x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Η βιολογία της βίας και της επιθετικότητας (Μέρος Β)

11 Μαΐου 2024
Αντώνιος Δαρζέντας, παιδίατρος-νεογνολόγος

Βια No3 – Ανδρική επιθετικότητα

Στις 30 Μαρτίου του 2019 ανεβαίνει στους «New York Times» ένα άρθρο του ψυχολόγου Michael Reichert με τίτλο «Είναι επικίνδυνο να είσαι αγόρι» όπου στον υπότιτλο αναφέρει: «Καπνίζουν περισσότερο, μαλώνουν περισσότερο, είναι πολύ πιο πιθανό να πεθάνουν νέοι από τα κορίτσια. Αλλά η τάση τους για βία δεν είναι έμφυτη».

Είναι ένα από τα πολλά άρθρα της νέας εποχής, όπου τίποτα δεν είναι έμφυτο αλλά όλα είναι κοινωνικά κατασκευάσματα και κοινωνικοί ρόλοι. Στα προηγούμενα εξηγήσαμε γιατί τα άρρενα μέλη των θηλαστικών είναι πιο επιθετικά και σήμερα θα δείξουμε πως αυτή η βιολογική σταθερά των θηλαστικών γίνεται πράξη.

Είναι αλήθεια ότι σε πολλούς πολιτισμούς καλλιεργείται το στερεότυπο «οι άντρες είναι σκληροί και δεν κλαίνε» αλλά μήπως το στερεότυπο προέκυψε ακριβώς εξαιτίας της συμπεριφοράς; Εδώ να κάνουμε μία παρένθεση λέγοντας ότι αντίθετα από ό,τι πιστεύεται η στερεοτυπική ακρίβεια είναι ίσως το μεγαλύτερο και πιο επαναλήψιμο αποτέλεσμα στον κόσμο της κοινωνικής ψυχολογίας αλλά ας το ξεπεράσουμε αυτό να πάμε στην ουσία.

O καθηγητής Εξελικτικής Ψυχολογίας Steve Stewart-Williams μας λέει για την αντρική επιθετικότητα. Ο σύγχρονος πολιτισμός συνεχώς προσπαθεί να χαλιναγωγήσει την αντρική επιθετικότητα παρά να την προωθήσει. Στα σχολεία οι δασκάλες είναι πολύ πιθανότερο να μαλώσουν και να πειθαρχήσουν ένα αγόρι γιατί φυσικά τα αγόρια είναι σταθερά πιο ανήσυχα. Στη βιβλιογραφία του αναφέρει ότι τα αγόρια – άντρες τιμωρούνται πιο συχνά και πιο αυστηρά για το ίδιο αδίκημα ακόμα και εάν διορθώσεις για την ύπαρξη προηγούμενων αδικημάτων. Επίσης, αναφέρει ότι το ίδιο βίαιο αδίκημα από τη γυναίκα εκλαμβάνεται ως λιγότερο σοβαρό.

Η διαφορά στη βίαιη συμπεριφορά αγοριών κοριτσιών ξεκινά πολύ νωρίς στη ζωή και παραμένει σταθερή μέχρι την εφηβεία. Και στην εφηβεία συμβαίνει η έκρηξη .Τα αγόρια – άντρες παρουσιάζουν μια τεράστια και απότομη αύξηση στην επιθετικότητα ανοίγοντας πολύ το χάσμα με τα κορίτσια. Αυτό μάλιστα παρατηρείται σε όλα τα θηλαστικά και ιδίως στα πρωτεύοντα αλλά και σε κάθε κουλτούρα. Αν η κοινωνικοποίηση ήταν η αιτία της βίας τότε πώς εξηγείται η έξαρση του φαινομένου στην εφηβεία μετά την αύξηση της τεστοστερόνης; Η δε επιθετικότητα αυτή ακολουθεί ακριβώς την καμπύλη κορύφωσης της τεστοστερόνης. Δηλαδή η επιθετικότητα μετά τα 25 με 30 έτη αρχίζει να κάνει μεγάλη βουτιά.

