x
 

Πολιτισμός

Το Γεράκι Λακωνίας, με την πλούσια ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά

24 Φεβρουαρίου 2024
Ανθή Σαράντη* - Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Γερονθρών

Χτισμένο αμφιθεατρικά στις Παρυφές του Πάρνωνα, με θέα προς το αντίπαλο «δέος», τον Ταΰγετο, τον κάμπο με τις ελιές να απλώνεται στα «πόδια» του, και να φτάνει σχεδόν ώς τη θάλασσα. Η ματιά προς το Νότο αγκαλιάζει όλο τον χρυσοπράσινο κάμπο με τις ελιές, και όλο τον Λακωνικό κόλπο, καθώς ορίζεται από τον Καβομαλιά ανατολικά και το νότιο άκρο του Ταϋγέτου, τον Σαγγιά που καταλήγει στο Ταίναρο, δυτικά. Χτισμένο σε έναν λόφο, το Γεράκι με τα πλακόστρωτα δρομάκια, τα πέτρινα αρχοντόσπιτα με τις αψιδωτές αυλόθυρες, που οδηγούν στις πλακόστρωτες αυλές με τις βουκαμβίλιες, τα γεράνια και τις τριανταφυλλιές. Το Γεράκι, οι Αρχαίες Γερόνθρες, είναι ο λόφος, στην κορυφή του οποίου βρίσκονται τα ερείπια της Αρχαίας Ακρόπολης. Η ιστορία του ξεκινάει από την Νεολιθική Εποχή, καθώς εκτός από τα αρχαία τείχη έχουν βρεθεί λίθινα και μεταλλικά εργαλεία, και μεταγενέστερα αγγεία, σκεύη, νομίσματα, αλλά και αγνύθες, τα βαρίδια του αρχαίου αργαλειού, μιας παράδοσης και τεχνικής, που διατηρείται, όπως θα δούμε, ως σήμερα.

Το Γεράκι, έχοντας στρατηγική θέση, αλλά και φυσικό πλούτο, χτισμένο στον στέρεο βράχο και με τα υλικά της πέτρας, περιτριγυρισμένο από τα χιλιάδες ελαιόδεντρα που ευδοκιμούν στο εύφορο έδαφος και στο ευνοϊκό κλίμα, παρουσιάζει συνεχή ιστορικό βίο για 6000 χρόνια. Την ακμή του, ειδικά στα χρόνια του Βυζαντίου, μαρτυρούν οι πολυάριθμες Βυζαντινές Εκκλησίες του με τον πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο και το καλά διατηρημένο Κάστρο του, που χτίστηκε τον 13ο αιώνα από τους Φράγκους.

Σήμερα το Γεράκι, είναι ένα κεφαλοχώρι, διατηρεί τον πληθυσμό του, που κατά κύριο λόγο ασχολείται με την καλλιέργεια της ελιάς, ειδικά την ποικιλία Καλαμών, έχει Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο, Αθλητικές ομάδες, Γήπεδα και καταστήματα, ενώ τα ιστορικά, κυρίως βυζαντινά μνημεία του αποτελούν πόλο έλξης για επισκέπτες και τουρίστες. Ανήκει στον Δήμο Ευρώτα, ενώ αποτέλεσε την έδρα του Καλλικρατικού Δήμου Γερονθρών. Στο Γεράκι επίσης δραστηριοποιούνται αρκετοί Σύλλογοι και πραγματοποιούνται κάθε χρόνο πλούσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Ενα πολύ σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς του Γερακίου, συνυφασμένο με την καθημερινή ζωή των κατοίκων αλλά και με την ταυτότητά του είναι η Υφαντική Τέχνη στον Ορθό Αργαλειό, για την παρασκευή κιλιμιών. Μια τέχνη που διατηρείται ζωντανή, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα από την αρχαία αλλά και τη βυζαντινή εποχή, που έδωσε σημαντικές διακρίσεις κατά τον 19ο αιώνα, και συνέχισε και συνεχίζει να αποτελεί μια καλλιτεχνική και δημιουργική δραστηριότητα, κυρίως για τον γυναικείο πληθυσμό του χωριού.

