x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Η αυτογνωσία, μια απαραίτητη αναγκαιότητα!

Γνώθι Σαυτόν… Ενα Δελφικό Παράγγελμα, αρχαίο απόφθεγμα, το οποίο λέγεται ότι προερχόταν από τον ίδιο τον Θεό Απόλλωνα και ήταν γραμμένο σε πολλά σημεία στα Δελφικά ιερά. Προβαλλόταν ως πρωταρχικός όρος αυτοσυνειδησίας, αυτοκάθαρσης, προσπάθειας πνευματικής ανόδου και και ηθικής τελειοποιήσεως. Στην εποχή μας διαπιστώνεται ότι πολλοί το έχουν ξεχάσει. Ο άνθρωπος, όταν δεν γνωρίζει τον εαυτόν του δεν θεωρείται σώφρων. Είναι ένα σημάδι παρακμής στην ιστορία του πνεύματος, το οποίο έχει μετατρέψει, όπως αναφέρει ο Σωκράτης, την εσωτερική συνείδηση ως παράδειγμα της αλήθειας, αφού το Αληθές και το Αγαθόν είναι ταυτόσημα. Eλεγε «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Δηλαδή, ένα ξέρω ότι δεν ξέρω τίποτε. Σήμερα σε μια σύγχρονη κοινωνία, σε μια εποχή, όπως αναφέρει ο Αϊνστάιν, «των τέλειων μέσων και των συγκεχυμένων σκοπών», ο άνθρωπος λόγω συνεχών μεταβολών και απαξιώσεων των πάντων, αμφιβάλλει όλο και περισσότερο για το ρόλο, την αξία, τη θέση, τα ιδεώδη, τους σκοπούς στα γεγονότα και τον πολιτισμό. Διαβάζοντας κάποια άρθρα, τα οποία δημοσιεύονται στον ημερήσιο Τύπο της ΝΥ, τον «Εθνικό Κήρυκα», ως και σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαπιστώνεται όχι μόνο η άγνοια και η παραλλαγή των γεγονότων όπως αναφέρονται, αλλά αγραμματοσύνη, και έλλειψη αυτογνωσίας των αρθρογράφων. Αν υπήρχε η αυτογνωσία και «άσκηση της φρόνησης», θα υπήρχε κριτική ορθή σκέψη ίσως, να μπορούσαν να ερευνήσουν και να συγκρατήσουν τον εαυτό τους. Να διαστείλουν το ορθό από το εσφαλμένο, το πραγματικό από το φανταστικό, το ηθικό από το ανήθικο, το ωραίο από το άσχημο. Αναφέρονται και σχολιάζουν χωρίς επίγνωση και με το δικό τους τρόπο τα γεγονότα έτσι ώστε, να γίνονται αρεστοί στους «παροικούντες την Ιερουσαλήμ». Αυτοσαρκάζονται με την άγνοιά τους, αφού μετατρέπονται σε υμνητές του Βασιλιά. Δεν βλέπουν ότι «ο Βασιλιάς είναι γυμνός». Ο Σωκράτης έλεγε, «αυτοί που ζουν μέσα στην άγνοια πιστεύουν ότι γνωρίζουν τον εαυτό τους, πώς είναι ο κόσμος, και πώς είναι η ζωή». Θα ήταν ωφέλιμο, αν μέσα από την αυτογνωσία διδάσκονταν να έχουν υπευθυνότητα, να μην έχουν ως στόχο την ατέλειωτη κακόβουλη κριτική, και να εκλιπαρούν τους «βασιλιάδες» για αναγνώριση της αρρωστημένης τους νοοτροπίας. Αν υπήρχε μεγαλοσύνη και ηθική μνήμη, τότε θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν και στους «εχθρούς τους» αλλά και σε αυτούς με άλλη γνώμη ή άποψη, προτερήματα και πράξεις που είναι αξιομνημόνευτα. Ο πνευματικός άνθρωπος συνεχώς επαναστατεί και συνεχώς αναγεννιέται, αν «ακούσας νόει». Η δημιουργία της προσωπικότητας δεν έχει αφετηρία, δεν έχει τέρμα, γράφει τη δική της ιστορία. Η ιστορία έχει το δικό της δρόμο. Είναι γνώση και η ακριβής αφήγηση των γεγονότων. Η αντικειμενικότητα, η εντιμότητα αποτελούν τα ουσιώδη κριτήρια για να μην χαρακτηριστεί ότι πάσχουν από το «πρόβλημα της κοινωνικής συμπεριφοράς» μετατρέποντας το κάθε τι σε κωμικό και γελοίο, όπως λέει ο Αριστοφάνης. Χάνουν την αυτοπεποίθησή τους και αυτοπροσδιορίζονται γραφικοί, με περίσσεια αφέλεια, «γελοίοι και χαριτωμένοι». Χωρίς σύνεση και αυτογνωσία, γίνονται φτωχοί, αδύναμοι και ασήμαντοι. Δεν μπορούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Δεν απολαμβάνουν τη δημόσια αναγνώριση, στερούνται πολιτικού ήθους και δεν μπορούν να αποδώσουν δικαιοσύνη. Η εποχή μας ζητά ανθρωπισμό, αξιοπρέπεια και προσδοκίες για το μέλλον. Δεν επιθυμεί «κεχηναίους πολίτες», «χαυνοπολίτες», σφουγγοκωλάριους και αυλοκόλακες να υμνούν τον «Αυτοκράτορα».