Συμβαίνει όμως και κάτι άλλο ταυτόχρονα. Οι διαφορές στην επιθετικότητα αγοριών – κοριτσιών είναι μεγαλύτερες στα έθνη με μεγαλύτερη ισότητα φύλων. Και φυσικά οι άντρες είναι σταθερά πιο επιθετικοί σε όλες τις κουλτούρες της Γης. Σε όλες τις χώρες του κόσμου οι φυλακές είναι γεμάτες άνδρες.

Κοιτάξτε τώρα κάτι εντυπωσιακό. Στους ανθρώπους οι άνδρες αποτελούν το 95% των δολοφόνων και το 79% των θυμάτων. Ενώ από παρατηρήσεις 50 ετών σε πληθυσμούς χιμπατζήδων αλλά και των πιο «ειρηνικών» Μπονόμπο, οι αρσενικοί χιμπατζήδες Μπονόμπο αποτελούν το 92% των δολοφόνων και το 73% των θυμάτων. Παρά τα εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης και την σαφώς μειωμένη ποσότητα βίας στους ανθρώπους σε σχέση με τους κοντινότερους τους βιολογικά συγγενείς το pattern βίας είναι εντυπωσιακά όμοιο.

Να σημειώσουμε ότι οι χιμπατζήδες – Μπονόμπο είναι πιο κοντά γενετικά στον άνθρωπο παρά στον γορίλα. Και εξίσου εντυπωσιακά όμοια είναι η μορφή βίας που ασκούν. Οπως είδαμε και στο προηγούμενο, στον πόλεμο της Gombe κάνουν περιπολίες στα σύνορά τους σε ομάδες, σκοτώνουν με σχέδιο όλους τους άρρενες της άλλης ομάδας, απαγάγουν τα θηλυκά τους και τα μωρά τους και καταλαμβάνουν τα εδάφη τους. Βιολόγοι πεδίου έχουν δει μάλιστα και χιμπατζήδες να προετοιμάζονται για μάχη ερεθίζοντας ο ένας τον άλλο όπως οι μεσαιωνικοί Βίκινγκς Beserkers. Οι έφηβοι αρσενικοί χιμπατζήδες έχουν αντικοινωνική συμπεριφορά όμοια με τα ανθρώπινα αγόρια. Τσακώνονται μεταξύ τους, πειράζουν τους μεγαλύτερους, πετάνε πέτρες σε γέρους και γριές χιμπατζίνες. Παίζουν βασανίζοντας μικρά ζώα ή έντομα. Η ταύτιση με την ανθρώπινη εφηβική επιθετικότητα είναι ανατριχιαστική.

Στο σημείο αυτό να τονίσουμε επειδή είναι του παρόντος, πόσο εντυπωσιακά χαμηλά είναι τα ποσοστά της λεγόμενης «γυναικοκτονίας» στην Ελλάδα. Ενώ παγκόσμια τα θύματα Ανδρες/ Γυναίκες είναι 79/21 στην Ελλάδα είναι 94/6 (πηγή Wikipedia) ενώ ταυτόχρονα έχουμε και σε απόλυτους αριθμούς χαμηλές ανθρωποκτονίες.

Ωστόσο, παρά την Βιολογική απαρχή της βίαιης συμπεριφοράς η φύση έχει βρει δρόμους να χαλιναγωγεί τη βία. Το έχει κάνει ο πολιτισμός του ανθρώπου, το έχει κάνει και η μητριαρχική δομή των Μπονόμπο. Εκεί συμμαχίες θηλυκών καταστέλλουν τα επιθετικά αρσενικά. Και για αυτό ενώ ο Μπονόμπο είναι «κλάδος» του χιμπατζή, έχει πολύ λιγότερη βία και γι’ αυτό πολύ μικρότερο διμορφισμό.

