x
 

Συνεργάτες

Τα νάματα της Επανάστασης και του Αγώνα του 1821

«Αν θέλωμεν το λίγο να γενή μεγάλο, πρέπει να λατρεύωμεν Θεόν, να αγαπάμε Πατρίδα. Να ’χωμεν αρετήν. Τα παιδιά μας να τα μαθαίνουμε γράμματα και ηθικήν…» […] Και «η αρετή αυτείνων όλων των πατριωτών –η αγαθότης του Θεού– μας γλύτωσαν απ’ όσα βλάβουν την Πατρίδα…»

                                    Στρατηγός Μακρυγιάννης

Γι’ «αυτείνην» την Πατρίδα και τα νάματα της Επανάστασης θα ήθελα ν’ αναφερθώ και ν’ αναδείξω όλες εκείνες τις αξίες που σηματοδότησαν τον Αγώνα του ’21.

Για όλους εκείνους που με γενναιότητα ψυχής και πατριωτισμό ξεπέρασαν την ανθρώπινη φαντασία, ώστε η αλήθεια να υπερβαίνει τον μύθο, την αρετή και τη δόξα των υποδουλωμένων Ελλήνων.

Από την άλλη όμως, η αναγκαιότητα της προκοπής για την ελευθερία των Ελλήνων διαμορφώνει ένα νέο πλαίσιο αρχών και αξιών, στο οποίο η παιδεία, η αρετή, η δικαιοσύνη αποτελούν τη βάση της πολιτικής ηθικής.

Η παιδεία συνδεδεμένη με την πολιτιστική κληρονομιά των Ελλήνων προβάλλεται ως βασική υποδομή για την εδραίωση και τη διατήρηση της ελευθερίας και ως ιστορική συνέχεια της γλώσσας των Ελλήνων.

Μόνο με την παιδεία, τα γράμματα και τη δικαιοσύνη θα μπορέσουν οι υπόδουλοι Ελληνες να ξεπεράσουν τις δύσκολες καταστάσεις της τυραννίας, γιατί η παιδεία αποτελεί προϋπόθεση για την πραγμάτωση του οράματος της ελευθερίας.

«Λατρεύω τήν Ελευθερία» λέγει ο Κοραής «αλλά… θά ήθελα να τήν βρίσκω πάντοτε θρονιασμένη ανάμεσα στή δικαιοσύνη και τόν ανθρωπισμό».

Αυτή η γνήσια ελληνική παιδεία έχει τη δύναμη να θεραπεύει την ψυχή κατά τον Πλάτωνα, να φέρει τον φωτισμό «ως έτερος ήλιος» κατά τον Ηράκλειτο και να προσδίδει κατά τον Αριστοτέλη «δύναμη φυλακτική της ψυχής».

Κατά τον Jasper, η ελληνική παιδεία θεωρείται το πρώτο παιδευτικό ιδεώδες, το οποίο προϋποθέτει την αφοσίωση στην κλασική παράδοση. Οδηγεί στον ανθρωπισμό και την «αγωγή του ανθρώπου προς την αληθινή του μορφή». Τον οδηγεί στην αρετή, τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη και την ελευθερία.

Γι’ αυτή την ελευθερία αγωνίσθηκαν ο Κολοκοτρώνης, ο Κοραής, ο Ρήγας, ο Μπότσαρης, ο Σολωμός και οι άλλοι αγωνιστές του ’21.

Οι ηθικές αξίες είναι σταθερές, αμετάθετες και αμετάβλητες. Έχουν κύρος αιώνιο και καθολικό. Προσδίδουν πολιτισμό. Ο πολιτισμός υπηρετεί τη γλώσσα και η γλώσσα αναδύει πολιτισμό, προβάλλει και καταγράφει αξίες, διαχέει ανθρωπισμό.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα, ο Κοραής εμψύχωνε τους Έλληνες για τη δικαιοσύνη, τη διοργάνωση του κράτους, τη λειτουργία των νόμων και των θεσμών.

