιμοποιούν για πολύ ύποπτους λόγους. Και συνήθως για επιβολή και άσκηση εξουσίας. Ποιο όμως είναι στ’ αλήθεια το θέλημα του Θεού; «Ο αγαπών εκ του Θεού γεγένηται και γιγνώσκει τον Θεόν». Αυτό είναι το θέλημα του Θεού.  Να αγαπάμε. Να αγαπάμε τον συνάνθρωπό μας, να αγαπάμε τους εχθρούς μας, να προσευχόμαστε για όσους μας μισούν…

Γιατί πρέπει να έχω αυτή την παθητική στάση;

Εάν μισείτε αυτόν που σας μισεί, έχει κάποιο αποτέλεσμα; Οδηγεί κάπου; Εγώ δεν το θεωρώ παθητική στάση. Τι λέει στην Επί του Ορους Ομιλία; «Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως». Εάν αγαπάτε μόνο αυτούς που σας αγαπούν, το ίδιο κάνουν και οι αμαρτωλοί. Εάν βοηθάτε μόνο όσους σας βοηθούν, το ίδιο κάνουν και οι αμαρτωλοί. Ποιο είναι το νόημα; «Αγαπάτε τους εχθρούς υμών και αγαθοποιείτε και δανείζετε μηδέν απελπίζοντες, και έσται ο μισθός υμών πολύς, και έσεσθε υιοί υψίστου…». Καταλαβαίνετε ποιο είναι το νόημα; Εχουμε τη δυνατότητα να γίνουμε Θεοί. Τι κάνει τον Θεό, Θεό; Απαντά στην Επί του Ορους Ομιλία: «χρηστός εστίν επί τους αχαρίστους και πονηρούς». Και συνεχίζει: «Γίνεσθε ουν οικτίρμονες, καθώς και ο πατήρ υμών οικτίρμων εστί». Οικτίρμων! Τι ωραία λέξη. Φιλεύσπλαχνος. Ασύλληπτο νόημα. Εγώ, ξέρετε, μεγάλωσα στην Τρούμπα, ο πατέρας μου είχε κουρείο εκεί. Κι είχα την ευκαιρία να γνωριστώ με τους χασικλήδες και τις πόρνες της περιοχής. Σας διαβεβαιώνω, αγαπητέ μου, πως σ’ αυτούς τους ανθρώπους είδα περισσότερο Θεό απ’ ό,τι σε υποτιθέμενους ευσεβείς. Στα στενά της Τρούμπας συνάντησα την Ορθοδοξία. Γιατί εκεί είδα ανθρώπους οικτίρμονες. Σπλαχνικούς. Εχοντας οι ίδιοι πλήρη επίγνωση της κατάντιας τους, ήταν ανεχτικοί τόσο μεταξύ τους όσο και με τους άλλους. Αυτοί οι μεγάλοι αμαρτωλοί βίωναν και ακτινοβολούσαν την πιο καίρια χριστιανική αρετή, που είναι η χωρίς όρους και προϋποθέσεις αποδοχή του άλλου. Ενώ εμείς δεν έχουμε επίγνωση της κατάντιας μας. Ο άνθρωπος που έχει επίγνωση γίνεται ταπεινός. Και η ταπεινότητα πού οδηγεί; Στην επιείκεια για τους άλλους. Εμείς θεωρούμε τους εαυτούς μας ανώτερους, ευπρεπείς, σοβαρούς, δυνατούς, καλύτερους… Και τους άλλους υποδεέστερους από εμάς, επειδή είναι διαφορετικοί. Φυλετικά, σεξουαλικά, μορφωτικά, κοινωνικά… Και γι’ αυτό δεν είμαστε ούτε ανεχτικοί ούτε ελεήμονες. Αλλά, πιστέψτε με, δεν χρειάζεται να είναι τίποτε άλλο ο άνθρωπος στη ζωή του πέρα από οικτίρμων. Γιατί αυτό είναι το κατ’ εξοχήν γνώρισμα του Θεού.

Πατέρα Φιλόθεε, το έχετε ακούσει εκείνο το τραγούδι της Αρλέτας, που λέει «αν θες ν’ αγιάσεις πρέπει να αμαρτήσεις, ε και αν προλάβεις, ας μετανοήσεις»;

Κοιτάξετε, όποιος ζει, κάνει λάθη. Μόνο αν δεν ζει, δεν θα κάνει λάθη. Για μένα δεν υπάρχουν νόμοι. Υπάρχουν στόχοι. Αυτός ο τρόμος της αμαρτίας που καλλιεργείται δεν με εκφράζει.

Τι είναι η αμαρτία;

Η αμαρτία δεν είναι παρά μια αυτοκαταστροφική ενέργεια. Ο βιασμός της φύσης μας, που είναι η αγάπη.

Αμαρτία, λοιπόν, είναι ό,τι ξεφεύγει από την αγάπη;

Μπορείτε να το πείτε κι έτσι. Ο,τι βιάζει τη φύση μου, που είναι να αγαπώ.