Η κοινωνική αυτή δομή αναπτύχθηκε όμως με βάση μερικά σημαντικά «ευνοϊκά» δεδομένα. Ενα το ότι οι Μπονόμπο μένουν σε απομονωμένες περιοχές πυκνής ζούγκλας, αλλά και συχνά πλημμυρισμένου βαλτοδάσους με λίγους predators σε μία μόνο περιοχή του Κονγκό. Δεύτερον, ότι οι Μπονόμπος για τον ίδιο λόγο μένουν πολύ περισσότερο στα δέντρα. Τρίτον, η περιοχή που μένουν έχει άφθονη τροφή και τρέφονται πολύ περισσότερο με φρούτα παρά με ζώα και συνεπώς υπάρχει πολύ μικρότερη εξελικτική πίεση για βία.

Ενα από τα σημαντικά στοιχεία που έχει αποδειχτεί ότι αυξάνει τη βία είναι η ένδεια πόρων και η πάλη για την απόκτησή τους. Και τελικά μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο επιθετικοί χιμπατζήδες αριθμούν δεκαπλάσιο πληθυσμό από τους «χίπιδες» Μπονόμπο, οι οποίοι κινδυνεύουν να εξαφανιστούν άμεσα από τους μάλλον λιγότερο αλλά πιο αποτελεσματικούς στη βία ανθρώπους. Φαίνεται ότι η μείωση της βίας ingroup έχει επιπτώσεις στην επιβίωση του είδους, όταν έχεις πολλούς εξωτερικούς εχθρούς και σκληρό ανταγωνισμό για την απόκτηση πόρων.

H φύση το έκανε και στους πιθήκους Patas. Oταν οι βιολόγοι ανακάλυψαν το είδος, θεώρησαν ότι είχαν βρει την τέλεια ουτοπία. Πρωτεύοντα που δεν είχαν δει ποτέ αρσενικά να μαλώνουν μεταξύ τους; Μέχρι που έβαλαν σε κλουβί δύο ώριμα αρσενικά μαζί. Αυτά χτυπήθηκαν μέχρι θανάτου. Και μετά κατάλαβαν. Τα θηλυκά είχαν φτιάξει μια κοινωνική δομή, ώστε να κρατούν τα ώριμα αρσενικά όσο το δυνατόν πιο μακριά μέσα σε μικρά «χαρέμια». Οταν η κοινωνική δομή δεν υπήρξε μέσα στο κλουβί, τα αρσενικά πάλεψαν μέχρι θανάτου. Προστατευμένα από τα θηλυκά στην πραγματική ζωή δεν είχαν αναπτύξει κανένα μηχανισμό αναστολής της βίας. Τα αρσενικά Patas δεν είναι ειρηνικά γιατί είναι ήσυχα. Είναι ειρηνικά γιατί έρχονται όσο το δυνατόν λιγότερο σε επαφή.

Ο άνθρωπος λοιπόν, καθώς κατέβηκε από τα δέντρα και εκτέθηκε στην ανοικτή Σαβάνα με ελάχιστη τροφή και πολλούς περισσότερους predators, δεν είχε πολλές επιλογές. ΄Η θα γινόταν πιο επιθετικός ή πιο επιδέξιος στη βία. Χάρις στον μεγαλύτερο εγκέφαλό του έγινε το δεύτερο.

Μην ξεχνάμε επίσης ότι γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι 800 χιλιάδες χρόνια πριν, το ανθρώπινο είδος έφτασε στο χείλος της εξαφάνισης με μόνο 3 χιλιάδες ανθρώπους ταυτόχρονα στη γη, εκ των οποίων μόνο οι 1800 γόνιμοι ενήλικες ήταν ικανοί για αναπαραγωγή (τα υπόλοιπα ήταν παιδιά). Και αυτό κράτησε για περίπου 100 χιλιάδες χρόνια με το ανθρώπινο είδος να ακροβατεί με τον πλήρη αφανισμό.

Παρολίγον λοιπόν και δεν θα μας απασχολούσε η κακή δική μας βία, γιατί θα μας είχε εξοντώσει η βία των υπόλοιπων ζώων. Και θα υπήρχε ένας κόσμος ευτυχισμένος όπου ειρηνόφιλα λιοντάρια θα έπαιζαν με χαρούμενες αντιλόπες και φιλήσυχοι αετοί θα αγκάλιαζαν παιχνιδιάρικα σκιουράκια. Οχι ε;  Απλά δεν θα υπήρχε ούτε ένα ζωντανό στη γη που να το απασχολεί η βία.