Οι βραβεύσεις των γερακίτικων υφαντών σημαντικές: Βραβείο στην Διεθνή Εκθεση της Βιέννης (1873), στην Γενική Εθνική Εκθεση των Αθηνών (Ζάππειο 1888) και στην Διεθνή Εκθεση της Θεσσαλονίκης το 1936. Τα Γερακίτικα υφαντά ήταν ονομαστά για τα ζωντανά ανεξίτηλα χρώματα, βαμμένα με φυτικές βαφές από τα τοπικά βότανα, και για τα περίτεχνα σχέδια, με σύμβολα βυζαντινά ή αρχαιοελληνικά, με γεωμετρικά μοτίβα ή «καλλιγραφίες», δηλαδή λουλούδια, κυρίως τριαντάφυλλα στον καμβά. Το πιο χαρακτηριστικό σχέδιο όμως είναι το «δέντρο της ζωής», γνωστό και ως «το παλιό», που συμβολίζει και εξιστορεί όλη τη ζωή του ανθρώπου..! Η υφάντρες, συνέχιζαν να παράγουν έργα, για τις προίκες των κοριτσιών τους, ή κατασκεύαζαν χαλιά κατόπιν παραγγελίες και τα πωλούσαν μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα, μέχρι που έμειναν ελάχιστες, με τον φόβο η τέχνη να σβήσει…

Ωσπου… το 2019, η Υφαντική Τέχνη του Γερακίου, αναγνωρίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού ως άξια διαφύλαξης, και εντάχθηκε στον Εθνικό Κατάλογο της Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας! Φορείς αυτής της κληρονομιάς και διαφύλαξης, ο Δήμος Ευρώτα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερονθρών, και φυσικά όλο το Γεράκι! Το 2020 ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερονθρών κυκλοφόρησε Υφαντό Ημερολόγιο, το οποίο είχε μεγάλη απήχηση. Στη συνέχεια απευθύνθηκε στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, με αίτημα να ξεκινήσουν μαθήματα Υφαντικής στο Γεράκι, ώστε να περάσει η Τέχνη αυτή στις επόμενες γενιές. Ετσι και έγινε, παραγγέλθηκαν αργαλειοί, στα πρότυπα των παλιών αργαλειών. Κατασκευάστηκαν 15 ορθοί αργαλειοί, σκαμνάκια, χτένια, ανέμες. Παραγγέλθηκαν μάλλινα νήματα και «επιστρατεύθηκαν» οι παλιές υφάντρες, να διδάξουν στις νεώτερες. Ετσι δημιουργήθηκε η Πειραματική Δομή Υφαντικής Τέχνης Γερακίου, στον χώρο του Δημοτικού Ξενώνα Γερακίου, που παραχώρησε για αυτό το σκοπό ο Δήμος Ευρώτα. Τα μαθήματα Υφαντικής έχουν μεγάλη απήχηση, όχι μόνο στο Γεράκι, καθώς έρχονται μαθητευόμενοι από όλη την Ελλάδα, αλλά και από το εξωτερικό. Μέχρι σήμερα έχουν εκπαιδευτεί 65 άτομα, σε 5 κύκλους των 120 ωρών, από έμπειρες Γερακίτισσες υφάντρες. Ανάμεσά τους η Μαρί από την Γαλλία και η Ρίτα από την Πορτογαλία. Στο Γεράκι δραστηριοποιούνται πάλι υφάντρες και αργαλειοί στήθηκαν στα σπίτια. Δεν υφαίνουν μόνο κιλίμια, αλλά και πάντες, μαξιλάρες, διαδρομάκια, σουπλά, τσάντες και τσαντάκια, ζώνες, κοσμήματα κ.ά. Η υφαντική τέχνη απέκτησε νέα πνοή. Οντας παραδοσιακή, έγινε και σύγχρονη! Οι γυναίκες χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο, δημιουργούν e-shop, κάνουν πωλήσεις. Γίνονται νέες συνεργασίες, μιλούν με σχεδιαστές και διαφημιστές, μαθαίνουν τους όρους του μάρκετινγκ… εξελίσσονται! Η παράδοση μένει ζωντανή όταν είναι βιώσιμη, όταν τα προϊόντα της εξελίσσονται και προσαρμόζονται στο παρόν και στις σύγχρονες ανάγκες.