Γιατί η Εκκλησία φορτώνει τον άνθρωπο με τόσες ενοχές;

Δεν το κάνει η Εκκλησία. Εγώ το κάνω. Ο παπάς. Είναι δικές μας νευρώσεις. Γιατί, για παράδειγμα, ασχολούνται οι παπάδες τόσο πολύ με το θέμα του σεξ; Επειδή έχουν οι ίδιοι άλυτα θέματα. Και ένας δεύτερος λόγος είναι η επιβολή. Οταν κάνεις κουμάντο στη σεξουαλική ζωή του άλλου, τον έχεις.

Αλήθεια, γιατί θεωρούμε οποιαδήποτε σχέση εκτός θρησκευτικού γάμου πορνεία και αμαρτία;

Για τους δυο αυτούς λόγους που σας προανέφερα. Γιατί το σεξ είναι κάτι που βασανίζει τους ίδιους τους κληρικούς. Οταν εγώ ο ίδιος αισθάνομαι απειλή τη σεξουαλικότητά μου, φορτώνω τον κόσμο με όλες αυτές τις ενοχές. Αυνανίζεται ένα παιδί και γίνεται χαμός. Μπορεί να μην το κάνω συνειδητά, ως παπάς. Αλλά είναι αποτέλεσμα της ανωριμότητάς μου και έλλειψη αυτογνωσίας. Ασε που πολλοί απ’ αυτούς προσπαθούν να εξασφαλίσουν την έξωθεν καλή μαρτυρία επειδή έχουν διπλή ζωή.

Αρα το σεξ εκτός γάμου είναι ή δεν είναι αμαρτία;

Α, εσείς το πάτε εκεί. Εγώ το μόνο που θα σας πω είναι το εξής: ασχολήθηκε ο Ιησούς Χριστός με το σεξ; Σε δυο τρεις περιπτώσεις μόνο. Στη Σαμαρείτιδα το μόνο που είπε ήταν «είχες πέντε άντρες κι αυτός που έχεις τώρα δεν είναι άντρας σου». Τίποτε άλλο. Ούτε την επέπληξε ούτε τίποτα. Και έκανε λέει μαζί της την πιο βαθιά θεολογική κουβέντα, σε βαθμό που όταν αργότερα ήρθαν οι μαθητές και του είπαν να φάει, έχω ήδη χορτάσει, τους απάντησε.

Τι θεωρείτε εσείς αμαρτία;

Μεγάλη αμαρτία είναι η παράβαση δύο βασικών εντολών. Να μην αγαπάς τον Θεό και να μην αγαπάς τον συνάνθρωπο. Η αλαζονεία από τη μια και ο εγωκεντρισμός από την άλλη. Θυμάστε την παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου; Ο πλούσιος απολάμβανε όλα τα αγαθά που του πρόσφεραν τα πλούτη του, ρούχα και φαγητά, χωρίς να έχει κάνει είτε μοιχείες, είτε πορνείες, είτε κάποιο κακό. Ο φτωχός Λάζαρος, απ’ την άλλη, μάζευε τα ψίχουλα που έπεφταν απ’ τα τραπέζια του πλούσιου. Και δεν έχουμε κανένα λόγο, λέει ο Αγιος Χρυσόστομος, να πιστεύουμε πως αν ο Λάζαρος του ζητούσε ένα κομμάτι ψωμί, δεν θα του το έδινε. Ποιο ήταν τότε το μεγάλο αμάρτημα του πλούσιου και όταν πέθαναν, ο μεν Λάζαρος βρισκόταν στην αγκαλιά του Αβραάμ, ο δε πλούσιος εκλιπαρούσε να βουτήξει ο Λάζαρος το χέρι του στο νερό και να του βρέξει λίγο τη γλώσσα καθότι «οδυνώμαι εν τη φλογή ταύτη»; Ποιο ήταν, λοιπόν, το αμάρτημα του πλούσιου; Δεν τον πρόσεξε καν τον Λάζαρο. Ηταν τόσο απασχολημένος με τον εαυτό του, που δεν παρατήρησε τον συνάνθρωπό του. Αλλά επιτρέψετε μου να πω ακόμα κάτι σε συνάρτηση μ’ αυτό που λέγαμε προηγουμένως, με τις νευρώσεις εμάς των παπάδων. Σε κάθε σελίδα του Ευαγγελίου υπάρχει μια εμμονή του Χριστού με τον πλούτο. Σας ρώτησε ποτέ ο πνευματικός σας πόσα σπίτια έχετε; Πάνε πάρα πολλά χρόνια από τότε, αλλά απ’ ό,τι θυμάμαι, όχι. Σας ρώτησε μήπως τι καταθέσεις έχετε στην τράπεζα;

Οχι… Εάν αυνανιστήκατε όμως σας ρώτησε, σωστά; Καταλαβαίνετε τώρα τι εμμονές έχουμε;