Bία Νο4 – Η Φυσιολογία και Νευροανατομία της Βίας.

Την 1η Αυγούστου του 1966 ένας φιλήσυχος οικογενειάρχης 25αρης ο Charles Witman, αφού σκότωσε τη γυναίκα του και τη μητέρα του ανέβηκε στο ρολόι του Πανεπιστημίου του Οστιν και άρχισε να πυροβολεί αδιακρίτως. Κατάφερε να σκοτώσει συνολικά 16 ανθρώπους πριν πέσει νεκρός από τα πυρά των αστυνομικών.

Ενα χρόνο πριν όμως ο Charles είχε γυρίσει 5 γιατρούς για τις βίαιες παρορμήσεις που είχε. Γράφει ένας από τους γιατρούς στις ιατρικές του σημειώσεις: «Αυτός ο τεράστιος, μυώδης νέος φαινόταν να στάζει από εχθρότητα, κάτι φαινόταν να του συμβαίνει και ότι δεν φαινόταν να είναι ο εαυτός του. Παραδέχεται πρόθυμα ότι είχε συντριπτικές περιόδους εχθρότητας με ελάχιστη πρόκληση».

Στο σημείωμα που ο ίδιος ο Charles άφησε μετά τους δύο πρώτους φόνους γράφει: «Φαντάζομαι ότι φαίνεται ότι σκότωσα βάναυσα και τα δύο αγαπημένα μου πρόσωπα. Προσπαθούσα μόνο να κάνω μια γρήγορη και ενδελεχή δουλειά. Εάν το συμβόλαιο ασφάλισης ζωής μου ισχύει, παρακαλώ εξοφλήστε τα χρέη μου, δωρίστε τα υπόλοιπα ανώνυμα σε ένα ίδρυμα ψυχικής υγείας. Ισως η έρευνα μπορεί να αποτρέψει περαιτέρω τραγωδίες αυτού του τύπου».

Και όντως η νεκροψία αποκάλυψε έναν όγκο εγκεφάλου που πίεζε τον ένα αμυγδαλικό πυρήνα. Οι αμυγδαλικοί πυρήνες (από εδώ και πέρα θα τους λέμε amygdala), είναι δυο δομές σαν αμύγδαλα δίπλα στην παρεγκεφαλίδα που είναι υπεύθυνοι για τη μνήμη, για τη λήψη γρήγορων αποφάσεων, αλλά και τον φόβο και την επιθετικότητα.

Από τη δεκαετία του 1930 ο Heinrich Klüver και ο Paul C. Bucy του Πανεπιστημίου του Σικάγο είδαν ότι πίθηκοι μακάκοι που τους είχαν αφαιρεθεί τα amygdala (αμυγδαλή) έδειχναν μεγάλη προθυμία να πηγαίνουν κοντά σε φίδια και να μην φοβούνται άλλα ζώα.

Οποιος δεν έχει amygdala 1. Δεν φοβάται, 2. Δεν είναι ικανός για βία.

Μελέτες από Νευροφυσιολόγους όπου έδειχναν σε ανθρώπους με μεγάλη ταχύτητα τρομακτικές εικόνες δείχνουν άμεση ενεργοποίηση στα amygdala. Οταν έκαναν το ίδιο πράγμα δείχνοντας γρήγορα εικόνες μαύρων σε λευκούς και λευκών σε μαύρους είδαν πάλι μεγάλη αυτόματη ενεργοποίηση. Μήπως είμαστε καλωδιωμένοι για ρατσισμό;

Οχι ακριβώς. Οταν οι ερευνητές φόρεσαν στα μοντέλα καπέλα της αγαπημένης ομάδας του εξεταζόμενου τότε δεν ενεργοποιήθηκαν τα amygdala από το χρώμα του προσώπου. Τα amygdala λοιπόν κάνουν τη γρήγορη διάκριση ανάμεσα στο Εμείς – Αυτοί. Τα αμύγδαλα έχουν απευθείας οδούς από τα αισθητήρια όργανα και παίρνουν τις γρήγορες πρώτες αποφάσεις. Οταν δούμε π.χ. ένα φίδι θα τιναχτούμε μακριά του.