Το επόμενο βήμα, είναι η δημιουργία μιας μόνιμης σχολής υφαντικής στο Γεράκι. Ηδη, έχει δρομολογηθεί η λειτουργία 2ετούς κύκλου σπουδών Υφαντικής, μία από τις 19 σχολές χειροτεχνίας στην Ελλάδα, από το υπουργείο Πολιτισμού, η μοναδική στην Πελοπόννησο, που θα λειτουργήσει στο Γεράκι, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Θεσσαλίας και Δυτικής Αττικής. Εκτός από εργαστήρια υφαντικής θα παραδίδονται και θεωρητικά μαθήματα, από καθηγητές Πανεπιστημίου. Η σχολή αναμένεται να ξεκινήσει εντός του 2024.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος, εκτός από την διενέργεια των μαθημάτων, συμμετέχει και στα εξής έργα:

  1. Καταγραφή και φωτογράφιση των γερακίτικων υφαντών που υπάρχουν στα μπαούλα, εντός και εκτός Γερακίου. Πρόκειται για ένα μεγάλο έργο, που περιλαμβάνει εκτός από την καταγραφή, και στοιχεία για την ιστορία του υφαντού και τη χρήση του αλλά και την ιστορία της δημιουργού. Η καταγραφή γίνεται από την καθηγήτρια SharonGerstel (UCLA με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος), και θα κυκλοφορήσει σε έναν ηλεκτρονικό αλλά και έντυπο κατάλογο.
  2. Καταγραφή και ανάδειξη των Υφαντριών, με σκοπό την προβολή τους και ανάδειξη του έργου τους, την διασύνδεση με σχεδιαστές, διαφημιστές και οίκους μόδας. Το έργο γίνεται από τον οργανισμό Branding Heritage (και την Κατερίνα Φρέντζου) σε συνεργασία με τον Σύλλογό μας.
  3. Μεταφορά, έκθεση και πώληση Υφαντών στο Medley Shop, στην Αθήνα, κάτω από την Ακρόπολη.
  4. Συμμετοχή των Υφαντριών σε σεμινάρια, ημερίδες και επιμορφώσεις.
  5. Μαθήματα υφαντικής σε μαθητές και σπουδαστές. (Συνεργασία με το Λύκειο Γερακίου σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus, στα πλαίσια του οποίου Ελληνες, Γερμανοί και Ολλανδοί μαθητές έμαθαν Υφαντική).
  6. Μαθήματα υφαντικής σε φοιτητές από το UCLA και τον Καναδά.

Τα υφαντά (μαζί με τις βυζαντινές εκκλησιές) είναι το «σήμα κατατεθέν» του Γερακίου, η ταυτότητά του!

Αξιοσημείωτο είναι, όταν, μια φορά το χρόνο, τα υφαντά βγαίνουν από τα μπαούλα (άλλα στρώνονται στις σάλες – άλλα όχι πια)..! Ομως στολίζουν τα μπαλκόνια των πέτρινων σπιτιών, όταν πρόκειται για μια γιορτή, ένα φεστιβάλ, ή για την υποδοχή ενός σημαντικού προσώπου! Είναι ένα θέαμα πολύ όμορφο, που προσελκύει πολλούς επισκέπτες!

Το φετινό καλοκαίρι τα υφαντά είχαν στολίσει τα μπαλκόνια του Γερακίου, στο φεστιβάλ γαστρονομίας, που διοργανώθηκε από την Περιφέρεια Πελοποννήσου, στην κεντρική πλατεία Γερακίου, και προσέλκυσε χιλιάδες κόσμου από όλη την γύρω περιοχή και την Πελοπόννησο.

Εδώ ας σημειωθεί ότι, τα μαθήματα και η έκθεση υφαντικής στεγάζονται προσωρινά στον Δημοτικό Ξενώνα. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος ζητά την αγορά ενός κτιρίου στο κέντρο του χωριού (ένα παραδοσιακό, πέτρινο αρχοντικό παλιό σπίτι), που θα στεγάσει και θα αναδείξει τα έργα υφαντικής, θα γίνονται τα μαθήματα, και μπορεί να είναι εκθετήριο, πωλητήριο και χώρος εκδηλώσεων. Πιστεύουμε να ικανοποιηθεί το αίτημά μας από τον Δήμο ή την Περιφέρεια, γιατί αξίζει στο χωριό μας και στο έργο μας, και καθώς ο Σύλλογος δεν έχει την δυνατότητα για την αγορά ενός τέτοιου κτιρίου.

