x
 

Πολιτισμός

Βασίλης Νικολάου – Σώματα από Πνεύμα, Υλη και Χρόνο

13 Απριλίου 2024
Ιρις Κρητικού, Αρχαιολόγος & Ιστορικός της Τέχνης, Επιμελήτρια της έκθεσης

Ξεκινώντας να γράφω για τη δουλειά του Βασίλη Νικολάου που παρουσιάζεται έξεργα στο πλαίσιο της αναδρομικής του έκθεσης στον πολυχώρο Art Project Space, επιθυμώντας να μιλήσω για τη δική του πρωτογενή πρόθεση και για την ιδιοφυή διαχείριση της ύλης -του μπρούτζου πρώτα, της πέτρας μετά-, αισθάνθηκα αρκετές φορές την ανάγκη να αναφερθώ στον Brancusi, παραπέμποντας καταρχήν σε μια φράση του με οργανική σημασία για τη θέαση των παρόντων έργων: «Η απλότητα, είναι η επιλυμένη πολυπλοκότητα», έγραψε κάποτε ο μεγάλος Ρουμάνος γλύπτης. Κι ύστερα θα συνέχιζα με μια ακόμη δική του σκέψη, σύμφωνα με την οποία «η Τέχνη είναι ο γάμος μεταξύ του συνειδητού και του ασυνείδητου». Επιχειρώντας να μιλήσει για τη συμπαντική υπόσταση, για τη μεταφυσική σχεδόν σχέση που συνδέει έναν καλλιτέχνη με το έργο του, ο Constantin Brancusi περιγράφει την τέχνη ως μια σωματοποιημένη προέκταση των πιο ενδόμυχων σκέψεων, συναισθημάτων και ατομικότητας: όπως ακριβώς ένας ζωγράφος βουτά το πινέλο του στο χρώμα προτού το μεταφέρει στον καμβά, έτσι ένας γλύπτης κεντρίζει και αναδεύει τα κατάβαθα της ψυχής του, προκειμένου να πλάσει το δικό της όραμα. Μέσω αυτής της μη δεδομένης αλλά ευκταίας διαδικασίας, κάθε τεχνούργημα αφηγείται μια προσωπική προοπτική και εμπειρία, προσλαμβάνει ενδογενή αυθεντικότητα και ψυχικό βάθος.

Η διαδρομή του των σαράντα και πλέον ετών στη γλυπτική είναι εδώ, δυναμική μα διόλου επιδεικτική, έμπλεη των σπουδαίων καταβολών της και της πρωτογενούς της χαρισματικής ευρηματικότητας. Περισσότερο αποτελεί μια πύκνωση χρόνου, μια ευρηματική πρόσληψη και στιλπνή μετάβαση στον πυρήνα της ύλης με την οποία κάθε φορά καταγίνεται, μια εξέχουσα απόδειξη της δυνατότητας ύπαρξης της ελληνικής διαχρονίας στη σύγχρονη γλυπτική. Οι εκφρασμένες ετούτες ποιότητες του μέτρου και της αρμονίας με την ωσεί παρούσα αρχαϊκή μνήμη, η αβίαστη πλαστικότητα που επιτυγχάνεται τόσο με τη χρήση του πηλού, του γύψου ή του μπρούτζου όσο και με την ανασκαπτική μετάβαση των τελευταίων ετών στην πέτρα και από εκεί στον σπάνιο εναγκαλισμό της με το γυψοκονίαμα, η ψηφοθετική ακολουθία του αχνού ίχνους που οδηγεί σε νέες σημάνσεις, η απτική δικαίωση της φθοράς και η οργανική ενσωμάτωσή της σε νέα, άφθαρτα και φεγγοβολούντα σώματα με στιλπνές πατίνες, η ένθεση νέων θραυσματικών κοιτασμάτων σε παλαιές πέτρινες μήτρες που σιωπηλά προσδιορίζουν το «πώς», αποτελούν τα ευρήματα και μαζί τις συντεταγμένες μιας νέας εκφραστικής πρωτογένειας που διατρέχει και που διαπνέει στο σύνολό του το έργο του καλλιτέχνη.

