x
 

Κοινωνία

Μαρία Ζαφρανά: Στόχος η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των παιδιών σε έναν κόσμο υψηλών ταχυτήτων

Η αποστολή ενός παιδαγωγού αναδύεται από την ανάγκη να διαμορφώσει την ομαλή προσαρμογή του παιδιού στην κοινωνία εκτός της οικογένειας. Μέσω της γνώσης των αναπτυξιακών του χαρακτηριστικών και της προσφοράς κατάλληλων ερεθισμάτων, ο παιδαγωγός συμβάλλει στη γνωστική, ψυχική και συναισθηματική του ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, ερεθίσματα όπως η συνεργασία και η ανάληψη ευθυνών σε ομαδικούς σκοπούς αποτελούν βασικά στοιχεία που διαμορφώνουν το παιδί ως ενεργό πολίτη. Στη συνέχεια, θα εξετάσουμε πώς αυτές οι αρχές εφαρμόζονται στο πλαίσιο της μεθόδου Μοντεσσόρι, μέσα από την εμπειρία της Ομότιμης Καθηγήτριας στο Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής & Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ) Μαρίας Ζαφρανά, η οποία εισήγαγε τη μέθοδο στην Ελλάδα.

Μέσα από την εμπειρία σας, ποια είναι η αποστολή ενός παιδαγωγού και πόσο ρόλο παίζει στην πρώτη κοινωνία του παιδιού – τον χώρο εκπαίδευσης;

Βασική αποστολή μιας/ενός παιδαγωγού, είναι η ομαλή προσαρμογή του παιδιού στην πρώτη κοινωνία εκτός από αυτή της οικογένειας. Η/Ο παιδαγωγός οφείλει να γνωρίζει τις ανάγκες του παιδιού και τα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της ηλικίας, ώστε να μπορεί να του προσφέρει τα κατάλληλα ερεθίσματα για τη γνωστική, ψυχική και συναισθηματική του ανάπτυξη. Επιπλέον, είναι πολύ σημαντικό να σέβεται τις ιδιαίτερες ανάγκες και τα ενδιαφέροντά του, που σε συνδυασμό με τα παραπάνω, θα δημιουργήσει τις κατάλληλες βάσεις για την οικοδόμηση μιας υγιούς προσωπικότητας.

Μαρία Μοντεσσόρι

Πώς μπορεί ένα παιδί τριών ετών μέσα από απλά παραδείγματα να αντιληφθεί την αξία της συνεργασίας;

Σε ένα οργανωμένο περιβάλλον που έχει στόχο την κοινωνικοποίηση του παιδιού, οι απλές, καθημερινές ρουτίνες (στρώσιμο τραπεζαρίας, τακτοποίηση της τάξης) ωθούν το παιδί να συνεργαστεί με συμμαθητές του για την ολοκλήρωση μια εργασίας.

Επιπλέον οποιαδήποτε συνθήκη, δραστηριότητα σε ένα προσχολικό περιβάλλον που απαιτεί τον καταμερισμό εργασιών – αρμοδιοτήτων, βοηθά τα παιδιά να αναλάβουν την ευθύνη για την επίτευξη ενός κοινού ομαδικού σκοπού. Τα παιδιά εύκολα αντιλαμβάνονται τη σπουδαιότητα της συνεργασίας για το κοινό καλό, αλλά και την αξία της προσφοράς στο σύνολο.

Ποιοι είναι οι κανόνες συμπεριφοράς που ισχύουν σε μια τάξη με σκοπό να εμφυσήσουν στα παιδιά τα χαρακτηριστικά του ενεργού πολίτη;

Θα μπορούσαμε να ωθήσουμε το παιδί να εκφράζει την άποψή του για θέματα που αφορούν τη λειτουργία της τάξης. Δίνοντάς του ευκαιρίες να εκφράσει την άποψή του και να λάβει μέρος σε αποφάσεις που σχετίζονται με την ομαλή λειτουργία της ομάδας, ενισχύεται έτσι το αίσθημα του ανήκειν και το αίσθημα της ατομικής και κοινωνικής ευθύνης. Το παιδί ενσωματώνεται αρχικά στην κλειστή και προστατευμένη κοινότητα της τάξης, ενώ συγχρόνως εκπαιδεύεται στο ρόλο του αυριανού ενεργού πολίτη.

