x
 

Κοινωνία

Η γυναίκα στην Αρχαία Ελληνική Τραγωδία

Η γυναίκα στην Αρχαία Ελλάδα κατά τους αρχαϊκούς και κλασσικούς χρόνους θεωρούνταν ανίκανη βιολογικά και ψυχικά να διαχειριστεί μόνη της την ζωή της και για το λόγο αυτό περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της κλεισμένη στο σπίτι της, ασχολούμενη με την ανατροφή των παιδιών και την οικιακή ζωή. Της αρμόζει η σιωπή, η υποταγή στην αντρική εξουσία και η απουσία από την κοινωνική και πολιτική ζωή.

Η αρχαία ελληνική τραγωδία όμως επιφυλάσσει μια εξαιρετική θέση στις γυναίκες.

Στο αρχαίο ελληνικό θέατρο η γυναίκα σπάει τη σιωπή της και συχνά δρα αντίθετα από αυτό που είναι κοινωνικά αποδεκτό. Ηρωίδες όπως η Κλυταιμνήστρα, η Αντιγόνη, η Ελένη, η Φαίδρα, η Ηλέκτρα, η Ιφιγένεια, η Μήδεια, η Ανδρομάχη εκφράζουν μέσα από τα λόγια τους σκέψεις και συναισθήματα που δεν θα περίμενε κανείς να ακούσει στην αρχαία Αθήνα.

Αντιγόνη

Η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή μάς παρουσιάζει μια ηρωίδα η οποία ξεπερνά τους κοινωνικούς κανόνες και αντιστέκεται με σθένος απέναντι στην αντρική εξουσία και τον πολιτικό παραλογισμό.

Η Αντιγόνη αμφισβητεί την ορθότητα της απόφασης του βασιλιά Κρέοντα να αφήσει άταφο τον αδερφό της Πολυνείκη και παίρνει τον ηθικό νόμο στα χέρια της, κάνει την ταφή χωρίς να υπολογίσει τον κίνδυνο για τη δική της ζωή. Η πράξη και η αυτοθυσία της προκειμένου να εκτελέσει το χρέος της απέναντι στην οικογένειά της, προκαλεί και προβληματίζει το κοινό μέχρι και σήμερα και αποτελεί ερέθισμα για την εξερεύνηση των ορίων και των καταναγκασμών που επιβάλλονται στις γυναίκες στις πατριαρχικές κοινωνίες.

Ιφιγένεια

Η αφήγηση της Ιφιγένειας αναπτύσσεται σε διάφορα τραγικά έργα, με το «Ιφιγένεια στην Αυλίδα» του Ευριπίδη να παρουσιάζει μια συγκινητική εξερεύνηση της θυσίας για το κοινό καλό και την πατρίδα.

Ο Αγαμέμνονας πρόσβαλε με τις πράξεις του τη θεά Αρτεμη και εκείνη δεν επιτρέπει να πνεύσει ούριος άνεμος για να φύγουν τα καράβια στην Τροία. Οι στρατιώτες κουράστηκαν να περιμένουν και η εκστρατεία στην Τροία κινδυνεύει να αποτύχει. Ο μόνος τρόπος να κατευναστεί ο θυμός της θεάς είναι ο Αγαμέμνονας να θυσιάσει την μικρή του κόρη την Ιφιγένεια. Ενώ ο Αγαμέμνονας ακροβατεί ανάμεσα στο ατομικό και το κοινό καλό, φερόμενος ως υποχείριο του στρατιωτικού όχλου, η Ιφιγένεια αναλαμβάνει την ευθύνη της απόφασής της να θυσιαστεί για το καλό της πατρίδας, απενοχοποιώντας με τον τρόπο αυτό και τον πατέρα της. Μία γυναίκα, ένα μικρό κορίτσι στην πραγματικότητα αποφασίζει για την τύχη της εκστρατείας στην Τροία και γίνεται σύμβολο αγάπης και αυτοθυσίας για αυτό που είναι πιο μεγάλο από το ατομικό συμφέρον, για αυτό που έχει επιπτώσεις στη ζωή των πολλών.