Το Γεράκι με την πλούσια ιστορία και παράδοσή του, αξίζει να είναι και θεωρούμε ότι είναι φάρος πολιτισμού στην περιοχή και στον Δήμο μας. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος κάνει όποιες ενέργειες δύναται και θεωρεί αναγκαίες προς αυτή την κατεύθυνση.

Αγωνία μας είναι η διαφύλαξη της ομορφιάς και ιστορικότητα του χωριού μας. Η διατήρηση και ανάδειξη της γραφικότητας των σοκακιών με τα πέτρινα αρχοντικά. Αυτή η καλαισθησία που συμβάδιζε με την λειτουργικότητα, εναρμονισμένη με το φυσικό περιβάλλον, που τόσο καλά ήξεραν οι παλιοί τεχνίτες και οι παλιοί Γερακίτες. Πέτρινοι τοίχοι, πλακόστρωτες αυλές, κεραμίδια, ψηλοτάβανα δωμάτια, συμμετρικά παράθυρα και μπαλκόνια με περίτεχνα κάγκελα, όλα με προσανατολισμό προς το Νότο και τη θάλασσα.

Και μια κοινωνική συνοχή που διατηρείται με την καθημερινότητα, με τις κοινές ασχολίες, την αλληλοσυμπληρωματικότητα, την διαχείριση του παρόντος με προοδευτικότητα, αλλά και με σεβασμό στις ρίζες και στην παράδοση που επιβάλλει η ιστορικότητα και η ατμόσφαιρα που μας περιβάλλει.

Το Γεράκι σκόρπισε αρκετά από τα παιδιά του στις πατρίδες της ξενιτιάς, στα τέλη του 19ου αιώνα και στα μέσα του 20ού. Στην Αμερική αρχικά και στη συνέχεια στον Καναδά και την Αυστραλία. Μετανάστες που δεν ξέχασαν τον τόπο τους, έστελναν χρήματα για κοινωφελή έργα (δρόμους, γήπεδα, ύδρευση, αποχέτευση) αλλά και σχολεία (Δημοτικό και Γυμνάσιο) και Βιβλιοθήκες!! Εις μνήμην και προς τιμήν τους ο Πολιτιστικός Σύλλογος κάθε καλοκαίρι πραγματοποιεί την Γιορτή του Μετανάστη (κυρίως προς το τέλος του Ιουλίου). Με Αρτοκλασία και Λειτουργία στον κεντρικό Ιερό Ναό, με ομιλίες και με συναυλίες με λαϊκά και παραδοσιακά τραγούδια, κυρίως της ξενιτιάς. Πολλές φορές γίνεται και προβολή παλιών φωτογραφιών και ομιλίες. Οι εκδηλώσεις του καλοκαιριού περιλαμβάνουν συναυλίες και εκδηλώσεις στο Κάστρο (Κάστρεια – από τον Δήμο Ευρώτα και Ευρωπαϊκές ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την Εφορεία Αρχαιοτήτων του νομού). Ο Πολιτιστικός Σύλλογος είναι αρωγός σε αυτές τις εκδηλώσεις, όπως και στις παρουσιάσεις παραδοσιακών χορών από τα χορευτικά τμήματα του Φιλανθρωπικού Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων Γερακίου.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε (2023), ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερονθρών πραγματοποίησε στο Γεράκι ακόμη, συναυλία με κιθάρες στον Κήπο της Βιβλιοθήκης, ξενάγηση στους Βυζαντινούς Ναούς (πριν τη συναυλία για τη γιορτή μετανάστη), συναυλία με την Νένα Βενετσάνου και Φιλαρμονική Ορχήστρα, στην Πλατεία Πάνω Βρύσης.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος έχει υποδεχτεί και έχει ξεναγήσει στο Γεράκι, μεταξύ άλλων, τον πρέσβη της Ιταλίας, τον καθηγητή Ηλία Τομάζο με τους φοιτητές του από τις ΗΠΑ, αποστολές και συλλόγους από όλη την Ελλάδα, ομάδα του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, καθηγητές του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σχολεία της περιοχής, αποστολές από Δήμους της Ευρώπης (Γερμανία). Το επόμενο καλοκαίρι (2024) θα έχουμε την χαρά να υποδεχθούμε και να ξεναγήσουμε στο Γεράκι τον Παλλακωνικό Σύλλογο Αμερικής και Καναδά (Φώτη Κόκκοτο).