Ο Phineas P. Gage ήταν ένας εργοδηγός κατασκευής σιδηροδρόμων στο Vermont. Στις 13 Σεπτεμβρίου του 1848 κατά τη διάρκεια της ανατίναξης ενός βράχου πετάχτηκε ένας μεγάλος λοστός διαμέτρου 3,2 εκατοστών βάρους 6 κιλών και μήκους ενός μέτρου μπήκε από την κάτω γνάθο, του τρύπησε όλο το αριστερό κρανίο και προσγειώθηκε 25 μέτρα μακριά, έχοντας καρφωμένο πάνω του τον αριστερό μετωπιαίο λοβό του Phineas.

Ο Phineas έπεσε κατάχαμα, έκανε για λίγη ώρα τονικοκλονικούς σπασμούς και μετά σηκώθηκε περπάτησε για λίγο και καβάλησε ένα βόδι για να πάει στον γιατρό. Μετά από μια μακριά περίοδο ανάρρωσης ξεκίνησε πάλι να δουλεύει. Αλλά ο Phineas από ένας αξιόπιστος, καλόκαρδος και ήπιος, μετά το ατύχημα έγινε ένας χυδαίος, βίαιος παλιάνθρωπος.

Ετσι οι γιατροί βρήκαν το δεύτερο μέρος του εγκεφάλου που επηρεάζει την επιθετικότητα. Τον μετωπιαίο λοβό. Αυτόν που ο άνθρωπος έχει μεγαλύτερο από όλα τα ζώα και που δεν φτάνει σε πλήρη ωρίμανση μέχρι τα 25 έτη.

Μετωπιαίος λοβός και amygdala δουλεύουν ανταγωνιστικά. Ο πρώτος είναι ο άγγελός μας και ο δεύτερος ο διάβολός μας. Ο πρώτος δρα αποφασίζοντας ώριμα. Τα δεύτερα δρουν με βάση την ταχύτητα και το φόβο.

Οι ορμόνες του στρες μειώνουν την ανάπτυξη του μετωπιαίου λοβού και αυξάνουν την ευαισθησία στα amygdala. Η τεστοστερόνη αυξάνει την ευαισθησία και άρα την αντίδραση από τα amygdala. Αυτό κάνει τους άνδρες πιο επιθετικούς. (Ωστόσο ο ευνουχισμός αρσενικών ποντικών δεν εξαλείφει τελείως τη βία). Εχουμε σοβαρότατα στοιχεία ότι αυτό μπορεί να συμβεί και προγενετικά. Δηλαδή παιδιά που γεννιούνται από μητέρες που περνούν σοβαρό ψυχολογικό στρες, έχουν μικρότερους φλοιούς και πιο υπερδραστήρια αμύγδαλα. Συνεπώς η αυξημένη επιθετικότητα δυστυχώς ευνοείται, όχι μόνο γιατί μεγαλώνεις σε κακοποιητικά περιβάλλοντα, αλλά και γιατί η μητέρα σου εκτέθηκε σε κακοποιητικά περιβάλλοντα, όντας έγκυος σε εσένα. Στρεσογόνος παράγοντας δεν είναι μόνο η κακοποίηση, αλλά και η φτώχεια. Στην όλη φυσιολογία μπαίνουν και οι υποδοχείς σεροτονίνης και ντοπαμίνης, αλλά δεν χρειάζεται να μπούμε σε λεπτομέρειες. Εξαιτίας της συμμετοχής αυτών των ουσιών έχουν ενοχοποιηθεί και γονίδια για την επιθετικότητα.