Σ’ αυτή τη δυστυχισμένη κατάσταση μερικοί πεφωτισμένοι, λόγιοι και φυγάδες στην Ευρώπη μετέφραζαν και έστελναν στην Ελλάδα έντυπα, προκηρύξεις και βιβλία. Ήθελαν να διαβάσουν οι υπόδουλοι Έλληνες ποιοι ήταν οι πρόγονοί τους ώστε να τους ενθαρρύνουν. Να διαβάζουν για τον Θεμιστοκλή, τον Λεωνίδα, τον Αριστείδη ώστε να ενδυναμώνουν το φρόνημά τους και να αποκτούν δύναμη και ενθουσιασμό. Επεδίωκαν το υπόδουλο Γένος να διαφυλάξει πίστη και Πατρίδα.

«Ο Θεός επάτησε», έλεγε ο Κολοκοτρώνης, «πατεί ως σφραγίδα του, την ωραιότητα και την αιωνιότητα εις τα δίκαια και γενναία έργα των ανθρώπων».

«Όταν οι Έλληνες αποφάσισαν να κάνουν την Επανάσταση», λέγει και πάλι ο Γέρος του Μοριά, «δεν σκέφτηκαν ούτε πόσοι ήταν ούτε αν είχαν άρματα. Συμφώνησαν όμως σε ένα κοινό σκοπό: Να ανακτήσουν την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την παιδεία και την αρετή τους».

Η ελευθερία, συντροφευμένη με τη δικαιοσύνη,προϋποθέτει την παιδεία για τη νίκη κατά της αμάθειας. «Η δικαία ελευθερία είναι καλή. Έχει ως φύλακα τον νόμον. Η παιδεία αποτελεί τη δημιουργική υποδομή της ελευθερίας. Όλοι έχουν το χρέος, χωρίς αφαίρεσιν, να μάθουν γράμματα».

«Εκ γραμμάτων γεννάται η προκοπή με την οποίαν λάμπουν τα ελεύθερα έθνη…»

Η απεικόνιση και η έκφραση της ελευθερίας είναι εκείνη που δεσπόζει μέσα σ’ όλη τη σολωμική ποίηση. Σ’ αυτήν διαφαίνεται ότι η έκφρασή της δεν είναι στερεότυπη. Παρουσιάζεται με πολλές μεταμορφώσεις και συχνά διαχέεται στο σύνολο του μύθου. Έτσι, η ελευθερία, ως προσωποποιημένη δρώσα δύναμη, εκφράζεται και μετασχηματίζεται σε πολλαπλές μορφές.

Άλλοτε παρουσιάζεται ως ιστορική δύναμη γεννημένη από τα κόκκαλα (τους αγώνες και τις θυσίες) των Ελλήνων, άλλοτε ως την ιδέα της Εθνικής και ΠολιτικήςΕλευθερίας.

Η μορφή αυτή της Ελευθερίας φαίνεται να είναι ταυτόσημη με εκείνη του ποιήματος «Ελλάδα» (1822), με τη «Δόξα του ΜάρκουΜπότσαρη» (1823-24), του Λόρδου Μπάιρον (1824-25) και του «Επιγράμματος των Ψαρών» (1825).

Στο ποίημα «Γυναίκα της Ζάκυθος» (1826-29) και στο «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (1827-29) μεταμορφώνεται σε Θεά–Μούσα.

Στη «Γυναίκα της Ζάκυθος» εμφανίζεται με «φόρεμα μαύρο σαν του λαγού το αίμα».

Κρατώντας «μια λύρα στο χέρι», είναι έτοιμη να ψάλλει για το Μεσολόγγι.

Στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» (Β ́ και Γ ́) (1834-44) έχουμε μια θεάνθρωπη μορφή της ελευθερίας. Σε μία σύνθεση της «Ελευθερίας» με την «Ελλάδα» απεικονίζεται ως μια μεγάλη μητέρα, που παραστέκει άγρυπνη στα αγωνιζόμενα παιδιά της.

Ο Κοραής εργάστηκε ακατάπαυστα και επίπονα για την Ελληνική Παιδεία, την παροχή γνώσης, τη μετακένωση της δυτικής σοφίας, ως τον φορέα του Ελληνικού Διαφωτισμού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με το «Υπόμνημα» (1803) του Κοραή «περί τής παρούσης καταστάσεως τού πολιτισμού έν Ελλάδι», μεταξύ των άλλων παρουσίασε την πρόοδο του Ελληνισμού και υποστήριξε ότι, μολονότι βυθίστηκε σε λήθαργο λόγω της δουλείας, ωστόσο δεν έπαψε να εκπέμπει πνευματικότητα, χάρη στους μορφωμένους άνδρες, οι οποίοι φώτιζαν τους ορίζοντες της Ελλάδος.

