x

Συνεργάτες

Προς τιμήν των Ελληνικών Γραμμάτων

Σειρά αναλύσεων και σχολίων σε θέματα της Ελληνικής Γλώσσας προς τιμήν των Ελληνικών Γραμμάτων και της Παιδείας γενικά  (1ο Μέρος)  (2ο Μέρος)

3o Μέρος

Στην αρχαία εποχή οι Ελληνες έγραφαν, όπως και οι Φοίνικες, από δεξιά προς τα αριστερά. Η επιγραφή πάνω στην πήλινη οινοχόη του Διπύλου (Κεραμεικός) (750-735 π.Χ.) που ήρθε στο φως το 1871 και φυλάσσεται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, είναι η παλαιότερη και αρτιότερη αλφαβητική ελληνική γραφή, δάνειο από το φοινικικό (ή ακριβέστερα από το βορειοσημιτικό) αλφάβητο από τα δεξιά προς αριστερά. Η γραφή αυτή, όπως αναφέρεται, λεγόταν βουστροφηδόν διότι άρχιζαν τον πρώτο στίχο από δεξιά προς τα αριστερά και όλος ο στίχος γύριζε πίσω από κει που είχε σταματήσει δηλαδή από αριστερά προς τα δεξιά και ούτω καθεξής σχηματίζοντας ένα γράμμα S. Προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων βους και στροφή (ή στρέφω) και το επίθημα -ηδόν. Δηλαδή η γραφή αυτή είναι αντίστοιχη με την κίνηση που κάνει το βόδι όταν όργωναν με αυτό). Αυτή η φορά γραφής (sinistrorsum), διατηρήθηκε ως τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ., δηλαδή πριν την κλασική εποχή για να αντικατασταθεί με την αντίθετη φορά γραφής, δηλαδή από τα αριστερά προς τα δεξιά που ισχύει και σήμερα. Οι Ελληνες έγραφαν με κεφαλαία γράμματα χωρίς να αφήνουν κενό από λέξη σε λέξη. Αργότερα για να γράφουν πιο γρήγορα κατέληξαν στη γραφή με μικρά γράμματα, ενώ η γραφή με κεφαλαία γράμματα διατηρήθηκε σήμερα μόνο στους τίτλους και στις επιγραφές. Οι τόνοι και τα πνεύματα άρχισαν να χρησιμοποιούνται αργότερα κατά τον 3ο αιώνα π.Χ.

Ως λαός έξυπνος, φιλελεύθερος και λάτρης του ωραίου, οι Ελληνες αναζήτησαν τρόπους να εμπλουτίσουν τη γραφή τους που ήθελαν να την μεταχειρίζονται με μεγάλη ακρίβεια για να έχει χάρη και ομορφιά. Επίσης επιθυμούσαν να έχει λαμπρή ευφωνία και να αποδίδει το νόημα που ήθελαν με ακρίβεια και οικονομία. Στην αρχαία Ελλάδα επικράτησαν διάφορες γλωσσικές διάλεκτοι που δεν ήταν όμοιες μεταξύ τους. Σ’ αυτό συνετέλεσε το γεγονός ότι έμεναν σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Ετσι λοιπόν οι διάλεκτοι από ανθρώπους σε βουνά ήταν διαφορετική από εκείνη όσων έμεναν σε παραθαλάσσια μέρη, αλλά το γεγονός ότι ερχόταν σε επαφή με διάφορους λαούς είτε λόγω πολέμων είτε λόγω αποικισμού (στην Κάτω Ιταλία, στη Μεσόγειο, στη Μικρά Ασία, στον Εύξεινο Πόντο και αλλού), είτε λόγω εμπορίου, συντελούσε στην εξέλιξη της γραφής τους και γενικότερα της γλώσσας τους.

            Είναι γνωστό πως οι φυλές που ήρθαν από το βόρειο μέρος, οι Αχαιοί, οι Ιωνες και οι Δωριείς απετέλεσαν τελικά την ενιαία Ελληνική φυλή. Και με την επιρροή των φυλών αυτών συνδέεται και η διαφορετική μορφή της γλώσσας και των διαλέκτων. Οι διάλεκτοι αυτές, όπως μας αναφέρει η Ελληνική Γραμματολογία, είναι τέσσερις: η ιωνική, η αττική, η αιολική και η δωρική.

            Οι ελληνικές διάλεκτοι είχαν μεταξύ τους διαφορές στο λεξιλόγιο στον γραπτό και τον προφορικό λόγο. Οι διαφορές στο λεξιλόγιο μας είναι γνωστές από τις επιγραφές που βρίσκουμε στα διάφορα μνημεία. Επίσης η προφορά ήταν κι αυτή διαφορετική, προπαντός στα φωνήεντα και στους δίφθογγους. Η ιωνική συνηθίζει να αλλάζει το α σε η, η αττική αλλάζει τα τα δύο ρρ με δύο ττ (θάλαττα αντί θάλασσα), η αιολική προτιμά το ο αντί του α και η δωρική έχει το α αντί του η (σελάνα αντί για σελήνη). Η ιωνική διάλεκτος έγινε η γλώσσα της πεζογραφίας και βλέπουμε στον Ηρόδοτο από την Αλικαρνασσό και τον Ιπποκράτη από την Κω να χρησιμοποιούν την ιωνική διάλεκτο και θα γινόταν η κοινή γλώσσα όλων των Ελλήνων αν δεν την εκτόπιζε αργότερα η αττική που διαμορφώθηκε και αναπτύχθηκε κυρίως στην Αθήνα όταν απαλλάχθηκε η Αθήνα από τον κίνδυνο των Περσών και βγήκε νικήτρια τους πολέμους. Τότε καλλιέργησε τα γράμματα στις τέχνες και τις επιστήμες όσο κανένας άλλος λαός στον κόσμο.