Αν τα amygdala είναι υπεύθυνα για την κακή επιθετικότητα θα μπορούσαμε με μια επέμβαση εκεί να γίνουμε όλοι καλοκάγαθοι; Κι όμως κάτι τέτοιο έχει προταθεί. Ωστόσο βλάβες σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου κάνουν τα ζώα εξαιρετικά αφελή. Οχι μόνο δεν επιτίθενται, αλλά δεν φοβούνται κιόλας με συνέπεια να πέφτουν εύκολα θύματα, ενώ αντίθετα μελέτες σε κοινωνιοπαθείς ή εξαιρετικά βίαιους δείχνουν τεράστια ενεργοποίηση στα amygdala με πολύ μικρά ερεθίσματα. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και σε ανθρώπους με Μετατραυματικό Στρες ή Αγοραφοβίες. Εκτός των παραπάνω τα amygdala (αμυγδαλή) είναι βασική μάθηση και διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στις μαθησιακές μας διαδικασίες λειτουργώντας ως μια αποθήκη συναισθηματικής και συγκινησιακής μνήμης.

Οι δομές που περιγράψαμε παραπάνω είναι παρόμοιες από το μικρό ποντίκι μέχρι τον άνθρωπο. Μέχρι και παρόμοιους υποδοχείς έχουμε βρει.

Την επιθετικότητα μπορεί να την ξεκινήσουν διάφορα ερεθίσματα. Μια εικόνα, ένας ήχος, μια μυρωδιά ή όπως στα μυρμήγκια της Αφρικής οι δονήσεις. Τα μυρμήγκια αυτά κάνουν φωλιές πάνω σε ακακίες. Οταν μια καμηλοπάρδαλη έρχεται να φάει τα φύλλα του δέντρου και αρχίζει να τα κουνάει σε λίγα λεπτά από το πουθενά χιλιάδες μυρμήγκια ορμούν και αρχίζουν μαζικά να τσιμπάνε τα χείλη της. Η περήφανη καμηλοπάρδαλη σύντομα αναγκάζεται να υποχωρήσει μπροστά στην ομαδική επίθεση.

Εξαρση βίας σε όλα τα ζώα φυσικά προκαλεί ο πόνος, η πείνα αλλά και ο εκνευρισμός (frustration). Πειράματα σε ποντίκια που αρχικά τα βάζουν να πατούν λεβιέ για να πάρουν τροφή και μετά σταματούν απότομα να τους δίνουν τροφή είδαν ότι στη δεύτερη περίπτωση αν έχουν δίπλα τους άλλο ποντίκι θα γυρίσουν να το δαγκώσουν. Επίσης, στα πρωτεύοντα παλιά a-males είναι σίγουρο ότι την επόμενη της καθαίρεσής τους από την ιεραρχία θα επιτεθούν σε κατώτερό τους.

Το Frustration Displacement Model είναι κλασσικό βιολογικό μοντέλο εξάπλωσης βίας στα κοινωνικά θηλαστικά και το έχουμε και παρατηρήσει και προκαλέσει με πειράματα. Κρατήστε το γιατί έχει σημασία. Και έχει σημασία γιατί όπου το έχουμε δει σε ιεραρχίες συμβαίνει το ζώο να Επιτίθεται Σχεδόν Πάντα σε Κατώτερο της Ιεραρχίας.

Μάλιστα μετά την επίθεση βλέπουμε στα επιτιθέμενα ζώα κατακόρυφη πτώση των ορμονών του στρες.

Βλέπουμε λοιπόν ότι τα ζώα και εμείς φυσικά, όχι μόνο είναι Εξοπλισμένα για Βία, Με Ειδικές Νευρολογικές Δομές αλλά και Η Βία Φέρνει Μείωση των Ορμονών του Στρες (μην ξεχνάμε βέβαια ότι η βία είναι ταυτόχρονα και το κύριο κοινωνικό αίτιο του στρες)

BIA No5 – Είναι η βία το αναπόφευκτο τίμημα που πρέπει να πληρώνει συνεχώς η ύπαρξή μας;

