x
 

Πολιτισμός

Ο Χρήστος Χωμενίδης μιλάει στο Περιοδικό: «Η ‘Νίκη’ είναι ευκαιρία να επανασυστηθούμε στον Κόσμο»

Είναι δύσκολο να κάνεις συνέντευξη με τον Χρήστο Χωμενίδη και η κουβέντα να επικεντρωθεί σε ένα μόνο θέμα. Ο Χωμενίδης όταν μιλάει είναι χείμαρρος (όσο κοινότοπο και αν ακούγεται αυτό, στην περίπτωσή του ισχύει στο ακέραιο), όπως ακριβώς και όταν γράφει, γι’ αυτό και αν δεν έχεις το νου σου μπορεί να μιλάς μαζί του για ώρες ατελείωτες και να χρειάζεσαι μετά δύο ένθετα για να αποτυπώσεις ό,τι είπατε. Αφορμή για τη συνάντησή μας ήταν η «Νίκη» του που απέσπασε το Βραβείο Ευρωπαϊκού Μυθιστορήματος και που κυκλοφορεί πλέον και στα αγγλικά στην ελεύθερη αγορά και όχι από το University Press, πράγμα σπάνιο για ελληνικό μυθιστόρημα. Αυτή η μεταφρασμένη εκδοχή της «Νίκης» είναι που τον φέρνει αυτές τις ημέρες και στην Αμερική, στο Σικάγο, τη Φιλαδέλφεια, το Πρόβιντενς και τη Νέα Υόρκη.

Γιατί να αφορά όμως τους ξένους η ιστορία της μητέρας του Χρήστου Χωμενίδη ώστε αυτή να έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά; Απλά γιατί η «Νίκη» είναι ένα βιβλίο με το οποίο μπορούν οι ξένοι να μάθουν για την Ελλάδα. Είναι η εθνική αφήγηση μιας χώρας -το κορίτσι που μεγαλώνει σε εποχές πολύ δύσκολες για τη γυναίκα και ακόμα πιο δύσκολες για μια κοπέλα που περνάει 7 χρόνια στην παρανομία κλεισμένη σε ένα σπίτι και όμως διά του έρωτα κάνει την επανάστασή της- μια επανάσταση μέσα στην επανάσταση.

Στιγμιότυπο από την τέταρτη ημέρα εργασιών του 8ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, Σάββατο 29 Απριλίου 2023. (ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI) // ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ΚΑΘΕ ΧΡΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΑΠΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΑ

«Η Νίκη είναι Αννα Φρανκ που επιβιώνει και ερωτεύεται», λέει ο Χρήστος Χωμενίδης που με άξονα τη ζωή της ηρωίδας, της μάνας του, και με μυθοπλασία στην οποία είναι εξπέρ (εφάμιλλη της συγγραφικής του δεινότητας) παρουσιάζει σημαντικά κεφάλαια της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας. Μη σας παρασύρει που ο Χωμενίδης έχει παππούδες κομουνιστές και η Νίκη είναι η κόρη ενός εξ αυτών, του Βασίλη Νεφελούδη (άσχετα αν το επώνυμο Νεφελούδης στο βιβλίο έχει αντικατασταθεί από το Αρμάος «για να μπορώ να αυθαιρετώ, δηλαδή να απελευθερώνομαι από το γράμμα της ιστορίας και να βρίσκω το πνεύμα της», όπως λέει ο ίδιος), ο συγγραφέας τηρεί αποστάσεις και δεν παίρνει το μέρος κανενός. Αλλωστε το βιβλίο δεν είναι γραμμένο μέσα από την (όποια) ιδεολογική οπτική (δεν είναι αυτός ο σκοπός του άλλωστε) αλλά από την οπτική μιας νεαρής γυναίκας που πάνω και πριν από όλα ήθελε να ζήσει τη ζωή της πέρα από τις συμβάσεις και τους περιορισμούς της εποχής. Και το πέτυχε.