Ηλέκτρα

Η Ηλέκτρα είναι η κόρη του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας. Οταν η μητέρα της με τον εραστή της, τον Αίγισθο, δολοφονούν τον πατέρα της, κάνει στόχο της ζωής της να πάρει εκδίκηση. Ο φόνος και η εκδίκηση γίνεται σκοπός της ζωής της και η ίδια ο ηθικός αυτουργός της μητροκτονίας. Η οργή και το μίσος την τυφλώνουν μέχρι τη στιγμή που ο αδερφός της Ορέστης σκοτώνει την μητέρα τους. Από κει και πέρα κατακλύζεται από αβάσταχτη θλίψη, για να φτάσει σταδιακά στη συνειδητοποίηση της πράξης και να καταλήξει να δηλώσει με πόνο πόσο μισητή και αγαπημένη ήταν η μητέρα τους την ίδια στιγμή. Ομως η Ηλέκτρα αντέχει τον ψυχικό πόνο. Αυτή η ανθεκτικότητα της Ηλέκτρας υπηρετεί ως μαρτυρία της αντοχής των γυναικών απέναντι στις δυσκολίες.

Φαίδρα

Στην τραγωδία «Ιππόλυτος» του Ευριπίδη η Φαίδρα είναι παντρεμένη με τον βασιλιά Θησέα και ερωτεύεται τον γιο του άντρα της τον νεαρό Ιππόλυτο. Μέσα της παλεύει το πάθος και η λογική. Υπερισχύει το πάθος και αυτό είναι που καθορίζει όλα όσα θα ακολουθήσουν. Μέσα από τη Φαίδρα που κατακλύζεται από έντονα συναισθήματα όπως ο φόβος, η ντροπή, και το κρυφό πάθος του έρωτα, ο Ευριπίδης εξετάζει την επίδραση των κοινωνικών κανόνων στις ανθρώπινες σχέσεις, επισημαίνοντας τα τραγικά αποτελέσματα των αντιφατικών επιθυμιών.

Μήδεια

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη αποτελεί μια ισχυρή εξερεύνηση μιας γυναίκας που προδόθηκε από τον άντρα της, τον Ιάσονα. Η Μήδεια καταλήγει σε ακραία μέτρα για εκδίκηση, προκαλώντας παράλληλα τις παραδοσιακές απεικονίσεις των γυναικών ως παθητικών θυμάτων. Εμφανίζεται ως μια ισχυρή δύναμη ικανή να χειραγωγεί τα γεγονότα για να επιτύχει τους στόχους της. Το έργο θέτει βαθιά ερωτήματα σχετικά με τις συνέπειες των ανδρικών πράξεων στη γυναικεία δράση, αποκαλύπτοντας τις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης. Η Μήδεια γίνεται ένας πολυδιάστατος χαρακτήρας που ενσαρκώνει το σημείο επαφής μεταξύ αγάπης, προδοσίας και των συνεπειών των κοινωνικών προσδοκιών.

Κλυταιμνήστρα

Η Κλυταιμνήστρα, σύζυγος του Αγαμέμνονα, παίζει κεντρικό ρόλο στο «Αγαμέμνων» του Αισχύλου και την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή.

Οταν ο Αγαμέμνονας φεύγει για τον πόλεμο η Κλυταιμνήστρα ρυθμίζει τα πράγματα στο παλάτι. Είναι δυναμική και αποφασισμένη να επιβάλλει τη δική της εξουσία. Με τα λόγια της ειρωνεύεται τη θέση της γυναίκας που περιμένει τον σύζυγό της να γυρίσει πίσω, ύστερα από χρόνια απουσίας, γελοιοποιώντας ταυτόχρονα το ηρωικό ιδεώδες. Κι όταν εκείνος επιστρέφει, τον εκδικείται σκοτώνοντάς τον.