Η Ομογένεια απαξιώνει τους θρασύδειλους, τους καιροσκόπους, αχθοφόρους της αναξιοπρέπειας, ως μεταπράτες της αθλιότητας. «Δειλοί, μοιραίοι και άβουλοι αντάμα -γράφει ο Βάρναλης-προσμένουμε ίσως κάποιο θάμα…». Ο σεβασμός, η ηθική και η καλοσύνη έχει αντικατασταθεί με την αναλήθεια, το ψεύδος και με τη γελοιότητα. Στο «Τα εις σαυτόν», ο Μάρκος Αυρήλιος γράφει: «Γελοίον, εστί την μεν ιδία κακία, μη φεύγειν…». Δηλαδή, είναι γελοίο τη δική σου κακία να μην προσπαθείς να την αποφύγεις… Περιπλανώμενοι, ως άλλοι σύγχρονοι Γοργίες, με αναιμιαία δόγματα, προσπαθούν να προβάλουν ιδέες για να λυμαίνονται τον καιρό. Αν και αποτυχημένοι στον εργασιακό και επαγγελματικό τους τομέα, προσπαθούν να είναι πειστικοί και ελκυστικοί, προβάλλοντας χωρίς λογική γεγονότα με αληθοφάνεια. Η λογική έχει πολλές εξόδους. Αλλες σε πάνε στο φως και τον καθαρό νου και άλλες σε οδηγούν στο σκοτάδι και την παραφροσύνη. Όταν όμως βγεις στο περιβόλι της λογικής σκέψης, μπορείς να κάνεις πολλά εκπληκτικά και θαυμαστά και όχι πυροτεχνήματα… Η αλήθεια είναι η διέξοδος και οι δρόμοι που οδηγούν σ’ αυτήν είναι διάφοροι. Πολλές φορές στην εποχή μας αποσιωπούμε την αλήθεια της ιστορίας για κάποιο ωφέλιμο στόχο. Κάποτε την ιστορία την έγραφαν «Γίγαντες, Λέοντες» που έβαζαν με τολμηρή αυθαιρεσία, ως σφραγίδα, τις χονδρές πατούσες τους για να καλύψουν γεγονότα. Ομως τώρα την Ιστορία την έγραψαν και την λάμπρυναν «εσμοί» από μυρμήγκια, φροντισμένα και μετρημένα, με καθάριο ήθος, γνώση, τόλμη και αρετή. Δεν ήθελαν την αδικία. Ηθελαν το δίκαιο, και τη δικαιοσύνη. Η αδικία, γράφει ο Αγιος Παϊσιος, «είναι μεγάλη αμαρτία… Ολες οι αμαρτίες έχουν ελαφρυντικά. Η αδικία δεν έχει. Μαζεύει την οργή του Θεού». Λέγεται, ακόμη, όταν η αδικία γίνεται νόμος, τότε καθήκον είναι η αντίσταση

Αδικος είναι αυτός που δεν κάνει κάτι, γιατί δεν γνωρίζει τον εαυτόν του. Το μεγαλύτερο και το σπουδαιότερο πράγμα στο κόσμο, λέγει ο Μοντένιος, είναι να ξέρεις να είσαι ο εαυτός σου. Από την άλλη μεριά, να μην μένεις ψυχρός ως νεκρός, απλός θεατής, απαθής των μορφών, που περιδιαβαίνουν σαν φαντάσματα σκιές μιας πραιτωριανής νοοτροπίας και παπικής φιλοσοφίας. Τίποτε στον κόσμο δεν μπορεί να βρεθεί πιο αξιοθαύμαστο από τον Ανθρωπο, ο οποίος έχει κάνει τη γνώση με τη συμφιλίωση αυτοσκοπό. «Αλήτης και φυγάς, όποιος κλωσάει τ΄ άδικο, μακάρι και με αποκοτιά» (Αντιγόνη, Σοφοκλή). Η κοινωνία χρειάζεται «φρόνει θνητά» Ανθρωπο. Ενσαρκωτή αξιών, με αυτογνωσία, συνείδηση, ηθική, πνευματικότητα και δικαιοσύνη. Ολη η ζωή μας να είναι μια διαρκής μάθηση και γνώση, με την αλήθεια και την αρετή να βρίσκονται με το «Γνώθι Σαυτόν» πάντοτε στο μέσον. Τότε η γνώση, η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη και η αλήθεια θα κοσμούν τη δεξαμενή της «πολιτικής σοφίας». Συμπερασματικά: Καταλήγουμε ότι, ο νοών σίγουρα νοείτω και… ο νοών νοείτω!

* Ο Δρ Ιωάννης Ευθυμιόπουλος είναι Πρώην Γενικός Διευθυντής Παιδείας Αρχιεπισκοπής Αμερικής (2005-2019)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ετριβα τα μάτια μου από τη συγκίνηση, διαβάζοντας σε παλαιά πρακτικά συλλόγου τι συζητούσαν, τι πρότειναν και ποιες ανησυχίες είχαν οι ομογενείς μας, πριν από ένα και περισσότερο αιώνα.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