Εάν ισχύει η φράση «τα ράσα δεν κάνουν τον παπά», τι κάνει τον παπά;

Η επαφή με τον κόσμο. Εχω γράψει ένα βιβλίο με τίτλο «Κλήρος: Μια υπόσχεση πατρότητας που δεν έχει τηρηθεί». Ο Θεός έλαβε σάρκα για να προσφέρει τη δυνατότητα ολοκλήρωσης και πληρότητας στον άνθρωπο. Αυτή η δυνατότητα δεν εξασφαλίζεται ούτε και προσφέρεται με κηρύγματα από τον άμβωνα. Απρόσωπα και εξ αποστάσεως. Κομμάτι από την ψυχή μας πρέπει να προσφέρουμε. Ποια είναι η ουσία του ποιμαντικού έργου που έχει να κάνει ο κλήρος; Να συνεχίσει τον ρόλο της ενσάρκωσης. Αν δεν μπούμε και δεν περπατήσουμε μέσα στα παπούτσια των ανθρώπων, δεν μπορούμε να βοηθήσουμε.

Πόσο διαφέρουν οι ιερείς σήμερα από την εποχή των «ουαί υμίν»; Ομοιάζουμε πάρα πολύ. Πολλές από εκείνες τις συμπεριφορές τις οποίες στηλίτευσε ο Χριστός εξακολουθούν να υφίστανται. Η υποκρισία και ο φαρισαϊσμός, το «ου δύνασθε Θεώ δουλεύειν και Μαμμωνά»…

Και οι πιστοί; Γιατί πολλές φορές υπερβάλλουν, φιμώνουν, εγκληματούν, σε μια προσπάθεια προστασίας του Θεού τους; Αναφέρεστε στους τζιχαντιστές;

Οχι μόνο. Αναφέρομαι και σε ορθόδοξους που καίνε βιβλία και σπάζουν θέατρα…  Εγώ θα σας πω αυτό: Ο Θεός ο δικός μας φτύστηκε, ταπεινώθηκε, εξευτελίστηκε, μαστιγώθηκε, σταυρώθηκε… Υπάρχει κάτι πιο υβριστικό, κάτι πιο ατιμωτικό από αυτό; Και πώς απάντησε; Αντεκδικήθηκε; «Αφες αυτοίς, ου γάρ οίδασιν τι ποιούσιν», είπε. Χρειάζεται προστασία ο Θεός από εμάς; Σοβαρολογούμε; Προσβάλλεται ο Θεός; Εχω εγώ τη δυνατότητα να προσβάλω τον Θεό; Βλάσφημο μου ακούγεται.

Γιατί στις μέρες μας κρατά τόσο λίγο ο έρωτας;

Επειδή δεν είναι έρωτας. Κι όταν δεν είναι έρωτας, ακόμα κι αυτό το εκστατικό πεντάλεπτο πριν το ροχαλητό καταντά πληκτικό. Και το τέλος έρχεται.

Ποια λάθη κάνουμε συνήθως οι άνθρωποι στον έρωτα;

Ο έρωτας δεν είναι κατοχή. Ο έρωτας είναι μια διαρκής αναζήτηση. Για να ζήσεις όσο γίνεται ουσιαστικότερα τον έρωτα, πρέπει να ασχοληθείς με την ωριμότητά σου. Δεν μπορεί να συλλάβει τον έρωτα ο άνθρωπος που σκέφτεται μοναχά τον εαυτούλη του. Δεν μπορεί να κατανοήσει αυτό που λέει ο Χριστός, «αν θέλεις να κερδίσεις τη ζωή σου, πρέπει να τη χάσεις». Στον έρωτα πρέπει να δοθείς μέχρι θανάτου, αν θέλεις να βιώσεις την πληρότητά του.

Και γιατί βλέπουμε να γίνονται τόσα εγκλήματα εξ ονόματός του;

Εξ ονόματος της διαστροφής τού έρωτα γίνονται τα εγκλήματα, που είναι το σεξ. Η ματαίωση μιας βασικότατης ανθρώπινης ανάγκης. Και εξαιτίας αυτής της ματαίωσης, το πάθος θολώνει τον νου του ανθρώπου.

Η ευτυχία υπάρχει, πάτερ;

Δεν ξέρω τι πάει να πει ευτυχία. Κάπως ευδαιμονιστικό μου ακούγεται. Για μένα καταλληλότερη λέξη είναι η «πληρότητα». Να αισθάνεσαι μέσα σου «γεμάτος». Χαρά, αγαλλίαση, συγκίνηση. Συγκίνηση! Τι ωραία λέξη!

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ. Οι αποφοιτήσαντες από τη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού Βοστώνης το Σάββατο 18 Μαΐου έχουν μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη συνοδευόμενοι από καθηγητές και από τον εκκλησιάρχη της Σχολής και καθηγητή του Κανονικού Δικαίου, Αρχιμανδρίτη Βαρθολομαίο Μερκάντο.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