Ο Αισχύλος παρουσιάζει ως ψυχολογικό κίνητρο την εκδίκηση της θυσίας της κόρης τους, της Ιφιγένειας, ενώ ο Σοφοκλής εξερευνά την πολύπλοκη σχέση της με την κόρη της, την Ηλέκτρα. Η Κλυταιμνήστρα προκαλεί τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τη θηλυκή παθητικότητα, και ενσαρκώνει έναν ισχυρό και πολυδιάστατο χαρακτήρα στις αφηγήσεις των τραγικών ποιητών. Ωστόσο, καθώς η Κλυταιμνήστρα παραβίασε τον νόμο του γάμου και αντέστρεψε τους ρόλους του άντρα και της γυναίκας, αποτελεί αμφιλεγόμενο πρόσωπο, μια γυναίκα που διεκδικεί τη θέση αλλά και τις ιδιότητες που αποτελούν προνόμια ενός άντρα και στο τέλος τιμωρείται για αυτό.

Ανδρομάχη

Η «Ανδρομάχη» του Ευριπίδη είναι μία τραγωδία που στοχοποιεί ταυτόχρονα πολλά δεινά. Θίγει τις επιπτώσεις του Τρωικού Πολέμου, θέματα όπως η προδοσία, η απληστία, οι προσωπικές αδυναμίες. Η Ανδρομάχη, η γυναίκα του νεκρού Εκτορα, έχοντας χάσει τον σύζυγο και το παιδί της, ζει πια μακριά από την πατρίδα της, τρόπαιο του Νεοπτόλεμου και υποφέρει πολλά δεινά. Ο Ευριπίδης στην τραγωδία αυτή τονίζει το πόσο ευπαθείς είναι οι γυναίκες σε καιρό πολέμου. Η ηρωίδα του η Ανδρομάχη γίνεται σύμβολο δύναμης και ανθεκτικότητας.

Ελένη

Στην «Ελένη» του Ευριπίδη η ηρωίδα αποκαθιστά τη φήμη της, λέγοντας ότι ποτέ δεν πρόδωσε τον άντρα της και την πατρίδα της, αλλά ήταν θύμα και παιχνίδι στα χέρια των θεών που την έταξαν στον Πάρη χωρίς τη θέλησή της και που τελικά την έστειλαν στην Αίγυπτο να περιμένει τον άντρα της, τον Μενέλαο. Οταν εκείνος φτάνει εκεί αδυνατεί να σκεφτεί λογικά, καθώς ο πόλεμος τον έχει εξαντλήσει ψυχικά και σωματικά και κινδυνεύουν και οι δύο να χαθούν από τον βασιλιά Θώα. Η Ελένη τότε αναλαμβάνει δράση και υφαίνει ένα αποτελεσματικό σχέδιο εξαπάτησης του βάρβαρου βασιλιά που θα οδηγήσει την ίδια και τον άντρα της στην ελευθερία. Η γυναίκα είναι αυτή που με την καθαρή της σκέψη καταφέρνει να βρει διέξοδο διαφυγής και να οδηγηθεί στην προσωπική και οικογενειακή ευτυχία.

Στον περίπλοκο κόσμο της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, η θέση και ο ρόλος της γυναίκας αποτελούν ένα συναρπαστικό κεφάλαιο. Οι τραγικοί ποιητές, αντλώντας τα θέματα των έργων τους από τους μεγάλους μύθους του παρελθόντος, ανέβασαν πάνω στη σκηνή εξαιρετικές γυναικείες μορφές που ακόμη και στις περιπτώσεις που τιμωρήθηκαν για την τόλμη και τη διαφορετικότητά τους, παρέμειναν σύμβολα.

  • Στο αρχαίο ελληνικό θέατρο η γυναίκα σπάει τη σιωπή της και συχνά δρα αντίθετα από αυτό που είναι κοινωνικά αποδεκτό. Ηρωίδες όπως η Κλυταιμνήστρα, η Αντιγόνη, η Ελένη, η Φαίδρα, η Ηλέκτρα, η Ιφιγένεια, η Μήδεια, η Ανδρομάχη εκφράζουν μέσα από τα λόγια τους σκέψεις και συναισθήματα που δεν θα περίμενε κανείς να ακούσει στην αρχαία Αθήνα.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΠΕΙΡΑΙΑΣ. Ενας νεαρός άνδρας που υπηρετούσε στην ΕΛΑΣ ως ειδικός φρουρός, βρήκε σήμερα τραγικό θάνατο στο διώροφο νεοκλασικό κτίριο που κατέρρευσε το πρωί στο Πασαλιμάνι, υπό άγνωστες μέχρι στιγμής συνθήκες.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