Πώς μάθατε για πρώτη φορά για τη μέθοδο Μοντεσσόρι και τι σας ενέπνευσε να τη φέρετε στην Ελλάδα;

Αρχικά, πρέπει να πω ότι τη μέθοδο Μοντεσσόρι και την εφαρμογή της, την πρωτοείδα στην Αμερική, δίχως να μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση. Αργότερα στην Ελλάδα είχα την ευκαιρία να γνωρίσω καλά το σύστημα.

Καθώς το μέλημά μου ήταν πάντα το παιδί, συνεργάστηκα με τον δήμο της Λάρισας για την ίδρυση ενός κέντρου πολιτισμού που ήταν αφιερωμένος στα παιδιά και περιλάμβανε ποικίλες δραστηριότητες που προήγαν την πνευματική τους ανάπτυξη. Αυτό στάθηκε η αφορμή γνωριμίας με τη Μαρία Γουδέλη, ιδρύτρια της Μοντεσσοριανής Σχολής Γουδέλη στην Αθήνα.

Από την πρώτη μέρα που γνωριστήκαμε υπήρξε μια αμοιβαία συμπάθεια. Χαρακτηριστικά μου είπε: «βρήκα τον άνθρωπό μου».

Ετσι ξεκίνησε μια συνεργασία που μου έδωσε τη δυνατότητα να επισκέπτομαι το σχολείο της και να παρατηρώ τον τρόπο που εφάρμοζε τη μέθοδο, καθώς και τα θεαματικά αποτελέσματα που απέφερε.

Την περίοδο εκείνη ήμουν καθηγήτρια στο τμήμα Βρεφονηπιοκομίας, του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης, οπότε είχα την ευκαιρία να μιλήσω για τη μοντεσσοριανή μέθοδο στις φοιτήτριες και μαζί τους, ύστερα από επίσκεψεις στο σχολείο της Μαρίας Γουδέλη, να κατανοήσω την αξία του, τόσο για την ψυχική, όσο και για την πνευματική υγεία των παιδιών. Πρέπει να αναφέρω ότι και οι φοιτήτριες εντυπωσιάστηκαν και έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η Μαρία Ζαφρανά

Αργότερα έγινα καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό τμήμα Νηπιαγωγών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εκεί αγόρασα το υλικό και το δίδαξα στις φοιτήτριες .

Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε κατά την εισαγωγή της μεθόδου Μοντεσσόρι σε ένα νέο πολιτισμικό πλαίσιο όπως η Ελλάδα;

Το σύστημα Μοντεσσόρι ήταν παντελώς άγνωστο στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο. Υπήρχε από τη μεριά των εκπαιδευτικών ένας φόβος και μια προκατάληψη σε σχέση με την εφαρμογή του συστήματος. Αρα η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να «σπάσω» αυτές τις προκαταλήψεις που βασίζονταν κυρίως στο φόβο της απώλειας της πρωτοκαθεδρίας της/του παιδαγωγού σε μία τάξη.

Μπορείτε να μοιραστείτε μερικές βασικές αρχές της μεθόδου Μοντεσσόρι και πώς αυτές ευθυγραμμίζονται με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα;

Βασική αρχή της μεθόδου Μοντεσσόρι είναι η ψυχική υγεία του παιδιού. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί, ενεργεί σε ένα περιβάλλον που πρώτα η παιδαγωγός το σέβεται και του δίνει πολλά ερεθίσματα. Το αφήνει να εξελιχθεί με το ρυθμό του, να ασχοληθεί με αυτό που του αρέσει τη στιγμή που του αρέσει, χωρίς να παρεμβαίνει και χωρίς να το απαξιώνει. Ετσι το παιδί λειτουργεί ελεύθερο και αυτόνομο σε ένα οργανωμένο πλαίσιο.

Αυτή η βασική αρχή, ενώ είναι σεβαστή από τον μεγαλύτερο αριθμό των παιδαγωγών, δύσκολα ακολουθείται σε μία οργανωμένη τάξη κατά τα πρότυπα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς προέχει η «κάλυψη» της διδακτέας ύλης σε ορισμένο χρόνο.