Τι θέλατε να γράψετε με τη «Νίκη»;

Αρχικά ήθελα να γράψω την ιστορία της μητέρας μου. Για ποιο λόγο όμως. Επειδή ο πατέρας μου πέθανε 48 χρόνων και εγώ γινόμουν 48 χρόνων το 2014 φοβόμουν ότι θα πεθάνω στην ηλικία εκείνου. Τον έχουν πολλά παιδιά αυτόν τον φόβο των οποίων οι γονείς πεθάναν νέοι. Και μάλιστα υπάρχει ο φόβος ότι θα πεθάνουν από τον ίδιο λόγο. Ενώ δεν είχα κανένα πρόβλημα υγείας, αισθάνθηκα ότι πλησίαζε η ώρα μου. Εν τω μεταξύ η κόρη μου τότε, η Νίκη, το 2012, όταν άρχισα να γράφω το βιβλίο ήταν 2 ετών. Μέναμε τότε στην Κέρκυρα και ήμασταν μαζί με τη μαμά της, την Αλεξάνδρα. Ελεγα στην Αλεξάνδρα ιστορίες από την οικογένειά μου για να τις πει στην Νίκη. Και μου λέει η Αλεξάνδρα: «Γιατί δεν τις γράφεις; Συγγραφέας είσαι». Και αρχίζω να γράφω το βιβλίο υπό μορφή επιστολής προς τη Νίκη. Και φτάνοντας στη σελίδα 10 καταλαβαίνω ότι έχω στα χέρια μου ένα τρομερά πλούσιο υλικό.

Και από την ιστορία της μητέρας σας, το βιβλίο άρχισε να γίνεται κάτι ευρύτερο.

Ναι, από ένα σημείο και μετά δεν πρόκειται για την ιστορία της μητέρας μου, αλλά για την ιστορία της ίδιας της Ελλάδας. Για όλα όσα συνέβησαν στα ταραγμένα εκείνα χρόνια.

Με τη «Νίκη» ο Χρήστος Χωμενίδης γίνεται ο πρώτος Ελληνας συγγραφέας που αποσπά το Βραβείο Ευρωπαϊκού Μυθιστορήματος (Prix du Livre Europeen).

«Δεν πιστεύω στα βραβεία» λέει αρχικά, αλλά μάλλον για να μην φανεί σνομπ και αφ’ υψηλού (που δεν είναι τίποτα από τα δύο) το διορθώνει αμέσως. «Δηλαδή, πιστεύω στα βραβεία μα ακόμα περισσότερο πιστεύω στην αναγνώριση που κερδίζει ένας συγγραφέας από το κοινό του. Να με σταματάνε στο δρόμο -και αυτό μου συμβαίνει εμένα- άνθρωποι κάθε λογής, και άνδρες, που υποτίθεται ότι οι άνδρες δεν διαβάζουν λογοτεχνία, και να μου λένε ‘μου άρεσε αυτό, μου άρεσε εκείνο’. Ο ‘απλός’, ο ‘ανειδίκευτος’ αναγνώστης σού απονέμει το πιο μεγάλο βραβείο. Από την άλλη πλευρά, επειδή είναι η πρώτη φορά που δίνεται σε ελληνικό μυθιστόρημα το ευρωπαϊκό αυτό βραβείο, αλλά και η αμερικανική έκδοση της ‘Νίκης’ -επειδή είναι από τις πολύ λίγες φορές που ένα ελληνικό βιβλίο βγαίνει στην ελεύθερη αγορά και όχι στο University Press- αποτελεί μια ευκαιρία και μια υποχρέωση: να ξαναβάλουμε την Ελλάδα στον χάρτη. Δεν είμαστε ο ‘Ζορμπάς’ του Καζαντζάκη, δεν είμαστε το ‘Ζ’ του Βασιλικού. Τα περιέχουμε, τα τιμάμε, τα μελετάμε, οι δικές μας ωστόσο ζωές έχουν προχωρήσει. Πρέπει να ξανασυστηθούμε στον Κόσμο. Ετσι το αντιλαμβάνομαι. Εάν η ‘Νίκη’ γνωρίσει απήχηση στην Αμερική, θα ακολουθήσουν κι άλλα ελληνικά βιβλία. Ενα ‘παράθυρο’ προσπαθώ να ανοίξω. Για όλους μας».

