x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

Οι Τρεις Ιεράρχες στο σήμερα

28 Ιανουαρίου 2024
Γιώργος Ορφανίδης - Υποψήφιος Διδάκτωρ του ΑΠΘ*

Ας μιλήσουμε με γνώμονα την πολιτισμική αλήθεια, και όχι με το σκεπτικό να γίνουμε αρεστοί σε όλους. Το εργοβιογραφικό των Τριών Ιεραρχών ανακαλύπτεται εκτός των τετριμμένων παραδόσεων στα αντίστοιχα σχολικά μαθήματα. Για τις ομιλίες στα προαύλια ή αμφιθέατρα των σχολείων, προφανώς, και πάλι οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση είναι αδύνατον να γίνει. Τι ακριβώς να μάθει κάποιος από μια αράδα εξεζητημένων λέξεων χωρίς σοβαρό ιστορικο-ανθρωπολογικό υπόβαθρο; Το πότε γεννήθηκε ο Γρηγόριος ο Θεολόγος; Για αυτό υπάρχει και το διαδίκτυο… Ή αν μας σοκάρει τόσο αυτή η παραδοχή, υπενθυμίζουμε ότι τέτοιου είδους πληροφορίες βρίσκουν εύκολα οι μαθητές εντός των βιβλίων τους. Επειτα, κατά περιόδους, ειδικά παλαιότερα, την εποχή της τηλεοπτικής ψευδο-επιστήμης, σε εκπομπές που ευτυχώς πλέον δεν υπάρχουν, μεμονωμένα όλο και κάποιος εκ των Τριών έπεφτε σαν άλλος Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων· παραδοσιακά προτιμούσαν τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, καθώς τους άρεσε να του επιρρίπτουν διάφορες κατηγορίες, αποκρύπτοντας σημαντικά ιστορικά γεγονότα που σχετίζονται με συγκεκριμένα λόγια και πράξεις του ιδίου. Ταυτόχρονα, είναι και το άλλο: ότι κάθε τι που συμβαίνει οφείλουμε να το εξετάζουμε βάσει του πολιτισμικού συγκειμένου που επικρατεί. Ομως, όλα αυτά φαντάζουν πλέον ψιλά γράμματα.

Ανεξαρτήτως από το θρησκευτικό υπόβαθρο που τυχόν φέρει κάποιος, στους Τρεις Ιεράρχες, μάλλον δεν αξίζει το να περιφέρονται σαν φολκλόρ φιγούρες σε φύλλα ζωγραφικής Νηπιαγωγείων και Δημοτικών, εκεί δηλαδή που αρχίζουν όλα αναφορικά με τη διαπαιδαγώγηση και την κοινωνικοποίηση του ανθρώπου. Δεν ήταν (μόνο) μορφωμένοι. Ηταν πολλά περισσότερα, κατά μία έννοια, προάγγελοι του ουμανιστικού-αναγεννησιακού προτύπου που άκουγε στο όνομα homo universalis. Η γραμματειακή και κοινωνική παιδεία, για παράδειγμα, του Μ. Βασιλείου, πολύπλευρη. Από την έδρα της Ρητορικής και την Επισκοπή μέχρι το ευαγές ίδρυμα της Βασιλειάδας, και τις Επιστολές 4, 84, 86, 107-109, κ.ά., με τις οποίες επιχειρούσε σθεναρώς να επιλύσει προβλήματα εργαζομένων στα ορυχεία του Ταύρου της Μικράς Ασίας, ορφανών, αδικημένων, ασθενών και απόρων, όλα συνηγορούν στο ότι, τω όντι, μιλάμε για μια προσωπικότητα πολυσχιδή, με ρηξικέλευθο λόγο, και αξίες που διέπουν μείζονες έννοιες της κοινωνίας του σήμερα, όπως εκείνες της πολυπολιτισμικότητας, της συμπερίληψης, της παιδαγωγικής της δημοκρατίας. Με άλλα λόγια, αν κοιτούσαμε λίγο πιο προσεκτικά, με διάθεση μη εμποτισμένη σε στερεοτυπικά αποκυήματα ενός κακώς νοούμενου μοντερνισμού, στο έργο του Μ. Βασιλείου -και των υπόλοιπων Ιεραρχών βέβαια- θα μπορούσαμε να βρούμε αξιοσημείωτο υλικό προς χρήση και βελτίωση των πρότερων πρακτικών που συνυφαίνονται με τα της σύγχρονης παιδαγωγικής, της κοινωνικής αλληλεγγύης και ευμάρειας.