            Στο επόμενο άρθρο μου θα αναφερθώ στα Ομηρικά έπη και γενικά στην επική ποίηση. Αυτού του είδους η ποίηση μας ενδιαφέρει ιδιαιτέρως, διότι πολύ πριν από τον πεζό λόγο οι άνθρωποι μετέδιδαν γεγονότα ιστορικά, κατορθώματα ηρώων και αισθήματα πάσης φύσεως μέσω της επικής ποίησης. Στους Ελληνες συγκεκριμένα αναπτύχθηκε πολύ αυτή η προφορική παράδοση και το βλέπουμε αυτό κυρίως στα Ομηρικά έπη αλλά και αλλού. Τα ποιήματα του Ομήρου που τραγουδήθηκαν πριν από τον 8ο ή τον 9ο αιώνα, όπως πληροφορούμαστε αποδίδονται στον τυφλό Ομηρο (τον μη ορώντα λαϊκό βάρδο). Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια είναι δημιούργημα της προφορικής παράδοσης από γενεά σε γενεά. Ολα τα τεκταινόμενα και οι αντιδράσεις των ανθρώπων σε αυτά καθώς και όλοι οι μύθοι με τους οποίους ενδύονταν όλα τα ηρωικά κατορθώματα μεταφέρονταν από στόμα σε στόμα, και φυσικά, όπως οι ιστορικοί και οι γλωσσολόγοι μάς αναφέρουν, τα ποιήματα αυτά έπαιρναν διάφορες μορφές – άλλοτε αλλοιώνονταν ως προς το νόημά τους και άλλοτε μεγάλωναν ή περικόπτονταν, όπως ήταν φυσικό.

Ολα αυτά θα τα αναπτύξουμε στο επόμενο άρθρο μας.

* Η Στέλλα Κοκόλη είναι πρόεδρος Ομοσπονδίας Ελλήνων Εκπαιδευτικών.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η πρόσκληση του «Εθνικού Κήρυκα» την περασμένη Τρίτη για διαβούλευση πάνω στην πρόταση του απερχόμενου γενικού προξένου Νέας Υόρκης Κωνσταντίνου Κούτρα, περί ανάγκης συνεργασίας των διοργανωτών της Εθνικής Παρέλασης της 5ης Λεωφόρου του Μανχάταν με το ελληνικό δημόσιο και τον αμερικανικό και ελληνικό ιδιωτικό τομέα, ανοίγει το ομογενειακό «Κουτί της Πανδώρας».

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

Γενικά Νέα

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Με κατάνυξη και ευλάβεια ξεκίνησαν οι ακολουθίες του Πάσχα στον Ιερό Ναό Αγ.

ΒΙΝΤΕΟ

Τα Γεγονότα της Εβδομάδας από τον «Ε.Κ» με την Αννα Σαρηγιάννη (Βίντεο)

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Η δημοσιογράφος Αννα Σαρηγιάννη στο ειδικό εβδομαδιαίο βιντεομαγκαζίνο, στο οποίο παρουσιάζονται οι σημαντικότερες ειδήσεις της Εβδομάδας όπως τις κατέγραψε ο «Εθνικός Κήρυκας» μέσα από την έντυπη αλλά και την ηλεκτρονική έκδοσή του και τις επεξεργάστηκε η συντακτική του ομάδα.

Μητσοτάκης: Ανοίγει ξανά τη Δευτέρα η Διώρυγα της Κορίνθου για τρεις μήνες (Βίντεο)

ΑΘΗΝΑ.Η Διώρυγα της Κορίνθου θα ανοίξει ξανά την Δευτέρα για τρεις μήνες για εξυπηρετηθεί η καλοκαιρινή κίνηση, μετά από ενάμιση χρόνο που διήρκεσαν οι εργασίες αποκατάστασης όπως δεσμεύθηκε η κυβέρνηση, τόνισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την επίσκεψή του το απόγευμα στη Διώρυγα της Κορίνθου, όπου εκτελούνται έργα αποκατάστασης.

Συμπλήρωσε τη διεύθυνση του e-mail σου για να γίνεις συνδρομητής

Συμπληρώστε το email σας για να εγγραφείτε - π.χ. abc@xyz.com

Μπορείς να διαγραφείς όποτε το θελήσεις χρησιμοποιώντας τον σύνδεσμο στο δελτίο τύπου μας