Η σκέψη του Κοραή είναι στραμμένη και προσηλωμένη στην υπόδουλη Ελλάδα. Η επιθυμία του είναι, πριν φύγει από τη ζωή να ακούσει ότι ελευθερώθηκε το υπόδουλο Έθνος των Ελλήνων.

Γράφει σε φίλο του: «Είναι τών αδυνάτων νά ίδω τόν εξοστρακισμόν τών Τυράννων τής Ελλάδος. Ή ηλικία μου δέν μέ συγχωρεί νά ελπίζω τά αδύνατα.»

«Παράγγειλε όμως», συνεχίζει ο Κοραής, «…κανένα από τούς εγγόνους σου, άν κατά τύχη έλθει ποτέ είς Παρισίους, νά ζητήσει τόν τάφον μου καί νά μού φωνάζει τρίς:

Ηλευθερώθη ή Ελλάς από το άνομον Έθνος».

«Όλοι πρέπει να αγαπώμεν την Ελευθερίαν», έλεγε ο Κολοκοτρώνης, «που θα έχει κατά κανόνα τη δικαιοσύνη, διατί η δικαία Ελευθερία είναι καλή. Έχει φύλακα τον Νόμον, διατί αυτός προσδιορίζει, έως πού πρέπει να είμεθα ελεύθεροι».

«Ο Νόμος», έλεγε, «έχει πάντοτε να προστάξη ό,τι πράγμα είναι δίκαιον και ωφέλιμον… και να εμποδίζει εκείνο που μας βλάπτει».

Ο λόγος του Κολοκοτρώνη προς τους νέους στην Πνύκα είναι ένα σάλπισμα, ένα φιλολογικό μνημείο σαν το «Ευαγγέλιο». Αποτελεί την αιωνία δική μας παρακαταθήκη. «Πρέπει να φυλάσσετε και να στερεώσετε την πίστη σας», έλεγε. «Εμείς όταν επιάσαμε τα άρματα είπαμε πρώτα υπέρ Πίστεως και έπειτα υπέρ Πατρίδος» και συνεχίζει μιλώντας προς τους νέους: «Να σκλαβωθείτε στα γράμματά σας. Η προκοπή σας και η μάθησή σας να μη γίνει σκερπάνι μόνο για τον εαυτό σας…».

«Να αποστρέφεστε τη διχόνοια, για να έχετε την ομόνοια» και συνεχίζει «εις εσάς μένει να ιάσετε και να στολίσετε τον τόπο, οπού ημείς ελευθερώσαμε».

Και καταλήγει: «Να έχετε ως θεμέλια της Πολιτείας την Ομόνοια, τη Θρησκεία, την Παιδεία και την φρόνιμον Ελευθερίαν…»

Τελειώνοντας με τις συμβουλές και τις παραινέσεις λέγει:

«Να δοθήτε εις τας σπουδάς σας και καλλίτερα να κοπιάσετε ολίγον… να μην μείνετε αγράμματοι και να ζήσετε ελεύθεροι…»

Σήμερα οφείλουμε να ανασύρουμε στη μνήμη μας τα οράματα του Ρήγα που επεδίωκε να εδραιώσει τη δύναμη της γνώσης, την πολιτική και την κοινωνική χειραφέτηση, την ισότητα, την ελευθερία και τη δικαιοσύνη.

Οι ιαχές των ιδεών του, όπως ακούστηκαν, ξύπνησαν κρυφές ελπίδες και διαπέρασαν τα τείχη της ξένης τυραννίας. Ο πολεμικός εκείνος παιάνας, «μονάχοι σαν λιοντάρια στις ράχες στα βουνά» ξεσήκωνε το σκλαβωμένο γένος των Ελλήνων, που ποθούσαν κοινωνική αναμόρφωση και την ελευθερία.

