x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Μαθητές Ελληνικών ως γλώσσα κληρονομιάς: ζητήματα ταυτότητας, αξιολόγησης και επίτευξης στη Διασπορά

10 Φεβρουαρίου 2024
Του Πήτερ Δούσκαλη

Μια «γλώσσα κληρονομιάς» είναι αυτή που μιλιέται στο σπίτι ή στην οποία τα παιδιά έχουν εύκολη και φυσική πρόσβαση. Δεν είναι η κυρίαρχη γλώσσα της χώρας υποδοχής. Ενας μαθητής μιας γλώσσας κληρονομιάς είναι κάποιος που έχει μάθει τη γλώσσα κυρίως με φυσικούς, άτυπους τρόπους στο οικογενειακό του περιβάλλον. Αυτός είναι ένας ευρύς ορισμός που περιλαμβάνει όχι μόνο ανθρώπους ελληνικής πολιτιστικής ή/και εθνοτικής καταγωγής, αλλά και ανθρώπους που έχουν έρθει σε επαφή με τη γλώσσα ή έχουν μεγαλώσει κοντά στη γλώσσα, ανεξάρτητα από φυλή, εθνοτική καταγωγή, ή θρησκεία. Υπάρχουν διάφορες απόψεις για τον ορισμό του όρου «γλώσσα κληρονομιάς» στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, καθώς είναι ένα θέμα που οι ερευνητές το μελετούν ακόμη. Ο παραπάνω ορισμός είναι ένας πρακτικός και εύχρηστος ορισμός, της προτίμησής μου.

Είναι αδύνατο να συζητήσουμε για την ελληνική γλώσσα ως γλώσσα κληρονομιάς, χωρίς να διευκρινίσουμε πρώτα τι σημαίνει να είσαι Ελληνας ή να έχεις ρίζες από την Ελλάδα ζώντας στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Η Ελλάδα έχει περάσει από αρκετές περιόδους «διαρροής εγκεφάλων», δηλαδή «brain drain», με τη διασπορά να αποτελείται σχεδόν από το ένα τρίτο του παγκόσμιου ελληνικού πληθυσμού, μπορεί και περισσότερο. Αυτό δεν ξέρω αν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να προβληματιστούμε, ή να νιώθουμε περήφανοι. Αλλά σίγουρα είναι χρήσιμο να προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε τις αιτίες και τις συνέπειες αυτού του τόσο μεγάλου αριθμού ομογενών που ζουν σε όλο τον κόσμο.

Ως Ελληνοαμερικανός, γεννημένος στη Νέα Υόρκη από γονείς μετανάστες από την Ελλάδα και την Κύπρο, συνειδητά ή ασυνείδητα αυτό ήταν πάντα ένα άλυτο πρόβλημα για μένα. Είναι αυτή η σύγκρουση του εσωτερικού πόνου και της ταυτότητας του μετανάστη, ο οποίος προβληματίζει την ύπαρξή του. Ενας άλυτος προβληματισμός του γιατί κάποιος αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα του αναζητώντας μια «καλύτερη ζωή», που έχει ταυτόχρονα αγάπη για το ότι είναι Ελληνας και απογοήτευση ή ίσως -ακόμα χειρότερα- μίσος, για το ότι η Ελλάδα ακόμα «διώχνει τα παιδιά της». Είναι αυτή η σύγκρουση που περνά στις επόμενες γενιές των παιδιών του μετανάστη, που γεννιούνται σε μια χώρα υποδοχής. Κάτι που τους κάνει να προβληματίζονται για το τι σημαίνει να έχουν ελληνική καταγωγή, αλλά και για το τι σημαίνει ταυτόχρονα να μην είναι Ελληνες. Διότι ως Ελληνες της πρώτης γενιάς γεννημένοι στο εξωτερικό, από τη στιγμή που μιλάμε «σπαστά» Ελληνικά, Greeklish, ή εμφανίζουμε κάποιον διαφορετικό τρόπο ομιλίας, πέρα από τη φυσική ελληνική, συχνά αμφισβητείται η ελληνική μας ταυτότητα από τους ιθαγενείς Ελληνες. Αντίστοιχα, αμφισβητείται η ικανότητά μας να μιλάμε, να διδάσκουμε ή να έχουμε λόγο για την ελληνική γλώσσα. Είναι αυτή η αμφισβήτηση της ταυτότητας και η άμεση σύνδεσή της με τη «κυριαρχία της γλώσσας» ως μέτρο του ελληνισμού, που συχνά χρησιμοποιείται -ακόμα και στα μεγαλύτερα καθημερινά ελληνικά σχολεία- προκειμένου να καθορίσει το πόσο Ελληνας είναι κάποιος στη Διασπορά, αν δεν γεννήθηκε στην Ελλάδα, άσχετα από πιστοποιητικά και δικαιολογητικά.