Χρειάστηκε χρόνος για να αποκτήσει η μέθοδος την εκτίμηση που έχει σήμερα από τους περισσότερους εκπαιδευτικούς. Καθώς όμως η συμβολή της μεθόδου στην ανάπτυξη της λογικομαθηματικής σκέψης και της κριτικής ικανότητας των παιδιών δύσκολα μπορούσε να αμφισβητηθεί, κατορθώσαμε με τους συνεργάτες μου, μέσω της συνεχούς ενημέρωσης και επίδειξης του υλικού σε ομάδες εκπαιδευτικών που έψαχναν για μία διαφορετική προσέγγιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, να κάνουμε τη μέθοδο γνωστή και σε πόλεις, εκτός της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.

Οσο για τις ιδιαίτερες πολιτισμικές ανάγκες, προσεγγίστηκαν με τον ίδιο τρόπο που η μέθοδος προσεγγίζει κάθε γνωστικό αντικείμενο.

Τι αντίκτυπο έχετε παρατηρήσει στους μαθητές που έχουν βιώσει τη μέθοδο Μοντεσσόρι σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μεθόδους εκπαίδευσης;

Αρχικά έχουν πολύ μεγάλη νοητική και πνευματική ανάπτυξη, τόσο στα μαθηματικά όσο και στη γλώσσα. Εξίσου σημαντικό είναι ότι τα παιδιά σε μια μοντεσσοριανή τάξη βιώνουν τον σεβασμό του δασκάλου προς αυτά, με αποτέλεσμα και αυτά στην πορεία να αναπαράγουν τον ίδιο σεβασμό προς τους συμμαθητές τους και πολύ αργότερα στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο που ανήκουν.

Πώς αντιλαμβάνονται και πώς ανταποκρίνονται οι γονείς στην Ελλάδα στη Μοντεσσοριανή προσέγγιση, ειδικά αν αυτή διαφέρει από τις πιο συμβατικές εκπαιδευτικές μεθόδους;

Γνωρίζοντας σιγά σιγά το σύστημα βλέπουν τα οφέλη της μεθόδου. Βλέπουν ότι το παιδί τους σε ένα μοντεσσοριανό σύστημα, μεγαλώνει ισορροπημένο και χαρούμενο, οπότε η ανταπόκρισή τους είναι σταδιακή, καθώς βλέπουν την πορεία του παιδιού τους. Δεν μπορούν από την αρχή να αντιληφθούν την αξία του συστήματος αλλά στην πορεία το κατανοούν και το υποστηρίζουν.

Μπορείτε να επισημάνετε ιστορίες επιτυχίας ή αξιοσημείωτα επιτεύγματα μαθητών που έχουν περάσει από το σύστημα Μοντεσσόρι στην Ελλάδα;

Εχοντας επαφή και συνεχή επικοινωνία με παλιούς μαθητές μας, τους βλέπουμε να έχουν στην αρχή μεγάλη σχολική ετοιμότητα και αργότερα ακαδημαϊκές επιτυχίες. Καθώς το μοντεσσοριανό υλικό αναπτύσσει την λογικομαθηματική σκέψη, μέσα στη σχολή μας έχουμε εντάξει ως σημαντική δραστηριότητα το σκάκι. Βλέπουμε κι εκεί τους μαθητές μας ακόμη κι από την ηλικία των νηπίων να διακρίνονται σε πανελλαδικούς αγώνες σκακιού. Η πιο αξιοσημείωτη επιτυχία βέβαια είναι μιας πρώην μαθήτριάς μας που το 2022, σε ηλικία 10 χρονών κατέκτησε την πρώτη θέση στο παγκόσμιο πρωτάθλημα σκακιού.