Αλλωστε, όλα αυτά ερείδονται, σε μεγάλο βαθμό ακόμα και εντός του συνεχώς διερευνώμενου ευρωπαϊκού κοσμοειδώλου, στην αναγκαιότητα για εξάλειψη βαθιά ριζωμένων καταλοίπων θρησκευτικής μισαλλοδοξίας και εχθρότητας. Η θρησκευτική συνείδηση αποτελεί βασική παράμετρο για την παγκόσμια ειρήνη, όπως αποκρυσταλλώνεται μέσα από την κοινή κοινωνιολογική σκέψη των Ιεραρχών. Οι ανεξέλεγκτες τάσεις για παγκοσμιοποίηση, η χρόνια οικονομική κρίση των λαών αλλά και οι ορδές προσφύγων λόγω πολεμικών συρράξεων σε χώρες της Μέσης Ανατολής και της αφρικανικής ηπείρου εγείρουν όλο και εντονότερες ηθικές προκλήσεις και καταδεικνύουν τη σημασία ανάδυσης μιας διδακτικής με επαναστατικές προτροπές επί της εκτίμησης που οφείλουμε να δείχνουμε πρώτα από όλα στον άνθρωπο και όχι στο εφήμερο των υλικών αγαθών, και επί του πώς να αγκαλιάζουμε το «διαφορετικό»· το πάσης φύσεως διαφορετικό, γιατί σαφώς και η άδολη, η πηγαία, η ανιδιοτελής αγάπη δεν περιορίζεται, δε φαλκιδεύεται μεταξύ νοητών συνόρων που επιτρέπουν σε όσους τα ενεργοποιούν να αισθάνονται ανώτεροι και δυνατοί, καλύπτοντας μια σειρά δικών του ανασφαλειών και σκοπιμοτήτων. Το 379 μ.Χ. ο Μ. Βασίλειος κοιμάται. Στον τελευταίο ασπασμό του συμμετέχουν Ιουδαίοι, εθνικοί, όπως και ένα πλήθος ανθρώπων με τελείως ανομοιογενείς θρησκευτικές πεποιθήσεις και εθνικές καταβολές. Τους ένωνε όλους το «αγαπάτε αλλήλους» που πρέσβευε ο Ιεράρχης.

Ιστορικά, γνωρίζουμε ότι ο εορτασμός των Τριών Ιεραρχών καθιερώθηκε την εποχή της Κομνήνειας Αναγέννησης, περί τα μέσα του 11ου αιώνα, επί του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου ή του Αλέξιου Α΄ Κομνηνού από τον Μητροπολίτη Ευχαΐτων Ιωάννη Μαυρόποδα. Τούτο, όμως, δε χρειάζεται να αποτελεί προμετωπίδα ούτε για τα σχετικά σημερινά αφιερώματα ούτε για τα βιβλία της Ιστορίας και των Θρησκευτικών του σχολείου. Είναι μια πληροφορία που πολύ πιθανόν να ξεχαστεί εύκολα από τους περισσότερους. Αυτό που έχει σημασία είναι η αποτίμηση του έργου τριών ανθρώπων που δε φοβήθηκαν να αντιμετωπίσουν τους φαινομενικά ισχυρούς εκείνων των εποχών, πάντοτε με επιχειρήματα αξιοζήλευτα ακόμα και από έγκριτους νομικούς του σήμερα, καθώς και να λειτουργήσουν με άξονα το κοινό όφελος, και την ανάγκη για τη δόμηση μιας κοινωνίας επί ίσοις όροις.

 Βιογραφικό: Ο Γεώργιος Ορφανίδης είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ του ΑΠΘ – σε συνεργασία (συνεπίβλεψη) με το Πανεπιστήμιο της Τουλούζης ΙΙ. Η πορεία του στον χώρο των πολιτισμικών και μορφωτικών θεμάτων, εκτός από επιστημονικό, έχει και τεχνοκρατικό προσανατολισμό (Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού, Δήμοι και Περιφέρειες της χώρας και του εξωτερικού, κ.ά.). Παράλληλα, έχει εργαστεί στον ελληνικό -εγχώριο και της ομογένειας- Τύπο και στην ομάδα επιμέλειας των Εκδόσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κύριε Διευθυντά,Ηλθαν νωρίς φέτος τα πουλιά της ανοίξεως, τα τρυγόνια και τα άλλα πουλιά με το πορτοκαλί στήθος εδώ στις γειτονιές, σχεδόν ένα μήνα νωρίτερα, και φέρνουν χαμόγελα σε όλους αυτούς που αγαπούν τη φύση.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