x
 

ΑΠΟΨΕΙΣ

«The Zone of Interest» («Η Ζώνη Ενδιαφέροντος») και η ανθρώπινη κακία

13 Ιανουαρίου 2024
Του Πάνου Λιάκου*

Τώρα τελευταία, όλο και περισσότερες ταινίες με κάνουν να στριφογυρνάω ανήσυχος κάθε βράδυ στο κρεβάτι μου. Με τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος» («The Zone of Interest»), του Τζόναθαν Γκλέιζερ, δεν στριφογυρνούσα απλώς. Είχα εφιάλτες. Ακουγα σαν φωνές από κάπου αλλού, να με καλούν για να τις σώσω, κι εγώ αισθανόμουν ανήμπορος τελείως.

Οπως πολύ σωστά ειπώθηκε τόσο από τον ίδιο το Γκλέιζερ όσο και από τους περισσότερους κριτικούς παγκοσμίως, η «Ζώνη Ενδιαφέροντος» δεν είναι άλλη μία ταινία για το Ολοκαύτωμα. Πρώτα και πάνω απ’ όλα, πρόκειται για μια κοφτερή διερεύνηση της ανθρώπινης κακίας. Με όχημα το βιβλίο του Μάρτιν Αμις και τη φυσιογνωμία του Ναζί Ρούντολφ Χος (ενός από τους πλέον αδίστακτους ενορχηστρωτές-δολοφόνους που διοίκησαν το Αουσβιτς, στο ρόλο ο σοκαριστικός Κρίστιαν Φρίντελ), ο Ρίτσαρντ Γκλέιζερ μάς παραδίδει μια αξέχαστη, σοκαριστική κινηματογραφική εμπειρία. Κάτι που όμοιό του δεν έχουμε ξαναδεί και που μάλλον θα κάνουμε πολύ καιρό να ξαναδούμε.

Ο Τζόναθαν Γκλέιζερ αφήνει την ταινία του, αργά-αργά, να γλιστρήσει κάτω από το δέρμα μας. Ηδη στους τίτλους αρχής «παίζει» με τις αισθήσεις της ακοής και της όρασής μας, δύο αισθήσεις που θα χρησιμοποιήσουμε πολύ κατά τη διάρκεια παρακολούθησης της ταινίας. Πέραν του ότι οι παραπάνω προτάσεις θα μπορούσαν να αποτελούν θέμα διδακτορικής διατριβής πάνω στο έργο του Γκλέιζερ, ας προσπαθήσουμε έστω και στο ελάχιστο να προσεγγίσουμε την αριστουργηματική δουλειά του στη «Ζώνη Ενδιαφέροντος». Ο σπουδαίος σκηνοθέτης-σεναριογράφος εστιάζει στα όσα γίνονται στο σπίτι του Χος, το οποίο βρίσκεται ακριβώς δίπλα από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αουσβιτς.

Κατ’ αυτό τον τρόπο, του δίνεται η μεγάλη ευκαιρία να λειτουργήσει μέσω του ήχου και να μας μεταφέρει μέσω αυτού την ζώσα Κόλαση τόσων εκατομμυρίων Εβραίων που μεθοδευμένα οδηγήθηκαν μέσα στα κρεματόρια. Σε δεύτερο επίπεδο, οι εικόνες της τακτοποιημένης καθημερινότητας του Ναζί και της οικογένειάς του, έρχονται ακριβώς σε πλήρη αντίθεση με τα όσα υπόκεινται τα θύματα του ναζιστικού καθεστώτος, και έτσι σταδιακά χτίζεται το πορτρέτο ενός ανθρώπου και κατ’ επέκταση μίας χώρας που παραδόθηκαν εκείνη την περίοδο της Ιστορίας εξ’ ολοκλήρου στη θηριωδία και την εγκατάλειψη έστω και του ελάχιστου ίχνους ενσυναίσθησης.