Για να γίνει κάποιος καλός συγγραφέας τι χρειάζεται;

Πρώτα απ’ όλα καλό μάτι, καλό αυτί, γνήσιο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους, μια διάθεση και μια δυνατότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου. Δευτερευόντως απαιτείται καλή πένα. Αμα δεν μπω εγώ στον καημό σου, δεν δω τη ζωή με τα μάτια σου, δεν γίνεται τίποτα.

Διδάσκονται αυτά;

Σε τάξεις; Πιστεύω πως όχι. Αυτό είναι βέβαια η υποκειμενική μου άποψη. Εγώ διδάχτηκα διαβάζοντας κλασική λογοτεχνία και ό,τι άλλο έπεφτε στα χέρια μου, από αστυνομικά μυθιστορήματα μέχρι πολιτικά μανιφέστα. Διαβάζω ακόμα και τώρα τα πάντα. Γράφω και σκίζω, σκίζω και γράφω, έτσι ζω. Και σήμερα, προτού έρθω εδώ, ξύπνησα κι έγραψα για καμιά ώρα. Επιστρέφοντας σπίτι, θα συνεχίσω. Κάθε μέρα αυτό κάνω.

Τη «Νίκη» θέλετε να την δείτε σε ταινία;

Γιατί όχι; Και σε ταινία και σε σειρά. Αρκεί να έχει τις προδιαγραφές που της αξίζουν. Γιατί η «Νίκη» είναι ένα saga, μια εποποιία. Πρόκειται για ένα ψηφιδωτό εποχής το οποίο δεν είναι στρατευμένο ιδεολογικά. Δεν χαρίζεται ούτε στη μία ούτε στην άλλη πλευρά. Υπάρχει και κάτι ακόμα, που έχει στις μέρες μας ιδιαίτερη σημασία. Το κεντρικό πρόσωπο είναι κορίτσι. Σε μια εποχή που αναδύεται το γυναικείο φύλο, που όλοι μιλάνε για τη χειραφέτηση των γυναικών, η Νίκη είναι μια ηρωίδα της χειραφέτησης μέσω του έρωτα. Είναι η κοπέλα που κάνει την επανάσταση μέσα στην επανάσταση. Που επαναστατεί εναντίον των επαναστατών γονιών της γιατί ερωτεύεται.

Στο εξώφυλλο του βιβλίου είναι η μαμά σας;

Είναι η μαμά μου ναι. Μια απλή φωτογραφία η οποία παρουσιάζει και αυτή ένα ενδιαφέρον. Είναι τραβηγμένη το 1962 από τον μπαμπά μου. Είναι μια φωτογραφία στο σπίτι μας. Εγώ αισθάνομαι ότι είχαν κοιμηθεί αγκαλιά, είχαν ξυπνήσει, στάθηκε το κορίτσι στο παράθυρο ενώ έμπαινε ο ήλιος και βγήκε αυτή η φωτογραφία. Και είναι η φωτογραφία ενός ανθρώπου που από την έκφραση φαίνεται ότι είναι πολύ χαρούμενος. Και μου λένε διάφοροι: «δεν της μοιάζεις καθόλου της μάνας σου». «Πράγματι» τους λέω. «Είμαι όμως φτυστός ο πατέρας μου τον οποίο τον ερωτεύθηκε η μάνα μου».

Αρα, ξεκινάτε να γράφετε ένα βιβλίο για να μιλήσετε στην κόρη σας, συνεχίζετε μιλώντας για την ιστορία της χώρας σας και με όλα αυτά τιμάτε τη μνήμη της μητέρας σας που αν ζούσε σήμερα θα ήταν 86 χρονών.