Ο Robert Sapolsky, εξελικτικός Βιολόγος καθηγητής στο Stanford παρακολουθούσε για πάνω από μια δεκαετία μια ομάδα Μπαμπουίνων στην Κένυα. Γιατί Μπαμπουίνους; Γιατί είναι το πρότυπο μιας βίαιης, αυστηρά ιεραρχικής κοινωνίας. Ο Sapolsky μετρούσε σε αυτούς ορμόνες του στρες. Οι μπαμπουίνοι περνούν όλον τον ελεύθερο χρόνο τους με το να κάνουν τη ζωή δύσκολη στους άλλους που είναι κατώτεροι στην ιεραρχία. Κάποια στιγμή όμως έπεσε επιδημία φυματίωσης η οποία ξεκίνησε από μολυσμένα κρέατα από ένα σκουπιδότοπο τουριστών από τον οποίο τρέφονταν οι Μπαμπουίνοι. Επειδή μάλιστα σε αυτόν τον σκουπιδότοπο γινόταν τρελός ανταγωνισμός για την τροφή, πήγαιναν εκεί κυρίως οι πιο επιθετικοί και bullies της ομάδας.

Ετσι η φυματίωση αποδεκάτισε αυτούς και έμειναν πίσω οι ειρηνικοί αρσενικοί, τα καλά παιδιά. Εξαιτίας αυτού ο Sapolsky άφησε πίσω τη μελέτη του αλλά γύρισε περίπου 10 χρόνια μετά. Και τότε διαπίστωσε κάτι εκπληκτικό. Παρά του ότι τόσα χρόνια μετά είχαν αλλάξει όλα τα μέλη της ομάδας η ομάδα ήταν εξαιρετικά πιο ειρηνική. Οι a-males είχαν σταματήσει να κάνουν δύσκολη τη ζωή των κατωτέρων, τα θηλυκά έδειχναν τεράστια εμπιστοσύνη στα νεοεισερχόμενα αλλά και στα παλιά αρσενικά και οι ορμόνες του στρες είχαν πέσει στα χαμηλότερα επίπεδα παρα ποτέ.

Είχε εγκαθιδρυθεί μία μόνιμη κουλτούρα ειρήνης η οποία κρατούσε μια γενιά μετά λόγω της φυσικής εξόντωσης των βίαιων μελών της ομάδας.

Είδαμε λοιπόν πως με βάση τα βιολογικά μοντέλα η βία φέρνει βία. Είδαμε πως αν η βία εξαφανιστεί ακόμα και από ένα βίαιο είδος -γιατί τα περισσότερο βίαια μέλη του εξοντώθηκαν φυσικά- αυτό αφήνει ειρηνική κουλτούρα και στις επόμενες γενεές και είδαμε με βάση το συνηθέστερο βιολογικό μοντέλο βίας το Frustration Displacement Model πως όταν αυτή ξεκινήσει διαχέεται συνήθως από πάνω προς τα κάτω.

Σε πιθήκους ρέζους έδωσαν τεστοστερόνη στο Νο3 της ομάδας για να του αυξήσουν την επιθετικότητα και αυτός ξέρετε τι έκανε; Δεν προσπάθησε να αντιμετωπίσει τους a-Males. Αρχισε να δέρνει τους από κάτω στην ιεραρχία.

Η Βιολογία της βίας με δίδαξε πολλά. Γιατί μου λέει πως αν δεν θέλουμε βία στις κοινωνίες μας πρέπει να αποφασίσουμε επιτέλους να απομακρύνουμε από αυτήν τα βίαια στοιχεία. Φυσικά δεν χρειάζεται θανατική ποινή ή μόνιμη απομάκρυνση. Η Βιολογία φροντίζει τις περισσότερες φορές εκτός ελαχίστων εξαιρετικών βίαιων περιπτώσεων να φέρει την ηρεμία προϊούσης της ηλικίας. Αρκεί ο περιορισμός για κάποια χρόνια. Αλλά σε εμένα είναι σαφές ότι κοινωνική ειρήνη και η κοινωνική συνοχή χωρίς την απομάκρυνση των λίγων βίαιων στοιχείων δεν γίνεται. Η ανοχή που δείχνουν οι σύγχρονες κοινωνίες αφήνει τη βία να επεκταθεί. Και όπως είδαμε από το κατεξοχήν βιολογικό μοντέλο frustration displacement, η βία επεκτείνεται από τους πάνω προς τα κάτω. Ετσι αυτοί που υποφέρουν κυρίως είναι τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Και αυτοί που υποφέρουν, πάλι εξαιτίας της υπερέκκρισης ορμονών του στρες, όχι μόνο καταφεύγουν σε χειρότερη βία, αλλά αυτό κάνει επιγενετικές αλλοιώσεις στις επόμενες γενεές. Είδαμε πως οι ορμόνες του στρες στις έγκυες μητέρες αλλά και στα μικρά παιδιά μικραίνουν τον φλοιό και μεγαλώνουν την ευαισθησία στα αμύγδαλα με αποτέλεσμα έναν φαύλο κύκλο βίας με βιολογικούς μηχανισμούς που αφορά κυρίως τα φτωχότερα μέλη των κοινωνιών. Δηλαδή δημιουργούν παιδιά με προδιάθεση στη βία.