Ο τρόπος που ο Γκλέιζερ, μέσω της απολύτως υπολογισμένης δραματουργίας του, μάς δίνει να καταλάβουμε το μέγεθος των ναζιστικών εγκλημάτων θα πρέπει από εδώ και στο εξής να θεωρείται μάθημα κινηματογραφικής γραφής. Ο τρόπος που οδηγεί τους ηθοποιούς του να σηκώσουν τις λέξεις από το χαρτί, μού θύμισαν τις πιο καίριες ασκήσεις άρθρωσης που κάνουν οι ηθοποιοί κατά την αρχική ανάγνωση ενός σεναρίου. Οι ηθοποιοί σηκώνουν τις λέξεις τόσο φυσικά και εσένα τα χτυπήματα σε βρίσκουν στο στομάχι, στην καρδιά, στο μυαλό. Παντού. Απλά δεν μπορείς να χωνέψεις ότι κάποιοι κάθονται γύρω από ένα σχέδιο-χάρτη, υπολογίζοντας μια γενοκτονία. Απλά δεν χωράει το μυαλό σου ότι μια γυναίκα φοράει κατάσαρκα το παλτό κάποιου που μόλις εκτελέστηκε – κι ότι το παλτό εκείνο ήταν ίσως και η μοναδική του περιουσία στην καρδιά της Κόλασης. Δεν χωράει το μυαλό σου ότι κάποιος ενδιαφέρεται για τις πασχαλιές μέσα σε ένα στρατόπεδο όπου μόνο ο θάνατος το σκεπάζει. Γράψιμο ευθύ, με πολλά όμως επίπεδα, σκηνογραφική διεύθυνση με υπολογισμένη μέχρι και την παραμικρή λεπτομέρεια στο κάδρο και ήχος που λόγω της πρωτότυπης χρήσης του, βάζει πλώρη για το μεγάλο Οσκαρ.

Ολοι μιλούν για την ερμηνεία της Σάντρα Χιούλερ. Και δικαίως. Ο χαρακτήρας της Χέντβιχ Χος ξεπερνάει και τα όρια ακόμη της ίδιας της κακίας. Πάει κάπου αλλού, που δεν μπορούμε να ονομάσουμε ακόμη. Με τον ουρανό γεμάτο από τις στάχτες τόσων αθώων, απορείς το πού βρίσκει το θράσος να αυτοαποκαλείται βασίλισσα… πώς μπορεί την ώρα που αλείφει το βούτυρο στο ψωμί της να εκστομίζει θανατερές φοβέρες, με τη φυσικότητα του καθημερινού. Και όπως τα λουλούδια αυτού του οίκου ποτίζονται από το θάνατο (η σκηνή με την ξενάγηση της μάνας στον κήπο, μάθημα του πώς δημιουργούμε εικόνες αντιθέσεων στο σινεμά), έτσι και τα παιδιά-οι πιο καινούριοι σπόροι- ποτίζονται από τη χολή, το μίσος, την κακότητα των μεγάλων. Εχει πολλές μικρές λεπτομέρειες για παρατήρηση ετούτο το μεγάλο κινηματογραφικό επίτευγμα, καθώς περνάμε από πράξη σε πράξη.

Οσο ο Ρούντολφ Χος συνεχίζει την ανεπιστρεπτί κάθοδό του προς την κόλαση (η μουσική της Μίκα Λέβι τον βάζει από νωρίς στο στόχαστρο της Ειμαρμένης), ένα φως προβάλει στην οθόνη του μυαλού μας… το φως της μνήμης, σε ένα φινάλε κι ένα τελικό μοντάζ υποδειγματικά, από εκείνα που λειτουργούν μέσα μας απολύτως λογικά, χωρίς μελοδραματισμούς και εξάρσεις. Μένουν μόνο οι ψυχές, που μας καλούνε, μέσω ξανά της μουσικής, στους τίτλους τέλους,  για δικαίωση. Μιλάμε για κινηματογραφική γροθιά, παρόμοια με το Σαλό του Παζολίνι.

* Ο Πάνος Λιάκος είναι κριτικός κινηματογράφου, φιλόλογος και μεταφραστής. Εχει αποφοιτήσει από το NYU-TISCH το 2022. Info:[email protected]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τον κυνηγούν από παντού και αντιμετωπίζει βαριές κατηγορίες, όμως εκείνος είναι πιστός στα «πιστεύω» τους.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

Πολιτισμός

Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Μαρίνα Πλούμπη, μας χάρισε φέτος ένα παιδικό βιβλίο ξεχωριστό και μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα.

ΒΙΝΤΕΟ