Ναι, σήμερα αν ζούσε θα ήταν 86 χρονών. Πέθανε από ένα σπάνιο και παράξενο είδος καρκίνου στο χέρι της, στον αγκώνα. Οταν διαγνώστηκε έκανε κάτι πολύ απροσδόκητο. Της είχαν πει οι γιατροί ότι το μόνος τρόπος να γλιτώσει ήταν να της κόψουν το χέρι. Και απάντησε «έχω περάσει πάρα πολλά στη ζωή μου, έχω υποφέρει, έχω στερηθεί, το χέρι μου δεν το κόβω». Εγώ προσπάθησα να την πείσω με δεκάδες τρόπους να ακολουθήσει τη συμβουλή τους – την ήθελα μαζί μου, ζωντανή. Μια ημέρα, επί μία μέρα ολόκληρη, είχα δέσει το δεξί μου χέρι πίσω από την πλάτη για να δω πώς είναι και να δω τι μπορεί να κάνει κανείς με το αριστερό. Μέσα σε λίγες ώρες αποκτά το αριστερό χέρι τις δεξιότητες του δεξιού. Είμαι σίγουρος αν μείνει κάποιος με ένα χέρι μπορεί να κάνει τα πάντα, άλλωστε η προσαρμοστικότητα του ανθρώπου είναι η μεγαλύτερη δύναμή του. Και πηγαίνω και της λέω χαρούμενος ότι «μαμά, το δοκίμασα και γίνεται». Μου χαμογελάει και μου απαντάει: «σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ. Εγώ το χέρι μου όμως δεν το κόβω». Μια στάση ηρωική με τον ρομαντικό τρόπο.

Αριστερά σήμερα υπάρχει;

Ο,τι έκανε κάποτε την Αριστερά θελκτική υπάρχει και θα υπάρχει σε κάθε ευσυνείδητο άνθρωπο, όπως και αν αυτοπροσδιορίζεται πολιτικά. Εμένα η ιδεολογία μου συνοψίζεται στα εξής: όλοι να δικαιούνται Παιδείας και Υγείας. Ολα τα παιδιά στην αφετηρία τους να έχουν πάνω-κάτω ανάλογες ευκαιρίες. Ολοι οι άνθρωποι που είναι άρρωστοι ή ηλικιωμένοι ή δεν τα πήγαν καλά στη ζωή τους -έστω και με δικό τους φταίξιμο- πρέπει να έχουν ένα δίχτυ κοινωνικής ασφαλείας. Από την άλλη πλευρά βλέπω στις μέρες μας ότι υπάρχουν ζέοντα προβλήματα. Τρομεροί κίνδυνοι: η κλιματική αλλαγή, η ισλαμική απειλή.

Αισθάνεστε ότι πράγματι υπάρχει ισλαμική απειλή; Πιστεύετε ότι μπορεί να γίνει κάτι σαν αυτό που περιγράφει ο Ουελμπέκ στην «Υποταγή»;

Ναι. Δεν το θεωρώ διόλου απίθανο. Θα σου πω τι πιστεύω εγώ ότι κινδυνεύει να συμβεί, και δεν μιλάω ως πολιτικός: πρώτα απ’ όλα η Ευρώπη είναι μια ήπειρος η οποία πληθυσμιακώς παρακμάζει. Η φύση δεν αντιλαμβάνεται κενά, υπάρχουν τα συγκοινωνούντα δοχεία. Αν μια χώρα έχει 100 εκατομμύρια πληθυσμό και η άλλη δίπλα της έχει 10 εκατομμύρια, προφανώς ο πληθυσμός της μίας θα πάει στην άλλη. Αρα, μακροπρόθεσμα το παιχνίδι του Ισραήλ είναι με σημαδεμένη τράπουλα. Διότι οι άλλοι είναι πολύ περισσότεροι και πληθαίνουν συνέχεια.

