x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Η ελληνική γλώσσα ως κρίκος συνοχής των Ελλήνων της Διασποράς

10 Φεβρουαρίου 2024
Του Γεράσιμου Κατσάν, Queens College - CUNY

Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, που γιορτάζεται στις 9 Φεβρουαρίου, έχει στόχο να αναδείξει τον ρόλο που έπαιξε η ελληνική γλώσσα στον παγκόσμιο πολιτισμό, να ενθαρρύνει τους Ελληνες της Διασποράς καθώς και όσους ενδιαφέρονται να μάθουν περισσότερα για την ελληνική γλώσσα η οποία ομιλείται και γράφεται συνεχώς για τουλάχιστον 3.500 χρόνια – με την ελπίδα να πυροδοτήσει το ενδιαφέρον για αυτή τη γλώσσα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Με την αφορμή αυτού του εορτασμού, θα αναφερθώ στον σημαντικό και παγκοσμίως γνωστό ποιητή Κ. Καβάφη και την αντίληψη που είχε για τη σημαντικότητα της ελληνικής γλώσσας. Ο Κ. Καβάφης εξέφρασε σε πολλά ποιήματά του το δίλημμα του ίδιου αλλά και των Ελλήνων της Διασποράς απέναντι στην προσπάθεια να κρατήσει μια διαχρονική, «κοσμοπολίτικη» αίσθηση ελληνικής ταυτότητας όχι μόνο με την ιστορία, τα ήθη και τις παραδόσεις του Ελληνισμού, αλλά προπαντός με τη γλώσσα.  Αν και σε μεγάλο βαθμό αυτή η περίπλοκη «ταυτότητα» που αναζητά ο Καβάφης παραμένει σε ένα επίπεδο απόλυτα προσωπικό, συνδέεται με μια ευρύτερη αντίληψη της πολιτιστικής, γλωσσολογικής και αισθητικής έννοιας του Ελληνισμού.

Στο ποίημά του «Ποσειδωνιάται» οι κάτοικοι μιας αρχαίας ελληνικής αποικίας, αν και επιθυμούν να θυμούνται τις ελληνικές ρίζες τους και τις γιορτές των προγόνων τους με «τελετές ωραίες… τα παλαιά τους έθιμα να διηγούνται και τα ελληνικά ονόματα να ξαναλένε, που μόλις πια τα καταλάμβαναν ολίγοι». Ισως το πιο σημαντικό για τον Καβάφη – είναι ότι παρόλο που νιώθουν πως είναι και αυτοί Ελληνες, νιώθουν ότι «εξέπεσαν» και έγιναν «ζουν βαρβαρικά» διότι έχουν χάσει τη γλώσσα, και καταλήγουν να είναι «βγαλμένοι -ω συμφορά!- από τον Ελληνισμό»: δηλαδή χάνουν την ελληνικότητά τους χωρίς την γλώσσα. Σύμφωνα με τη σκέψη του Καβάφη, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν αρκούν οι επετειακές γιορτές αλλά η ελληνική γλώσσα είναι αυτή που θα πρέπει να είναι ο κεντρικός άξονας σύνδεσης και συνοχής της ελληνικότητας.

Αυτή την ελληνική γλώσσα εμείς οι εκπαιδευτικοί παλεύουμε να διατηρήσουμε και να καταστήσουμε σημείο αναφοράς και συνοχής των Ελλήνων της Διασποράς.

Στο τμήμα Ελληνικών Σπουδών του Queens College, στο οποίο είμαι καθηγητής τα τελευταία 18 χρόνια, παρέχονται εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία απευθύνονται σε φοιτητές ελληνικής και μη ελληνικής καταγωγής που επιθυμούν να γνωρίσουν και να εμβαθύνουν στον ελληνικό πολιτισμό. Αρκετά μεγάλο ποσοστό των φοιτητών κυρίως στο πρώτο επίπεδο εκμάθησης της Ελληνικής Γλώσσας αποτελείται από φοιτητές μη ελληνικής καταγωγής. Τα κίνητρα επιλογής των μαθημάτων Νέων Ελληνικών ποικίλουν και εξαρτώνται συχνά από το διανοητικό τους υπόβαθρο και το προσωπικό ενδιαφέρον. Συχνά το κίνητρο είναι η γνωριμία και η πρόκληση μιας νέας γλώσσας και κατ’ επέκταση η επαφή με την ελληνική κουλτούρα. Σύμφωνα με μια εκτίμηση, περισσότερες από 150.000 λέξεις της αγγλικής προέρχονται από ελληνικές λέξεις. Αυτές περιλαμβάνουν τεχνικούς και επιστημονικούς όρους αλλά και πιο κοινές λέξεις. Για το λόγο αυτό, ένα από τα αγαπημένα πρώτα μαθήματα είναι να επισημαίνεται ότι οι αγγλόφωνοι γνωρίζουν ήδη πολλά ελληνικά. Μαθαίνοντας κάποιος την Ελληνική Γλώσσα κατανοεί καλύτερα την Αγγλική και είναι σπουδαίο που οι δύο γλώσσες συνυπάρχουν και συμπληρώνουν η μια την άλλη.

