x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Γιατί τα παιδιά γίνανε απαθείς θεατές της βίας

20 Απριλίου 2024
Του Νίκου Λεκκού*

Πέρα από τα ακραία και διαρκώς συχνότερα περιστατικά βίας (είτε αυτά αφορούν σε επιθέσεις με γροθιές και αντικείμενα ή δολοφονίες) αυτό που τρομάζει εξίσου είναι οι αντιδράσεις των παρόντων. Αντιδράσεις που καλύπτουν το φάσμα από την ανοχή και την αδιαφορία μέχρι την επιδοκιμασία και την παρώθηση.

H κοινωνία «συγκλονίζεται» ή «εκφράζει τον αποτροπιασμό της» βλέποντας με κάθε λεπτομέρεια τα γεγονότα μέσα από βίντεο και φωτογραφίες, άλλων μελών της που απλά έκριναν καλύτερο να απαθανατίσουν τις στιγμές της βίας ή του θανάτου από διάφορες οπτικές γωνίες, παρά να παρέμβουν ή να καλέσουν σε βοήθεια. Κι όλα αυτά είναι πια τόσο συχνά που ξεχνιούνται γρήγορα μιας και πλέον είναι μια στρεβλή κανονικότητα.

Δεν υπάρχει καμία πρωτοτυπία στο να αναφερθεί κι εδώ πως κοινωνία και σχολεία είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Επίσης, τα σχολεία είναι χώροι εφαρμογής πολιτικής αλλά και χώροι καλλιέργειας και διάχυσης κοινωνικών αξιών και πρακτικών. Οταν λοιπόν στην κοινωνία είναι αποδεκτή η άσκηση βίας ως μέσο επιβολής άποψης, διεκδίκησης δικαίου, αποκατάστασης ισορροπιών τότε πώς θα μπορούσε αυτό να μην βρει πεδίο εφαρμογής και στη σχολική ζωή ή στο μέρος εκείνο των δραστηριοτήτων που τα παιδιά και οι νέοι είναι χωρίς την εποπτεία υπεύθυνου ενήλικα. Αλλά και σε αυτές τις περιπτώσεις που υπάρχει ενήλικο άτομο με ευθύνη ελέγχου και προστασίας του ανήλικου, δεν είναι εξασφαλισμένο το ότι τα παιδιά θα προστατευτούν από την έκθεση στη βία. Σε ποδοσφαιρικούς αγώνες, για παράδειγμα, τα έκτροπα, οι βρισιές, οι βανδαλισμοί θεωρούνται μέρος της διοργάνωσης. Προετοιμάζονται μάλιστα εκτός γηπέδων με την αναγραφή συνθημάτων που βρίθουν μίσους για τον «άλλο», με απειλές στα άτομα άλλης ομάδας, αλλά και συνεχίζονται και μετά το τέλος της διοργάνωσης. Η βία στρατεύει τους αδύναμους σε στρεβλά ιδανικά.

Η βία έχει γίνει ακέραια αποδεκτή ακόμα και σαν πράξη αυτοπροστασίας, όχι ως πράξη για να εξασφαλιστεί η ασφάλεια και η ακεραιότητα του θύματος, αλλά σαν προληπτική δράση ώστε να πάρει κάποιος ή κάποια αυτό που πιστεύει ότι του/της ανήκει.

Πολλές φορές σαν δικαιολογία για την άσκηση ή την αποδοχή της βίας, προβάλλεται το ότι ο/η άλλος/η «προκάλεσε», «πήγαινε γυρεύοντας» κ.λπ. Η διαφορετικότητα στοχοποείται  και ερμηνεύεται από τους θύτες και τους θεατές ως φταίξιμο που δικαιολογεί τη βία. Αυτή η διαφορετικότητα είναι αποτέλεσμα πολλών μεταβλητών (η εθνικότητα, η θρησκεία, ο τρόπος έκφρασης της θρησκευτικότητας ακόμα κι αν τα εμπλεκόμενα μέρη ανήκουν στην ίδια, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, ο σωματότυπος, οι σχολικές επιδόσεις, οι αθλητικές προτιμήσεις, η κοινωνική τάξη κ.λπ.

Τα πιο πάνω κι ακόμη περισσότερα έχουν συμβάλλει στην ανάδειξη της άσκησης βίας ως ηρωική πράξη, ως αποδεκτή πράξη, πράξη κύρους. Στα μάτια των παιδιών (δυστυχώς και ενηλίκων) ως επίτευγμα. Βλέποντάς την να ασκείται τη θεωρούν φυσιολογική σαν κάτι που νομοτελειακά συμβαίνει.

Δεν ξύπνησαν όμως τα παιδιά ένα πρωινό αδιάφορα ή ανεκτικά απέναντι στη βία. Εκπαιδεύτηκαν χρόνια σε αυτήν όντας εκτεθειμένα με κάθε τρόπο. Και φροντίζουν να την απαθανατίζουν παρά να ζητήσουν βοήθεια για το θύμα. Σε αυτή την εκπαίδευση βοήθησε η οικογένεια, ως πρώτο πλαίσιο εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης των παιδιών. Η οικογένεια που έπαψε να διδάσκει αγάπη κι αγωγή, η οικογένεια που αποδόμησε αξίες και προτεραιότητες χωρίς να τις αντικαταστήσει με άλλες, η οικογένεια που επέτρεψε σε εγωισμούς ενηλίκων να γίνουν πυξίδες στην πορεία των παιδιών. Η συζήτηση, η αποδοχή, το ενδιαφέρον, η ενασχόληση με τις ανάγκες του παιδιού (όχι μόνο τις βιολογικές), η συνειδητοποίηση του λάθους και ο έπαινος της προσπάθειας, ο πραγματικός χρόνος με το παιδί, είναι μόνο κάποια από τα ελλείματα της σημερινής οικογένειας. Η εναπόθεση της διαπαιδαγώγησης και η αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου του παιδιού έχουν εναποτεθεί στο διαδίκτυο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις εφαρμογές παιχνιδιών.