Με τους μουσουλμάνους στην Ευρώπη η λύση ποια πρέπει να είναι;

Η πολύ αισιόδοξη έως απλοϊκή εκδοχή ήταν ότι θα μπορούσαμε αυτούς τους ανθρώπους να τους ενσωματώσουμε, να τους δώσουμε να καταλάβουν ότι μπορούν να έχουν τη θρησκεία τους χωρίς αυτή να καθορίζει τον τρόπο της ζωής τους. Οπως τους βλέπεις να συμπεριφέρονται δεν έχουν καμιά διάθεση για κάτι τέτοιο, είναι περίκλειστοι στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και περιθωριοποιημένοι.

Η λύση;

Ειλικρινά δεν ξέρω ποια θα είναι η λύση. Ισως θα έπρεπε να κινητοποιηθούμε ώστε να μείνουν οι άνθρωποι αυτοί στους τόπους τους. Οχι εμποδίζοντάς τους να μεταναστεύσουν. Μα βοηθώντας στην ανάπτυξη των πατρίδων τους.

Μου είπατε «δεν μιλάω ως πολιτικός». Σας έχουν προσεγγίσει να βρεθείτε σε κάποιο κόμμα; Λόγω οικογενειακών καταβολών δεν σας είπαν «έλα στον ΣΥΡΙΖΑ»;

Στον ΣΥΡΙΖΑ μετά το 2010 δεν θα μπορούσα να πάω. Πιστεύω ότι κορόιδευε τον ελληνικό λαό. Η ηγεσία του, είτε ήταν απίστευτα αφελής, είτε το μόνο που την ενδιέφερε ήταν η εξουσία. Δεν έχω καταλήξει, έχοντας πλέον δει όλο το έργο, αν ήταν εντελώς άσχετοι ή δόλιοι. Πάρε τη μία εκδοχή και χτύπα την άλλη!

Τον Φώτη Κουβέλη όμως τον πιστέψατε. Ενταχθήκατε στη «Δημοκρατική Αριστερά». Εκλεχθήκατε στο πολιτικό της γραφείο.

Δεν πίστεψα τον Φώτη Κουβέλη ως πρόσωπο. Πίστεψα την ιδέα ότι τα μνημόνια, τα οποία θεωρούσα αναγκαία, έστω και με διαφορετική δομή, έπρεπε να κατανεμηθούν κοινωνικά δικαιότερα. Και η χώρα βέβαια να εκσυγχρονιστεί αλλά με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης.

Πότε αρχίσατε να καταλαβαίνετε ότι το εγχείρημα της ΔΗΜΑΡ δεν σας ταίριαζε;

Ο τρόπος κατ’ αρχάς με τον οποίο λειτουργούσε η ΔΗΜΑΡ ήταν γραφειοκρατικός, πληκτικός μέχρις απελπισίας. Η Διοικούσα Επιτροπή συνεδρίαζε κάθε Πέμπτη, από το μεσημέρι μέχρι τα βαθιά μεσάνυχτα. Καθόμασταν γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, ο Φώτης Κουβέλης κάπνιζε αρειμανίως, και παίρναμε ο ένας ύστερα από τον άλλον τον λόγο, με αλφαβητική σειρά, για να αναπτύξουμε την άποψή μας. Εγώ μιλούσα πάντα τελευταίος, έχοντας ακούσει δεκαεπτά σχοινοτενείς μονολόγους των δέκα λεπτών έκαστος. Πώς να μην κόψεις φλέβες; Η «Δημοκρατική Αριστερά» ήταν η μόνη εμπειρία που είχα από κόμματα. Μου άρκεσε για όλη τη ζωή μου. Ούτε απέξω δεν πρόκειται να ξαναπεράσω από κομματικό γραφείο.