Για τους φοιτητές που έχουν ελληνική καταγωγή αυτό που τους οδηγεί να επιλέξουν μαθήματα Ελληνικών είναι η ανάγκη να συνδεθούν με τις ρίζες τους, να έχουν γενικότερη επαφή με την οικογένεια και τους φίλους τους στην Ελλάδα και συνήθως έχουν κάποια εξοικείωση τόσο με τη γλώσσα όσο και την ελληνική κουλτούρα. Επίσης, σε αρκετές περιπτώσεις αναφέρουν ότι ως φοιτητές έχουν την ωριμότητά να εκτιμήσουν περισσότερο τη γλώσσα και την καταγωγή τους σε σχέση με την αντίληψη που είχαν στην παιδική τους ηλικία. Καταλυτικό ρόλο οπωσδήποτε έπαιξε η οικογένεια, η εκκλησία και η ελληνική κοινότητα στην αρχική διαμόρφωση της ελληνικής τους συνείδησης. Στην πανεπιστημιακή τους ζωή όμως έχουν τη δυνατότητα και την επιλογή να εντρυφήσουν περισσότερο στην ελληνική κουλτούρα.

Στο Queens College εδώ και αρκετά χρόνια κάνουμε μια τεράστια προσπάθεια να κρατήσουμε ζωντανή και εφικτή την εκμάθηση της Ελληνικής Γλώσσας. Το πρόγραμμα διδασκαλίας περιλαμβάνει ταυτόχρονα και τη διδασκαλία του Πολιτισμού και της Ιστορίας της Ελλάδας ανάλογα με τις θεματικές ενότητες του κάθε μαθήματος. Διδάσκονται επίσης μαθήματα προφορικής συνομιλίας για την εξάσκηση των φοιτητών στον προφορικό λόγο, μαθήματα λογοτεχνίας, μάθημα Ελληνικού Κινηματογράφου καθώς και ένα μάθημα που αφορά την Ελληνοαμερικανική Κοινότητα και τη Διασπορά. Επίσης, διδάσκονται μαθήματα Βυζαντινής Ιστορίας και Ιστορία Βυζαντινής Τέχνης τα οποία υποστηρίζονται από το Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών που διαθέτει το Queens College.

Οπως και σε άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Αμερικής παρατηρείται τα τελευταία χρόνια έλλειψη κονδυλίων για τη στήριξη Προγραμμάτων Ελληνικών σπουδών και τη δημιουργία καινούργιων. Ο αριθμός των εγγεγραμμένων φοιτητών πάντα είναι ο δείκτης στη διοίκηση του εκάστοτε Πανεπιστημίου για τη χρησιμότητα των ξένων γλωσσών. Και δυστυχώς ιδιαίτερα φέτος η πολιτειακή ηγεσία της Νέας Υόρκης σε συνεργασία με την κεντρική διοίκηση του CUNY, προχώρησε σε πολύ εκτεταμένες περικοπές που επηρεάζουν τις σχολές των ανθρωπιστικών σχολών κατ’ επέκταση και το τμήμα Ευρωπαϊκών Γλωσσών στο οποίο ανήκει και η Ελληνική Γλώσσα. Επιπλέον, το Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο οποίο αναφέρθηκα παραπάνω, μαζί με τα άλλα πολιτιστικά κέντρα (Ιταλικό, Εβραϊκό, Ασιατικό κτλ.) που υπήρξαν για δεκαετίες ενεργά με σημαντική συνεισφορά στην πολυπολιτισμικότητα  και την ακαδημαϊκή υπόσταση του Πανεπιστημίου, έχουν αποκλειστεί από κάθε οικονομική κρατική και πολιτειακή υποστήριξη. Κατά συνέπεια αποτελεί μονόδρομο η ανεξάρτητη λειτουργία του Βυζαντινού Κέντρου προκειμένου να επιβιώσει. Αυτό προϋποθέτει την αναζήτηση βοήθειας σε ομογενειακούς φορείς και δωρητές. Έχουμε την τύχη στην ευρύτερη περιοχή της Νέας Υόρκης να δραστηριοποιούνται πολλοί Ελληνες που ενδιαφέρονται θερμά και ουσιαστικά για τον Ελληνισμό, τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η αρωγή τους και η υποστήριξή τους μας κάνει να ευελπιστούμε στη συνέχιση και μακροημέρευση των προγραμμάτων σπουδών μας.

Γεράσιμος Κατσάν είναι αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας,

* Ο Γεράσιμος Κατσάν είναι αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας,  διευθυντής του Τμήματος Ευρωπαϊκών Γλωσσών και διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Queens College – CUNY

Εmail:[email protected]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Παρακολουθώντας τελευταία από την Αθήνα τις πρόσφατες εξελίξεις στην Ομογένεια των ΗΠΑ, σημειώσαμε τέσσερις από αυτές που μας έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