Στο σύμπαν αυτό, όπου οι κλίμακες εναλλάσσονται και όπου οι ιδέες δοκιμάζονται και επαναλαμβάνονται σε διαφορετικά υλικά, πολλαπλασιάζοντας την αλήθεια της σωματοποιημένης τους πλέον ταυτότητας, κάθε γλυπτό αφηγείται μια προσωπική εμπειρία, προσλαμβάνοντας ενδογενή αυθεντικότητα και ψυχικό βάθος. Σπάνιες εκφραστικές ποιότητες αναβλύζουν εδώ, διαποτισμένες με μια οντότητα που αιωρείται και επικάθεται σταδιακά στο παντοτινό, πέρα από τον πραγματικό χρόνο δημιουργίας της. Το φως, αποτελώντας εναρκτήριο λάκτισμα και οργανικό στοιχείο της πλαστικής διαδικασίας, δομεί και αποφασίζει μεγάλο μέρος της. Στη λεπτή ετούτη γραμμή της Γένεσης, όπου αληθινά τίποτε δεν μοιάζει περιττό και όπου πρώτο το πνεύμα είναι εκείνο που σμιλεύει την πλαστική απόφαση, το παρελθόν τρέπεται σε παρόν, οδηγούμενο από σταθερό χέρι και στοχασμό σε νέα κοιτίδα. Και ο χρόνος που ακουμπά το κάθε γλυπτό, έχοντας ήδη αποφασίσει το σχήμα και τον χρωστήρα της ένθετης φθοράς, γίνεται σταδιακά ένσαρκο σώμα και μέρος του όλου κι εκείνος.

Φτερωτές νίκες και καθιστοί πολεμιστές με ασπίδες, τυμπανιστές της αγάπης και χορευτές του νου, μετεωριζόμενοι ανδρικοί κορμοί και αισθαντικοί γυμνοί γυναικείοι κοιμώμενοι ίσκιοι, κλεψύδρες του χαμένου χρόνου και αρχαία λιχνιστήρια, αρχέγονες μαίες και εκπεσόντες άγγελοι, πέτρες του ήλιου και του νερού, φέρουν με σοβαρότητα την αβάσταχτη ελαφρότητα τού είναι τους, τη γνωρίζουν σε μέγιστο βάθος. Οι φιγούρες αυτές που παραμένουν ωσεί εν κινήσει, ακόμη και όταν δοκιμάζουν μια μνημειακή στάση που επιτάσσει ακινησία, χορογραφούνται και διέπονται άλλοτε από λεπταίσθητο χιούμορ και τρυφερότητα κι άλλοτε συνδιαλέγονται με την εσωστρεφή μελαγχολία της εύθραυστης ύπαρξής τους, ή υπαινίσσονται την ερωτική διάθεση, παραπέμποντας εν συνόλω σύμφωνα και με την επιθυμία του δημιουργού τους σε αληθινά ανθρώπινα συναισθήματα και μεταβατικές ψυχικές καταστάσεις.

Η παλίμψηστη επεξεργασμένη μνήμη των υλικών που γεννά και προεκτείνει τη δυναμική αυτή εμπειρία της αχειροποίητης φαινομενικά προαιώνιας φόρμας, επικαλούμενη το νέο της αποφασισμένο σχήμα, τα ίχνη του χρώματος και τα ένθετα στίλβοντα ψήγματα που ξεκινώντας από την αφαίρεση αποκτούν σταδιακά ανθρώπινο χρίσμα και μέτρο και μετουσιωμένη σαφήνεια αποτάσσοντας το τυχαίο, χαράσσουν έναν εντελώς νέο διάλογο που έλκει την ευγενή καταγωγή του και διατηρεί με σθένος τη σύνδεσή του με την Ελληνική Αρχαϊκή Γλυπτική, δίνοντας τόπο και τρόπο στον θεατή να κατανοήσει την αφετηρία του και να εξερευνήσει τις επιδιώξεις του.