Πώς αντιμετωπίζετε τυχόν παρανοήσεις ή αντιστάσεις από τους υποστηρικτές της παραδοσιακής εκπαίδευσης σχετικά με τη μέθοδο Μοντεσσόρι στην Ελλάδα;

Με επιείκεια. Προσπαθούμε να τους εξηγήσουμε τον τρόπο που λειτουργεί το υλικό συνδέοντάς το με τη λειτουργία του εγκεφάλου (παράθυρα ευκαιριών). Κατανοούμε ότι πολλοί εκπαιδευτικοί προέρχονται από ένα αυστηρό, σχεδόν αυταρχικό εκπαιδευτικό σύστημα, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να δεχτούν κάτι που δεν γνωρίζουν. Στην αρχή το βλέπουν με επιφύλαξη. Με υπομονή, καταφέρνουμε να τους πείσουμε. Εκείνοι βέβαια που το κατανοούν και συγκινούνται από το σύστημα είναι οι μαθητές και οι γονείς των μαθητών μας.

Με ποιους τρόπους η μέθοδος Μοντεσσόρι ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη των μαθητών στο ελληνικό πλαίσιο;

Σε μια οργανωμένη τάξη το παιδί είναι ελεύθερο να επιλέξει τα υλικά με τα οποία θέλει να ασχοληθεί. Η μη παρέμβαση της/του εκπαιδευτικού στον τρόπο χρήσης των υλικών αυτών, αφήνει το περιθώριο στο παιδί να ανακαλύψει μόνο του τη χρήση τους, καθώς τα υλικά δίνουν τη δυνατότητα της αυτοδιόρθωσης. Πειραματιζόμενο, ενώ ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, το οποίο έχει συχνά πολλές αναγνώσεις, το παιδί είναι ελεύθερο να αναπτύξει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία του.

Με ποιον τρόπο η Μοντεσσοριανή μέθοδος εξυπηρετεί μαθητές με διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες ή ικανότητες στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα;

Με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Διότι απλοποιεί το σύνθετο και κάνει συγκεκριμένο το αφηρημένο. Ακόμη και παιδιά που έχουν απόκλιση σε ό,τι έχει σχέση με τη νοητική τους ικανότητα, μπορούν να αντιληφθούν απλές μαθηματικές πράξεις. Ας μην ξεχνάμε πως η Μαρία Μοντεσσόρι ήταν γιατρός και δημιούργησε ένα υλικό το οποίο ήταν και είναι κατάλληλο και για παιδιά που έχουνε νοητικές αποκλίσεις.

Τι συμβουλές θα δίνατε σε εκπαιδευτικούς ή σχολεία στην Ελλάδα που σκέφτονται να υιοθετήσουν τη μέθοδο Μοντεσσόρι;

Θα τους ενθάρρυνα να την υιοθετήσουν. Καταρχήν θα τους καλούσα στη σχολή μας να δουν τα ίδια τα παιδιά, την ανάπτυξή τους και την ψυχική τους υγεία και κατόπιν, όπως και κάνουμε με τις ημερίδες που διοργανώνουμε, θα τους παρουσίαζα το υλικό και τη μέθοδο.

Κοιτάζοντας μπροστά, ποιες είναι οι προσδοκίες σας για το μέλλον της μεθόδου Μοντεσσόρι;

Η βασική μου προσδοκία είναι το σύστημα να διαδοθεί ακόμη περισσότερο, αν και τα τελευταία χρόνια η ανάγκη γνωριμίας του συστήματος έχει ήδη αυξηθεί αρκετά. Θα ήθελα να μπορεί να εφαρμοστεί στο βασικό τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας. Να αντιληφθούν οι υπεύθυνοι κατάρτισης εκπαιδευτικών προγραμμάτων αυτής της χώρας την αξία του. Και το πόσο μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν λογικομαθηματική σκέψη και κριτική ικανότητα, ειδικά σε μία εποχή που η πληροφορία διαχέεται με απίστευτη ταχύτητα, δίχως να αφήνει περιθώρια για μια πιο ενδελεχή εξέτασή της.

*Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Μαριάννα Μαυρίδου – Μοντεσσοριανή Παιδαγωγό και συνεργάτη της Μ. Ζαφρανά για τη συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΘΗΝΑ. H εορταστική τελετή για την εγγραφή του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί χθες παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και αναβλήθηκε λόγω κακοκαιρίας, πραγματοποιήθηκε σήμερα.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