Οι σύγχρονοι νομοθέτες κατά τη γνώμη μου ακολουθούν την «ανθρωπιστική» τάση του Jean-Jacques Rousseau και του Διαφωτισμού, όπου ο άνθρωπος είναι κατά βάση καλός. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι κατά βάση καλός. Δεν είναι κατά βάση ούτε κακός όπως είπε ο Thomas Hobbes.

Είναι μια βιολογική μηχανή με κοινό βιολογικό παρελθόν με τα λιοντάρια, τις ύαινες, τους χιμπατζήδες και τους μονόπους. Με κοινούς βιολογικούς μηχανισμούς και συμπεριφορές που τους βλέπουμε από το ποντίκι του εργαστηρίου μέχρι τον ελέφαντα.

Οι εγκεφαλικές και νευρικές δομές για τις κύριες συμπεριφορές μας είναι πανομοιότυπες. Δίνουμε αντικαταθλιπτικά σε ποντίκια και αλλάζουμε τη συμπεριφορά τους κάνοντάς τα πιο κινητικά. Αλλάζουμε τον υποδοχέα βασοπρεσίνης στα Χάμστερς και τα κάνουμε μονογαμικά ή πολυγαμικά. Τα ψυχοτρόπα ναρκωτικά επηρεάζουν το στήσιμο του ιστού της αράχνης.

Εχουμε δει βία, αγάπη, αμοιβαιότητα, συμφιλίωση, κοινωνικές ιεραρχίες, δικαιοσύνη σε ένα σωρό ζώα .Έχουμε δει τις νυχτερίδες βαμπίρ να ταΐζουν τα μικρά άλλων μητέρων μόνο αν ταΐζουν και οι άλλες μητέρες τα δικά τους παιδιά. Οπως τα πόδια μας, τα χέρια μας, η καρδιά μας και τα μάτια μας είναι αποτέλεσμα δισεκατομμυρίων ετών εξέλιξης, έτσι είναι και οι συμπεριφορές μας. Μια απόφαση, ένα συναίσθημα χρησιμοποιεί τις ίδιες νευρικές οδούς, τα ίδια μόρια και τα ίδια κύτταρα που έχει και ένα μικρό σπιτικό ποντίκι ή μία αντιλόπη της Σαβάνας. Ένα τραγούδι, ένας ζωγραφικός πίνακας, ένας υπολογιστής έχει φτιαχτεί από τους ίδιους ακριβώς εξελικτικούς δρόμους και νευρικούς μηχανισμούς που μια αράχνη φτιάχνει τον ιστό της, μια μέλισσα την κηρήθρα της και ένα πουλί χτίζει το σπίτι του και κελαηδά στο ταίρι του. Η Βιολογία είναι το παρελθόν μας, αλλά δεν είναι η μοίρα μας. Είναι το εργαλείο μας. Γιατί κατά βάθος είμαστε οι Πίθηκοι που προσπαθούμε να κατανοήσουμε το Σύμπαν.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ελλάδα, τόσα χρόνια τώρα, δεν μπορεί να βρει έναν ενιαίο βηματισμό, στα Ελληνοτουρκικά.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