Εχει εκδώσει ένα βιβλίο, συλλογικό τόμο, με τίτλο «Ιστορία και… ιστορίες της πλατείας Γερακίου. 1770-1990». Με μαρτυρίες και φωτογραφίες από την κοινωνική ζωή των κατοίκων του Γερακίου, αυτή την χρονική περίοδο. Επίσης εκδίδει την 3μηνιαία συνδρομητική εφημερίδα «Το Γεράκι Λακωνίας», που «παρέλαβε» από τον Σύνδεσμο Γερακιτών Αττικής.

Από την ίδρυσή του, το 2009, ο Σύλλογος ανέλαβε το έργο της ανασυγκρότησης και «επανίδρυσης» της παλιάς Κοινοτικής Βιβλιοθήκης Γερακίου. Η Βιβλιοθήκη στεγάζεται στο διατηρημένο κτίριο του Ρελλείου Παρθεναγωγείου, στην είσοδο του κέντρου του χωριού. Αποτελείται από χιλιάδες τίτλους βιβλίων. Παλιά και ιστορικά αλλά και καινούρια, βιβλία που ανανεώνονται κάθε χρόνο, και τοποθετούνται σε ειδικές προθήκες και ράφια. Η Βιβλιοθήκη έχει 400 μέλη, διαθέτει ηλεκτρονικούς υπολογιστές, και λειτουργεί ως δανειστική και αναγνωστήριο. Συντηρείται αποκλειστικά από τον Πολιτιστικό Σύλλογο και λειτουργεί με εθελοντές. Φιλοξενεί Ελληνες συγγραφείς που προσκαλούνται από μια δραστήρια Λέσχη ανάγνωσης Λογοτεχνίας. Πρόσφατα η Λέσχη Ανάγνωσης γιόρτασε τα 10 χρόνια λειτουργίας της και έχει προσκαλέσει και φιλοξενήσει συνολικά 40 Ελληνες συγγραφείς ώς τώρα. Οι συγγραφείς συζητούν με τα μέλη της Λέσχης αλλά και με το κοινό για τα βιβλία τους και οι συναντήσεις αυτές αποτελούν πραγματικά γιορτές λόγου, και πολιτισμού. Κάποιοι από αυτούς: Ελένη Τσαμαδού, Λένα Μαντά, Μένιος Σακελλαρόπουλος, Κώστας Χαρδαβέλλας, Κώστας Τριανταφυλλάκης, Κώστας Κρομμύδας, Ελένη Σαραντίτη, Φιλομήλα Λαπατά, Γιάννης Καλπούζος, κ.ά. Επίσης η βιβλιοθήκη έχει φιλοξενήσει παιδικές λέσχες ανάγνωσης, εργαστήρια και εκπαιδευτικές δραστηριότητες, όπως το έργο FutureLibrary (επαφή των παιδιών με την όπερα), θεατρικές δραστηριότητες, συγγραφή παραμυθιού, εισαγωγή στο γκράφιτι, μαθήματα μουσικής, μαθήματα σχεδίου κ.ά.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος συνεχίζει τις δραστηριότητές του, με τη συνδρομή των μελών του και των φορέων που τον στηρίζουν.

* Η Ανθή Σαράντη είναι Φυσικός καθηγήτρια και διευθύντρια του Λυκείου Γερακίου

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΘΗΝΑ. Την ανάγκη να βγουν από την απομόνωση οι νησιώτες, τονίζει σε ανάρτησή του ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Στέφανος Κασσελάκης, ο οποίος βρίσκεται ως γνωστόν σε περιοδεία στο Αιγαίο.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Πρακτορικά

Με την παρέλαση της Νέας Υόρκης την Κυριακή 14 Απριλίου, έκλεισε κι ο φετινός κύκλος των παρελάσεων για τη μεγάλη και τρανή ημέρα της κήρυξης της Επανάστασης του 1821 για τη λευτεριά της Ελλάδας από τους Τούρκους.

Αντίλογος

Παρενέβη, διαβάζω, ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, για να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο δημόσιος υπάλληλος που συνελήφθη για εμπλοκή του στην υπόθεση της 12χρονης στα Σεπόλια.

Εκδηλώσεις

ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ. Μέσα σε ιδιαίτερα συγκινητικό κλίμα πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου η τελετή αποφοίτησης της 8ης τάξης του Ημερήσιου Ελληνικού Σχολείου “Αργύριος Φάντης” στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπρούκλιν.

ΒΙΝΤΕΟ