Προχωρώντας σταδιακά από τη μέθοδο της χύτευσης στη λάξευση και στην ένθεση, ο Βασίλης Νικολάου έχει εξαρχής συλλάβει τον επιθυμητό τελικό χώρο, το κέντρο και τη δυναμική της κάθε μορφής, τη δυνατότητά της εντέλει να υπάρχει από μέσα προς τα έξω, με τον τρόπο μιας σχεδόν αρχαιολογικής διαδικασίας άφιξης. Στο έργο του που διαπνέεται από την αλήθεια του υλικού, και όπου το κεκρυμμένο φανερώνεται, η ένωση του παλαιού και του νέου, του πνεύματος και της ύλης, του ανθρώπου και της καταγωγής του, αποκτά χαρακτήρα αποκαλυπτικό, θέτοντας σωματοποιημένα κομμάτια απουσίας επί τον τύπον των ήλων. Οδηγώντας μας σταδιακά στην ορατότητα του αοράτου.

Σύντομο Βιογραφικό: Ο Βασίλης Νικολάου γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1957. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (1977-1983) Σχέδιο και Ζωγραφική με καθηγητή τον Δημήτρη Μυταρά και τον Λευτέρη Κανακάκη. Γλυπτική με καθηγητή τον Γιώργο Νικολαΐδη και τον Θεόδωρο Παπαγιάννη. Παράλληλα, παρακολούθησε τα ειδικά εργαστήρια της σχολής γυψοτεχνίας, χαλκοχυτικής με καθηγητές τον Θ. Βασιλόπουλο και Ν. Κερλή καθώς επίσης και τα εργαστήρια μαρμαροτεχνίας με καθηγητή τον Ν. Παρασκευά. Επίσης, τα μαθήματα θεωρητικών σπουδών Ιστορία της Τέχνης, Ιστορία της Αρχιτεκτονικής και Ρυθμολογίας, εισαγωγή στην Αισθητική, τη θεωρία της Τέχνης και Φιλοσοφίας και Παιδαγωγική Ψυχολογία και διδακτική. Το 1986-2021 δίδαξε το μάθημα των Εικαστικών στη Μέση Εκπαίδευση. Το 1996 πραγματοποίησε ατομική έκθεση γλυπτικής στην Αίθουσα Τέχνης «ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ – Πειραιά». Εργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στη Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Χώρος διεξαγωγής: Πολυχώρος Art Project Space
Φαλήρου 66, Αθήνα, Έναντι ΕΜΣΤ | Σταθμός Metro FIX | Τηλ. 2117504180

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΘΗΝΑ. H εορταστική τελετή για την εγγραφή του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί χθες παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και αναβλήθηκε λόγω κακοκαιρίας, πραγματοποιήθηκε σήμερα.

Σχόλια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΠΙΟ ΔΙΑΒΑΣΜΕΝΑ

Εκκλησία

ΒΟΣΤΩΝΗ. Εκλέχτηκε την Παρασκευή 17 Μαΐου 2024 από τη Σύνοδο του Φαναρίου, ο Επίσκοπος Σασίμων Κωνσταντίνος (Μώραλης) Μητροπολίτης Ντένβερ, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο και όπως είχε εξαγγείλει ο «Ε.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Είδε συγχωριανούς του, που τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας της Καλαμάτας.

Πολιτισμός

ΑΘΗΝΑ. Σε μία λαμπρή τελετή με άρωμα Ελλάδας και Γαλλίας παραδόθηκε η Ολυμπιακή Φλόγα το απόγευμα της Παρασκευής στην οικοδέσποινα των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

ΒΙΝΤΕΟ