Η κατάσταση της εκπαίδευσης της ελληνικής γλώσσας στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένας ευρύς και πολύπλοκος τομέας που διαφέρει σε κάθε περιοχή. Στα ελληνικά σχολεία της Νέας Υόρκης υπάρχει μια σημαντική προσπάθεια στην προετοιμασία, και στην επιθυμία των μαθητών (ή πιο πολύ των γονιών των μαθητών) να δώσουν τις εξετάσεις Regents για την αξιολόγηση της ελληνικής γλώσσας. Είναι ένας λογικός στόχος, δεδομένου του ότι οι εξετάσεις Regents είναι η αξιολόγηση της γλωσσικής επίτευξης που αναγνωρίζεται από την πολιτεία της Νέας Υόρκης, όπου οι μαθητές μπορούν να λάβουν προχωρημένο πτυχίο Λυκείου. Μαθητές της ελληνικής γλώσσας που ξεκίνησαν να μαθαίνουν Ελληνικά αργότερα στη ζωή τους μπορούν επίσης να συμμετάσχουν στη μέτρηση της επίτευξης του ACTFL (American Council on the Teaching of Foreign Languages), η οποία αναγνωρίζεται επίσης από το συμβούλιο Regents και το Τμήμα Εκπαίδευσης της Νέας Υόρκης για τη μέτρηση της γλωσσικής επίτευξης. Το Τμήμα Εκπαίδευσης της Νέας Υόρκης και το συμβούλιο Regents διεξάγουν την εξεταστική σειρά πιστοποίησης εκπαιδευτικών στο δημόσιο της Νέας Υόρκης.

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ των εξετάσεων Regents και ACTFL, και των εξετάσεων CEFR (Common European Framework of Reference for Languages) «ελληνομάθεια» που διοργανώνονται από το υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας και διεξάγονται μέσω του Προξενείου στη Νέα Υόρκη. Οι εξετάσεις της Νέας Υόρκης και του ACTFL διεξάγονται στην αγγλική γλώσσα, κάνοντας ερωτήσεις για τα Ελληνικά, ενώ η εξέταση CEFR διεξάγεται αποκλειστικά στα Ελληνικά, ζητώντας από τους συμμετέχοντες να συμμετέχουν αποκλειστικά στα Ελληνικά. Οι εξετάσεις Regents και ACTFL είναι αντικειμενικά ευκολότερες, καθώς διεξάγονται στην κυρίαρχη γλώσσα του μαθητή που έχει κληρονομική γλωσσική προέλευση και είναι η κύρια γλώσσα της χώρας υποδοχής. Η εξέταση «ελληνομάθειας», από την άλλη, απαιτεί από τους συμμετέχοντες να έχουν ήδη αρκετές γνώσεις των Ελληνικών για να καταλάβουν τι ρωτάει η εξέταση. Η επιτυχία στις εξετάσεις Regents και ACTFL παρέχει στον μαθητή ορισμένα δικαιώματα στη Νέα Υόρκη, ενώ η επιτυχία στις εξετάσεις του CEFR παρέχει στους μαθητές ορισμένα δικαιώματα στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, το ACTFL μπορεί να επιτρέψει σε έναν μαθητή να αποδείξει επαρκείς γνώσεις των Ελληνικών σύμφωνα με τα πρότυπα της Νέας Υόρκης, προκειμένου να υποβάλει αίτηση για πιστοποιητικό διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας στο δημόσιο της Νέας Υόρκης. Αντίθετα, οι διάφορες βαθμίδες του CEFR μπορεί να δώσουν στον μαθητή ορισμένα δικαιώματα, όπως απόδειξη επαρκούς γλωσσικής κατοχής για εγγραφή σε δημόσιο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα.