Στο επόμενο πλαίσιο, αυτό της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με μαθησιοκεντρική εκπαίδευση, με μια εκπαίδευση επικεντρωμένη στο επίτευγμα κι όχι στην προσπάθεια και στη διαρκή βελτίωση, ανάλογη με την αναπτυξιακή του ετοιμότητα.

Τελικά έχουμε εκπαιδεύσει τα παιδιά μας να είναι χειροκροτητές της βίας; Μάλλον ναι, έστω κι αν αυτό δεν ήταν ποτέ στόχος μας. Η βία και η παράβαση διδάσκονται, δυστυχώς. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε την «ύλη» τους.

Ξεκινούμε από το να γνωρίσουμε τα παιδιά μας και να αποσαφηνίσουμε εμείς οι ίδιοι τι είδους ενήλικα άτομα θέλουμε να γίνουν. Είμαστε παρόντες και παρούσες στη ζωή τους, ουσιαστικά και λειτουργικά, όχι μόνο ως φυσικές παρουσίες ή άτομα που θεωρούν βάρος την ύπαρξη των παιδιών. Καλλιεργούμε με κάθε τρόπο και σε κάθε στιγμή τη συγκρότηση της ατομικής, αλλά και της συλλογικής ταυτότητας,  που βοηθούν τα παιδιά να ανακαλύψουν κοινά και διαφορετικά χαρακτηριστικά, εξίσου σεβαστά.

Ακούμε το παιδί όταν θέλει να μιλήσει (κι όχι όταν έχουμε εμείς τη διάθεση) για τον εαυτό του. Μιλώντας θα ανακαλύψει πτυχές του που δε γνωρίζει και θα νιώσει περήφανο για αυτές. Αλλά και άλλες που θα θελήσει να διορθώσει. Θα γίνει διακριτή η ξεχωριστή αξία του και θα ενισχυθεί η αυτοεκτίμησή του και ταυτόχρονα θα αντιληφθεί και την αξία των άλλων παιδιών.

Το μαθαίνουμε να ιεραρχεί τα σπουδαία της ζωής και τρόπους διαχείρισης προβλημάτων. Να μπορεί να ξεχωρίσει τι μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του και σε τι χρειάζεται να ζητήσει βοήθεια (μια διαφωνία με ένα άλλο παιδί στην τάξη, ή μια παρατήρηση από εκπαιδευτικό, δεν συνεπάγεται τη γονεϊκή παρέμβαση).

Και τέλος του δείχνουμε ότι δεν πρέπει να ανέχεται τη βία ούτε στον εαυτό ούτε σε κάποιο άλλο άνθρωπο.

Σίγουρα υπάρχουν κι άλλοι τρόποι, οι οποίοι βέβαια δεν χωρούν στον περιορισμένο χώρο ενός άρθρου για να σταματήσει το φαινόμενο της ανοχής απέναντι στη βία. Μπορούμε όμως να ξεκινήσουμε από αυτά ώστε να σπάσουμε τη φαυλότητα που χαρακτηρίζει τον κύκλο της βίας. Στον οποίο κύκλο φαίνεται πως έχουμε εγκλωβιστεί.

* O Νίκος Λεκκός γεννήθηκε στη Δραπετσώνα του Πειραιά.

Σπούδασε την Παιδαγωγική, τη Θεολογία και τη Συμβουλευτική σε Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο.

Ζει στην Πάφο από το 1996. Εργάστηκε ως δάσκαλος σε Ελλάδα και Κύπρο, υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις του υπουργείου Παιδείας, σχετικές με την παραβατικότητα και τη βία στα σχολεία. Τα τελευταία χρόνια  είναι Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης  στην Κυπριακή Δημόσια Εκπαίδευση για θέματα που αφορούν στην ευημερία των μαθητών και στη στήριξη παιδιών, εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων. Παιδεύοντας τις λέξεις γράφει παιδαγωγικά άρθρα, αλλά και κείμενα για παραστάσεις, δίνει διαλέξεις  σε Κύπρο, Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αρθρογραφεί σε έντυπα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, πάνω σε θέματα συμβουλευτικής και προσπαθεί να αλλάξει στιγμές από την ζωή όσων το έχουν ανάγκη και το θέλουν. Συνεργάτης διάφορων φορέων στην Κύπρο και στην Ευρώπη για θέματα που αφορούν στην εκπαίδευση στα παιδιά και στην οικογένεια.

Πέραν του βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα, είναι επίσης συγγραφέας των βιβλίων «Να μείνει μεταξύ μας» και «Η εμπειρία της συμβουλευτικής» τα οποία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «ΦΥΛΑΤΟΣ».

Είναι έγγαμος και πατέρας τριών παιδιών.

[email protected]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θα μπορέσουμε κάποτε εμείς οι Ελληνες να ενωθούμε σαν τους Εβραίους και να πάψουμε να κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας στα εθνικά μας θέματα; Την περασμένη Δευτέρα η πλειοψηφία της πολιτισμένης ανθρωπότητας απείλησε μέσω του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης ότι θα ζητήσει τη σύλληψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου και του υπουργού Αμυνας της κυβέρνησής του Γιόαβ Γκαλάντ, με την κατηγορία της γενοκτονίας των πάνω από 35.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