Γιατί;

Μάλλον διότι είμαι συγγραφέας. Πιστεύω ακράδαντα πως η επιρροή που άσκησε η «Νίκη» ως βιβλίο σε όσους τη διάβασαν είναι ασυγκρίτως μεγαλύτερη από ό,τι θα είχα αν ήμουν σε ένα κόμμα. Πόσω δε μάλλον σε ένα ψηφοδέλτιο. Είμαι εναντίον των καλλιτεχνών που πολιτεύονται, που επιδιώκουν να γίνουν βουλευτές και τα ρέστα. Παίρνουν την αγάπη, την αποδοχή του κόσμου για το έργο τους και την κάνουν κάτι άλλο. Το ότι γράφω καλά ή τραγουδάω ωραία σημαίνει πως μπορώ και να σε εκπροσωπήσω; Προς Θεού!

Με την Ομογένεια ποιες οι σχέσεις σας;

Πρώτη φορά ήρθα στην Αμερική το 1996. Ενθουσιάστηκα! Μαγεύτηκα! Την Ομογένεια, που πάντα μού κινούσε το ενδιαφέρον, τη γνώρισα καλύτερα το 1997, όταν βρέθηκα στην Αϊόβα για να συμμετάσχω στο International Writing Programme. Και ενώ υπήρχαν εκεί συγγραφείς από όλο τον Κόσμο, πολύ ενδιαφέροντες συγγραφείς, εμένα με συγκινούσε να συναναστρέφομαι τους ανθρώπους εκτός του κύκλου τους. Ιδίως δε με τους Ελληνοαμερικανούς. Σου μαθαίνουν τόσα πράγματα, σου δίνουν τόσο αυθεντικό υλικό…

Είχα έναν θείο που λεγόταν Γιώργος Χωμενίδης. Είχε φύγει από την Ακράτα, είχε βρεθεί τη δεκαετία του 1960 στο Λονγκ Αϊλαντ, ξεκινώντας από το μηδέν, δουλεύοντας αφάνταστα σκληρά, κατάφερε να φτιάξει τρία εστιατόρια και μια μικρή βιομηχανία παγωτών. Την «Athenian Ice Cream». Σπουδαίος άνθρωπος. Οπως οι περισσότεροι ομογενείς μας.

Θα ήθελες να γράψεις ένα βιβλίο για τους Ελληνες μετανάστες;

Πολύ θα το ήθελα. Πιστεύω, εκτός των άλλων, ότι υπάρχει ένα λάθος στα βιβλία που έχουν γραφτεί για την ελληνική μετανάστευση, ειδικά στην Αμερική. Την παρουσιάζουν σαν μια ταλαιπωρία, ένα μαρτύριο. Εγώ αντιθέτως την αντιλαμβάνομαι σαν μια ιστορία θριάμβου. Σαν ένα έπος. Θα ήθελα κάποια στιγμή να γράψω ένα χρονικό της μετανάστευσης όχι όμως σαν τις «Νύφες» του Βούλγαρη, αλλά σαν μια ιστορία του τύπου «εγώ δεν αντέχω εδώ πέρα, στον κλειστό μου τόπο, πάω στην Αμερική και μοχθώντας υπεράνθρωπα τα καταφέρνω». Αυτό είναι και το πνεύμα του «Αμέρικα-Αμέρικα» του Καζάν. Οτι είμαστε άνθρωποι-πουλιά.

Και στον «Νονό» ακόμα, πέρα από τις εγκληματικές δραστηριότητες της οικογένειας Κορλεόνε, βλέπουμε πώς έφυγε αυτό το παιδάκι, ο Βίτο, από τη Σικελία, πήγε στην Αμερική και θριάμβευσε. Δεν θα έπρεπε κι εμείς οι Ελληνες να πούμε κάποτε τη δική μας υπερήφανη ιστορία;

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΘΗΝΑ. Την ποιητική του συλλογή (εκδόσεις ΕΝΤΟΣ) υπό τον τίτλο «Νυκταλγία» παρουσιάζει ο ποιητής Πέτρος Βασιλάκος.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