Τα διαφορετικά αποτελέσματα από τις παραπάνω εξετάσεις εξυπηρετούν τους στόχους του κάθε ιδρύματος που επιδιώκει να προστατεύσει και να προωθήσει τα δικά του συμφέροντα. Για αυτούς τους λόγους είναι σημαντικό για τους μαθητές ή τους γονείς/κηδεμόνες τους να σκεφτούν τον σκοπό πίσω από το λόγο γιατί μαθαίνουν τα παιδιά τους την ελληνική γλώσσα. Βασισμένα στην προσωπική μου εμπειρία να ολοκληρώσω το ACTFL, και να λάβω το πιστοποιητικό ώστε να διδάσκω Ελληνικά στη Νέα Υόρκη, καθώς και να λάβω την CEFR «ελληνομάθεια», υποστηρίζω ότι η εξεταστική σειρά «ελληνομάθειας» ήταν η πιο δύσκολη από όλες. Αυτή η διάκριση υπογραμμίζει την ανάγκη για μια λεπτομερή εξέταση των στόχων και των αξιολογήσεων της γλωσσικής μάθησης. Η εξέταση «ελληνομάθειας» δεν χρειάζεται να είναι πιο εύκολη, αφού αντιπροσωπεύει με ακρίβεια το τι είναι η ελληνική γλώσσα και πώς χρησιμοποιείται καθημερινά σε διαφορετικές καταστάσεις και περιπτώσεις.

Η ελληνική γλώσσα έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα, και οι περισσότερες λέξεις της χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα. Δεν είναι σαν τις ρομαντικές γλώσσες, όπως τα Ιταλικά, των οποίων η προέλευση από τα Λατινικά έχει πεθάνει, που κάθε γλώσσα παρακλάδι των λατινικών έχει αναπτυχθεί με τον δικό της τρόπο. Η ελληνική γλώσσα ήταν πάντα ελληνική, από την αρχαιότητα έως το μεσαίωνα και παρά το χάσμα της καθαρεύουσας από τη δημοτική, η ελληνική

γλώσσα ήταν πάντα ελληνική μέχρι και σήμερα, που μας επιτρέπει να βλέπουμε τις αλλαγές, εξελίξεις και επιρροές που έχει υποστεί σε κάθε περίοδο, ακόμα και στη σημερινή της χρήση.

Μιλώ προσωπικά ως γονέας που μεγαλώνει το παιδί του σε μία άλλη χώρα από τη χώρα καταγωγής, αλλά και ως μαθητής της πρώτης γενιάς που γεννήθηκα σε μια χώρα υποδοχής. Αν κάποιος είναι πραγματικά αφοσιωμένος στην εκμάθηση της γλώσσας και πραγματικά επενδύσει τον απαιτούμενο χρόνο, πρέπει να εξοικειωθεί με το ότι η διαδικασία εκμάθησης των Ελληνικών είναι δύσκολη και άβολη. Οι δυσκολίες αφορούν όχι μόνο την εκμάθηση της γλώσσας, αλλά και την αντιμετώπισή του από την ελληνική κοινότητα, που μπορεί να αμφισβητήσει τον «ελληνισμό» του μαθητή ανάλογα με το πόσο καλά ή όχι ξέρει τη γλώσσα, σύμφωνα με την παλιά έννοια της μονογλωσσίας. Αν ο μαθητής έχει στόχο να αποκτήσει και τις δύο εξεταστικές σειρές, η προετοιμασία για την εξέταση CEFR θα βοηθήσει τελικά πέρα από αρκετά με τις εξετάσεις της Νέας Υόρκης. Αλλά η προετοιμασία για τις εξετάσεις της Νέας Υόρκης δεν είναι αρκετά επαρκής προκειμένου να βοηθήσει στην εξέταση CEFR.

Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, που σχεδιάζει και διεξάγει την εξέταση «ελληνομάθειας» είναι ένα ελληνικό ερευνητικό ινστιτούτο που εποπτεύεται από το υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας, ενώ η εξέταση Regents στα Ελληνικά σχεδιάζεται από δασκάλους που ζουν στη Νέα Υόρκη και όπου η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία έχει σημαντική επιρροή. Ενώ ο ρόλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη διατήρηση και προώθηση της ελληνικής γλώσσας στη σύγχρονη εποχή είναι αδιαμφισβήτητος και ιδιαίτερα εκτιμώμενος και συνδεδεμένος με τον ελληνικό πολιτισμό, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν είναι όλοι οι Ελληνες Ορθόδοξοι, ούτε στην Ελλάδα, ούτε στη Διασπορά, και ότι η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο για όλους τους Ελληνες, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο και κάθε ενδιαφερόμενο που θέλει να μαθαίνει Ελληνικά. Οσο υπάρχουν Έλληνες, με κάθε έννοια της λέξης «Ελληνας», δηλαδή χωρίς τους παραπάνω περιορισμούς, και όσο υπάρχουν λάτρεις του ελληνικού πολιτισμού, της ιστορίας και της γλώσσας, η ελληνική γλώσσα θα επιζήσει στον χρόνο και να παραδίδει τη μοναδική της κληρονομιά σε όλο τον κόσμο, για να μπορούν όλοι όσοι ενδιαφέρονται να απολαμβάνουν και να μαθαίνουν από αυτήν.

Οπως οι Τρεις Ιεράρχες, που ξεπέρασαν τα πολιτιστικά και θρησκευτικά όρια στην αναζήτησή τους, ας μιμηθούμε το πνεύμα τους υιοθετώντας μια συμπεριληπτική προσέγγιση στην εκπαίδευση της ελληνικής γλώσσας στη διασπορά, μια προσέγγιση που είναι αντιπροσωπευτική της πολυπολιτισμικής πραγματικότητας που μας θυμίζει τι ήταν πάντα η Ελλάδα και τι θα είναι οι Ελληνες στη Διασπορά. Οπως οι Τρεις Ιεράρχες ενώθηκαν στον σκοπό τους παρά τις διαφορετικές τους καταγωγές, η υιοθέτηση μιας ευρύτερης οπτικής στις εκπαιδευτικές μας προσπάθειες εξασφαλίζει ότι ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας γίνεται κοινή κληρονομιά, καλωσορίζοντας ανθρώπους από κάθε κοινωνική τάξη, κουλτούρα, και θρησκεία να συμμετέχουν στην ομορφιά και το μεγαλείο της.

Βιογραφικό

Ο Πήτερ Δούσκαλης είναι μουσικός, μαέστρος/ενορχηστρωτής, τραγουδοποιός και εκπαιδευτικός μουσικής. Είναι συνιδρυτής των ορχηστρών Sounds of Cyprus και PANEL όπου είναι και Πρότζεκτ & Μουσικός Διευθυντής. Είναι αναπληρωματικός κιθαρίστας στις παραστάσεις του Broadway: The Lion King και Hamilton. Εχει δημοσιεύσει τρία ακαδημαϊκά άρθρα σε εκπαιδευτικά περιοδικά και έχει δώσει δύο ομιλίες TEDx σχετικά με την πολυπολιτισμική μουσική και τη διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση. Είναι συγγραφέας του «Essential Elements Guitar Ensembles: Multicultural Songs» της Hal Leonard Corporation. Είναι επίσης μουσικός που συμμετείχε στο υποψήφιο για Grammy άλμπουμ «Caroline, or Change» New Broadway cast (2022). Είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Ελλάδα με θέμα διατριβής της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας μέσω της μουσικής στο εξωτερικό. Είναι κάτοχος του New York State Certificate για τη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής και κάτοχος του πιστοποιητικού CEFR «ελληνομάθεια» Γ2.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καλημέρα από την Αθήνα που.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