Η περιφρόνηση της δύναμης και της επιβολής, το πάθος και η δύναμη των ιδεών έδωσαν το παράδειγμα του πολιτισμού και του ανθρωπισμού. Ευαισθητοποίησαν μέσα στην απαξία και τη χυδαιότητα των καιρών και δημιούργησαν διεξόδους, καταφεύγοντας στο συναίσθημα της ανεξαρτησίας και ενεργοποίησης των αδιάφορων εκείνης της εποχής, υπερνικώντας θαυματουργά την «πολιτική» καταπίεσης των λαών. Μια επικίνδυνη, ύπουλη και βάρβαρη «πολιτική» των δυνατών. Το μεγαλείο της ψυχής των αγωνιστών, η δόξα και η λάμψη των αγώνων τους απέδειξε την αγωνιστικότητα, τον ηρωισμό, την απελπισία και την ψυχική τους δύναμη.

Ο αγώνας τους, διαφορετικός εκείνου της Γαλλικής Επανάστασης, υπήρξε λύτρωση και απελευθέρωση από την τυραννία των Τούρκων. Ζητούσαν εθνική ανεξαρτησία, δικαιοσύνη, ισότητα και λειτουργία των νόμων που να «διαφεντεύει την Ελευθερία του Εθνους και του κάθε ανθρώπου».

Σήμερα η ιστορία επιτάσσει τον συλλογικό μύθο, με τη συμβολή της διανοούμενης γενιάς. Επιζητείται ο επαναπροσδιορισμός του σύγχρονου Ελληνισμού αναζητώντας τα θεμέλια του προτύπου της ταυτότητός μας.

Η παιδεία απαιτεί συλλογική αυτογνωσία όχι μόνο γνώσεως, αλλά συμπεριφοράς και ήθους. Η πολιτική παιδεία με ωριμότητα και σκέψη θα πρέπει να επαναπροσεγγίσει τους στόχους της με ορθολογισμό σε μια νέα πολιτική πορεία. Στην εποχή μας, για λόγουςπολιτικής σκοπιμότητας παραποιείται η ιστορία ή και για λόγους ιστορικού δογματισμού καταστρέφεται η πολιτική μας σκέψη.

Η ιστορία είναι θεωρία η οποία δεν παραποιεί και δεν αποσιωπά την αλήθεια. Τότε τέρπει και μαγεύει, αναζητώντας το ένδοξο παρελθόν και τα νάματα του Αγώνα του ’21. Είναι λάθος να λέγεται ότι γράφεται ιστορία, όταν δουλεύεις στο ψεύδος που χρειάζεται η πολιτική! Ό,τι είναι θέληση του λαού δεν το καθορίζει ο επικρατών θόρυβος, αλλά ο επικρατών νόμος!

Γι’ αυτό:

«Ελάτε μ’ ένα ζήλον σε τούτο τον καιρόν,

να κάνωμεν τον όρκον επάνω στο Σταυρόν.

Συμβούλους προκομένους με πατριωτισμόν,

Να βάλωμεν, εις όλα να δίδουν ορισμόν.

Οι Νόμοι ναν’ ο πρώτος και μόνο οδηγός

Και της Πατρίδος ένας να γίνη αρχηγός,

Γιατί η αναρχία ομοιάζει την σκλαβιά.

Να ζούμε σαν θηρία, είναι πλιό σκληρή φωτιά.

Και τότε, με τα χέρια ψηλά στον ουρανόν, ας πούμε απ’ την καρδιά μας ετούτα στον Θεόν».

Ρήγας Βελεστινλής, Βιέννη (1797)

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ                          ΙΣΟΤΗΣ

                       ΘΟΥΡΙΟΣ

          ΜΙΑ ΠΡΟΣΤΑΓΗ ΜΕΓΑΛΗ

*Ο Δρ Ιωάννης Ευθυμιόπουλος είναι πρώην Γενικός Διευθυντής Ελληνικής Παιδείας

Αρχιεπισκοπής Αμερικής (2005-2019)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ετριβα τα μάτια μου από τη συγκίνηση, διαβάζοντας σε παλαιά πρακτικά συλλόγου τι συζητούσαν, τι πρότειναν και ποιες ανησυχίες είχαν οι ομογενείς μας, πριν από ένα και περισσότερο αιώνα.

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